ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍।ਵਿਮੂਢਾ ਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ।।15.10।।
ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ, ਰਹਿੰਦਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤਨ੍ਤੋ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍।ਯਤਨ੍ਤੋऽਪ੍ਯਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਚੇਤਸਃ।।15.11।।
ਜੋ ਯੋਗੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਸੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।
ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਗਤਂ ਤੇਜੋ ਜਗਦ੍ਭਾਸਯਤੇऽਖਿਲਮ੍।ਯਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਯਚ੍ਚਾਗ੍ਨੌ ਤਤ੍ਤੇਜੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਕਮ੍।।15.12।।
ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਣ।
ਗਾਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਧਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮੋਜਸਾ।ਪੁष੍ਣਾਮਿ ਚੌषਧੀਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੋਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤ੍ਮਕਃ।।15.13।।
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਥਾਮਦਾ ਹਾਂ। ਚੰਦ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ।ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਚਾਮ੍ਯਨ੍ਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍।।15.14।।
ਮੈਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਹਂ ਹृਦਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਮਪੋਹਨਂ ਚ।ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਰਹਮੇਵ ਵੇਦ੍ਯੋ ਵੇਦਾਨ੍ਤਕृਦ੍ਵੇਦਵਿਦੇਵ ਚਾਹਮ੍।।15.15।।
ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਯਾਦ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਭੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਪੁਰੁषੌ ਲੋਕੇ ਕ੍ਸ਼ਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰ ਏਵ ਚ।ਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕੂਟਸ੍ਥੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ।।15.16।।
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ: ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਅਨਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯੁਦਾਹृਤਃ।ਯੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਵ੍ਯਯ ਈਸ਼੍ਵਰਃ।।15.17।।
ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਰਮਤੀਤੋऽਹਮਕ੍ਸ਼ਰਾਦਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਃ।ਅਤੋऽਸ੍ਮਿ ਲੋਕੇ ਵੇਦੇ ਚ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ।।15.18।।
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਾਸਵੰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ ਤੇ ਅਨਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੋ ਮਾਮੇਵਮਸਮ੍ਮੂਢੋ ਜਾਨਾਤਿ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍।ਸ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਭਜਤਿ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਭਾਰਤ।।15.19।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਇਤਿ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਦਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾऽਨਘ।ਏਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕृਤਕृਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਰਤ।।15.20।।
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਭਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ। ਦਾਨਂ ਦਮਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤਪ ਆਰ੍ਜਵਮ੍।।16.1।।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ فرمایا: ਨਿਡਰਤਾ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਰਹਿਣਾ, ਦਾਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਯਗ, ਪਾਠ, ਤਪ ਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਸੋਚ—
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਮਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਪੈਸ਼ੁਨਮ੍।ਦਯਾ ਭੂਤੇष੍ਵਲੋਲੁਪ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਹ੍ਰੀਰਚਾਪਲਮ੍।।16.2।।
ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚਾਈ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਿਆਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਰਮੀ, ਲਜਾ ਤੇ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾ ਹੋਣਾ—
ਤੇਜਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧृਤਿਃ ਸ਼ੌਚਮਦ੍ਰੋਹੋ ਨਾਤਿਮਾਨਿਤਾ। ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਦਂ ਦੈਵੀਮਭਿਜਾਤਸ੍ਯ ਭਾਰਤ।।16.3।।
ਤਾਕਤ, ਮਾਫੀ, ਹੌਸਲਾ, ਸਫਾਈ, ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਘਮੰਡ ਨਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੈਵੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦਮ੍ਭੋ ਦਰ੍ਪੋऽਭਿਮਾਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪਾਰੁष੍ਯਮੇਵ ਚ।ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਭਿਜਾਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥ ਸਮ੍ਪਦਮਾਸੁਰੀਮ੍।।16.4।।
ਦਿਖਾਵਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਾਣ, ਗੁੱਸਾ, ਰੁੱਖਾਪਣ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ—ਇਹ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅਸੁਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
ਦੈਵੀ ਸਮ੍ਪਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਨਿਬਨ੍ਧਾਯਾਸੁਰੀ ਮਤਾ।ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ ਸਮ੍ਪਦਂ ਦੈਵੀਮਭਿਜਾਤੋऽਸਿ ਪਾਣ੍ਡਵ।।16.5।।
ਦੈਵੀ ਗੁਣ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੁਰੀ ਗੁਣ ਬੰਨ੍ਹਨ ਵੱਲ। ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੂੰ ਦੈਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ।
ਦ੍ਵੌ ਭੂਤਸਰ੍ਗੌ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੈਵ ਆਸੁਰ ਏਵ ਚ।ਦੈਵੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਆਸੁਰਂ ਪਾਰ੍ਥ ਮੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ।।16.6।।
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ: ਇਕ ਨੇਕ ਤੇ ਇਕ ਬੁਰੇ। ਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਬੁਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਜਨਾ ਨ ਵਿਦੁਰਾਸੁਰਾਃ।ਨ ਸ਼ੌਚਂ ਨਾਪਿ ਚਾਚਾਰੋ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਤੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।16.7।।
ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੱਚਾਈ।
ਅਸਤ੍ਯਮਪ੍ਰਤਿष੍ਠਂ ਤੇ ਜਗਦਾਹੁਰਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍।ਅਪਰਸ੍ਪਰਸਮ੍ਭੂਤਂ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਾਮਹੈਤੁਕਮ੍।।16.8।।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਹੀ ਹੈ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਨष੍ਟਾਤ੍ਮਾਨੋऽਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧਯਃ।ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਜਗਤੋऽਹਿਤਾਃ।।16.9।।
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋ ਬੈਠੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੁष੍ਪੂਰਂ ਦਮ੍ਭਮਾਨਮਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।ਮੋਹਾਦ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾਸਦ੍ਗ੍ਰਾਹਾਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇऽਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਾਃ।।16.10।।
ਅਤਿ ਲਾਲਚੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਫ਼ਰੇਬ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੱਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਝੂਠੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਫੜ ਕੇ, ਗੰਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਪਰਿਮੇਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਲਯਾਨ੍ਤਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।ਕਾਮੋਪਭੋਗਪਰਮਾ ਏਤਾਵਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਿਚਤਾਃ।।16.11।।
ਅਣਗਿਣਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ, ਜੋ ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ ਹੀ ਮੁਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਦੇ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਪਰਾਯਣਾਃ।ਈਹਨ੍ਤੇ ਕਾਮਭੋਗਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਾਯੇਨਾਰ੍ਥਸਞ੍ਚਯਾਨ੍।।16.12।।
ਉਮੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਹੋਏ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਮੌਜਾਂ ਲਈ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧਨ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਇਦਮਦ੍ਯ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯੇ ਮਨੋਰਥਮ੍।ਇਦਮਸ੍ਤੀਦਮਪਿ ਮੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਪੁਨਰ੍ਧਨਮ੍।।16.13।।
ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਮੁਰਾਦ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਧਨ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਸੌ ਮਯਾ ਹਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਹਨਿष੍ਯੇ ਚਾਪਰਾਨਪਿ।ਈਸ਼੍ਵਰੋऽਹਮਹਂ ਭੋਗੀ ਸਿਦ੍ਧੋऽਹਂ ਬਲਵਾਨ੍ਸੁਖੀ।।16.14।।
ਉਹ ਵੈਰੀ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਹੀ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਭੋਗੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਫਲ ਹਾਂ, ਤਾਕਤਵਰ ਹਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।
ਆਢ੍ਯੋऽਭਿਜਨਵਾਨਸ੍ਮਿ ਕੋऽਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸਦृਸ਼ੋ ਮਯਾ।ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਮੋਦਿष੍ਯ ਇਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਵਿਮੋਹਿਤਾਃ।।16.15।।
ਮੈਂ ਅਮੀਰ ਹਾਂ, ਉੱਚੇ ਘਰ ਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਯਗ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੌਜਾਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਭੁੱਲੇ, ਕਈ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝੇ, ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ, ਇੱਛਾ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੰਦੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੇਕਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮੋਹਜਾਲਸਮਾਵृਤਾਃ।ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਃ ਕਾਮਭੋਗੇषੁ ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਰਕੇऽਸ਼ੁਚੌ।।16.16।।
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝੇ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ, ਇੱਛਾ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੰਦੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਧਨਮਾਨਮਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।ਯਜਨ੍ਤੇ ਨਾਮਯਜ੍ਞੈਸ੍ਤੇ ਦਮ੍ਭੇਨਾਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍।।16.17।।
ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਹਠੀ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਣ ਤੇ ਮੱਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਯਗ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫ਼ਰੇਬ ਨਾਲ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਬਲਂ ਦਰ੍ਪਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।ਮਾਮਾਤ੍ਮਪਰਦੇਹੇषੁ ਪ੍ਰਦ੍ਵਿषਨ੍ਤੋऽਭ੍ਯਸੂਯਕਾਃ।।16.18।।
ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਕਤ, ਮਾਣ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤੇ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਨਹਂ ਦ੍ਵਿषਤਃ ਕ੍ਰੂਰਾਨ੍ਸਂਸਾਰੇषੁ ਨਰਾਧਮਾਨ੍।ਕ੍ਸ਼ਿਪਾਮ੍ਯਜਸ੍ਰਮਸ਼ੁਭਾਨਾਸੁਰੀष੍ਵੇਵ ਯੋਨਿषੁ।।16.19।।
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਮਝਦੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਬੁਰੀਆਂ ਕੋਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ।