ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਯਮਵ੍ਯਯਃ।ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ।।13.32।।
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਜੋਕਾ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ।ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੇ ਤਥਾऽऽਤ੍ਮਾ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ।।13.33।।
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤ੍ਯੇਕਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਲੋਕਮਿਮਂ ਰਵਿਃ।ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਭਾਰਤ।।13.34।।
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰੇਵਮਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ।ਭੂਤਪ੍ਰਕृਤਿਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਮ੍।।13.35।।
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚਪਰਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍।ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਤੋ ਗਤਾਃ।।14.1।।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਇਥੋਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਮ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਗਤਾਃ।ਸਰ੍ਗੇऽਪਿ ਨੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੇ ਨ ਵ੍ਯਥਨ੍ਤਿ ਚ।।14.2।।
ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ।
ਮਮ ਯੋਨਿਰ੍ਮਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਰ੍ਭਂ ਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍।ਸਂਭਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਤੋ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ।।14.3।।
ਮੇਰੀ ਜੋ ਕੋਖ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੀਜ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਯੋਨਿषੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੂਰ੍ਤਯਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਃ।ਤਾਸਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਹਦ੍ਯੋਨਿਰਹਂ ਬੀਜਪ੍ਰਦਃ ਪਿਤਾ।।14.4।।
ਹੇ ਕੌਂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਿਉਂ ਹਾਂ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਾਃ।ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੇਹੇ ਦੇਹਿਨਮਵ੍ਯਯਮ੍।।14.5।।
ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮਨਾਮਯਮ੍।ਸੁਖਸਙ੍ਗੇਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਙ੍ਗੇਨ ਚਾਨਘ।।14.6।।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤ ਗੁਣ ਸੁੱਚਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਪਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਰਜੋ ਰਾਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤृष੍ਣਾਸਙ੍ਗਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍।ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗੇਨ ਦੇਹਿਨਮ੍।।14.7।।
ਰਜ ਗੁਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰਾਗ ਵਾਲਾ ਸਮਝ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੌਂਤੀ ਪੁੱਤਰ।
ਤਮਸ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਜਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੋਹਨਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍।ਪ੍ਰਮਾਦਾਲਸ੍ਯਨਿਦ੍ਰਾਭਿਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਭਾਰਤ।।14.8।।
ਪਰ ਤਮ ਗੁਣ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਾਵਧਾਨੀ, ਆਲਸ ਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਖੇ ਸਞ੍ਜਯਤਿ ਰਜਃ ਕਰ੍ਮਣਿ ਭਾਰਤ।ਜ੍ਞਾਨਮਾਵृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਮਃ ਪ੍ਰਮਾਦੇ ਸਞ੍ਜਯਤ੍ਯੁਤ।।14.9।।
ਸਤ ਗੁਣ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਰਜ ਗੁਣ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਰਤ; ਪਰ ਤਮ ਗੁਣ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚਾਭਿਭੂਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ।ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਥਾ।।14.10।।
ਜਦੋਂ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਤ ਗੁਣ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ; ਜਦੋਂ ਸਤ ਤੇ ਤਮ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਜ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਤ ਤੇ ਰਜ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਮ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰੇषੁ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਜਾਯਤੇ।ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵृਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਤ।।14.11।।
ਜਦੋਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਸਤ ਗੁਣ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੋਭਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰਾਰਮ੍ਭਃ ਕਰ੍ਮਣਾਮਸ਼ਮਃ ਸ੍ਪृਹਾ।ਰਜਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵृਦ੍ਧੇ ਭਰਤਰ੍षਭ।।14.12।।
ਲੋਭ, ਚਲਾਕੀ, ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਜ ਗੁਣ ਵਧਣ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋऽਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਮੋਹ ਏਵ ਚ।ਤਮਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵृਦ੍ਧੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ।।14.13।।
ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ, ਆਲਸੀਪਣ, ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਮ ਗੁਣ ਵਧਣ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖ।
ਯਦਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੇ ਤੁ ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਤਿ ਦੇਹਭृਤ੍।ਤਦੋਤ੍ਤਮਵਿਦਾਂ ਲੋਕਾਨਮਲਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ।।14.14।।
ਜਦੋਂ ਸਤ ਗੁਣ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਜਸਿ ਪ੍ਰਲਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗਿषੁ ਜਾਯਤੇ।ਤਥਾ ਪ੍ਰਲੀਨਸ੍ਤਮਸਿ ਮੂਢਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਤੇ।।14.15।।
ਰਜ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੇ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਮ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੇ ਮੂਰਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਃ ਸੁਕृਤਸ੍ਯਾਹੁਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਫਲਮ੍।ਰਜਸਸ੍ਤੁ ਫਲਂ ਦੁਃਖਮਜ੍ਞਾਨਂ ਤਮਸਃ ਫਲਮ੍।।14.16।।
ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸਤ ਗੁਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਜ ਗੁਣ ਦਾ ਫਲ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਦਾ ਫਲ ਅਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਰਜਸੋ ਲੋਭ ਏਵ ਚ।ਪ੍ਰਮਾਦਮੋਹੌ ਤਮਸੋ ਭਵਤੋऽਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਚ।।14.17।।
ਸੱਤਵ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਜੋ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲਚ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਤਮੋ ਤੋਂ ਸੁਸਤਤਾ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਰਾਜਸਾਃ।ਜਘਨ੍ਯਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਮਸਾਃ।।14.18।।
ਜੋ ਸੱਤਵ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਰਜੋ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਜੋ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਯਦਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ।ਗੁਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਸੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।14.19।।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾਨੇਤਾਨਤੀਤ੍ਯ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੇਹੀ ਦੇਹਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨ੍।ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਦੁਃਖੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਮृਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ।।14.20।।
ਜੋ ਜੀਵ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ, ਜੋ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚਕੈਰ੍ਲਿਂਗੈਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਗੁਣਾਨੇਤਾਨਤੀਤੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੋ।ਕਿਮਾਚਾਰਃ ਕਥਂ ਚੈਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਗੁਣਾਨਤਿਵਰ੍ਤਤੇ।।14.21।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਮੋਹਮੇਵ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵ।ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ।।14.22।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਭੁਲਾਵਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਸੀਨਵਦਾਸੀਨੋ ਗੁਣੈਰ੍ਯੋ ਨ ਵਿਚਾਲ੍ਯਤੇ।ਗੁਣਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇਵ ਯੋऽਵਤਿष੍ਠਤਿ ਨੇਙ੍ਗਤੇ।।14.23।।
ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਬੈਠਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ।ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੋ ਧੀਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਨਿਨ੍ਦਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਤੁਤਿਃ।।14.24।।
ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਅਪ੍ਰੀਤ, ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।
ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰਾਰਿਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ।ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਗੁਣਾਤੀਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ।।14.25।।
ਜੋ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ ਚ ਯੋऽਵ੍ਯਭਿਚਾਰੇਣ ਭਕ੍ਿਤਯੋਗੇਨ ਸੇਵਤੇ।ਸ ਗੁਣਾਨ੍ਸਮਤੀਤ੍ਯੈਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ।।14.26।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।