ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਭੀष੍ਮਮਹਂ ਸਂਖ੍ਯੇ ਦ੍ਰੋਣਂ ਚ ਮਧੁਸੂਦਨ। ਇषੁਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਯੋਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪੂਜਾਰ੍ਹਾਵਰਿਸੂਦਨ।।2.4।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ?
ਗੁਰੂਨਹਤ੍ਵਾ ਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਮਪੀਹ ਲੋਕੇ। ਹਤ੍ਵਾਰ੍ਥਕਾਮਾਂਸ੍ਤੁ ਗੁਰੂਨਿਹੈਵ ਭੁਞ੍ਜੀਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨ੍।।2.5।।
ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਊਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਵੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਣਗੇ।
ਨ ਚੈਤਦ੍ਵਿਦ੍ਮਃ ਕਤਰਨ੍ਨੋ ਗਰੀਯੋ ਯਦ੍ਵਾ ਜਯੇਮ ਯਦਿ ਵਾ ਨੋ ਜਯੇਯੁਃ। ਯਾਨੇਵ ਹਤ੍ਵਾ ਨ ਜਿਜੀਵਿषਾਮ ਸ੍ਤੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਃ।।2.6।।
ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਲਈਏ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜੀਊਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਦੋषੋਪਹਤਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਧਰ੍ਮਸਂਮੂਢਚੇਤਾਃ। ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਿਚਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਨ੍ਮੇ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੇऽਹਂ ਸ਼ਾਧਿ ਮਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਮ੍।।2.7।।
ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵ ਦਇਆ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚੇਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਮਾਪਨੁਦ੍ਯਾ ਦ੍ਯਚ੍ਛੋਕਮੁਚ੍ਛੋषਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍। ਅਵਾਪ੍ਯ ਭੂਮਾਵਸਪਤ੍ਨਮृਦ੍ਧਮ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਚਾਧਿਪਤ੍ਯਮ੍।।2.8।।
ਮੇਰੀ ਇਹ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਪੀੜ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੀ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਥਦਾ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ਃ ਪਰਨ੍ਤਪ। ਨ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ।।2.9।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਮੁਵਾਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ਭਾਰਤ। ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਿषੀਦਨ੍ਤਮਿਦਂ ਵਚਃ।।2.10।।
ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦਾਸ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਸ਼ੋਚ੍ਯਾਨਨ੍ਵਸ਼ੋਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾषਸੇ। ਗਤਾਸੂਨਗਤਾਸੂਂਸ਼੍ਚ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ।।2.11।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੜੇ ਸਿਆਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜੀਊਂਦੇ ਲਈ।
ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ ਜਾਤੁ ਨਾਸਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨੇਮੇ ਜਨਾਧਿਪਾਃ। ਨ ਚੈਵ ਨ ਭਵਿष੍ਯਾਮਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਮਤਃ ਪਰਮ੍।।2.12।।
ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਤੂੰ, ਨਾ ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ। ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ।
ਦੇਹਿਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਕੌਮਾਰਂ ਯੌਵਨਂ ਜਰਾ। ਤਥਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਧੀਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ।।2.13।।
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭੁੱਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖਦਾਃ। ਆਗਮਾਪਾਯਿਨੋऽਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਭਾਰਤ।।2.14।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈ।
ਯਂ ਹਿ ਨ ਵ੍ਯਥਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਂ ਧੀਰਂ ਸੋऽਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ।।2.15।।
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ। ਉਭਯੋਰਪਿ ਦृष੍ਟੋऽਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਨਯੋਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ।।2.16।।
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍। ਵਿਨਾਸ਼ਮਵ੍ਯਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ।।2.17।।
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਇਸ ਅਮਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤ ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ। ਅਨਾਸ਼ਿਨੋऽਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਭਾਰਤ।।2.18।।
ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਕਰ।
ਯ ਏਨਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍। ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ।।2.19।।
ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਕਦਾਚਿ ਨ੍ਨਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਿਤਾ ਵਾ ਨ ਭੂਯਃ। ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ।।2.20।।
ਇਹ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ। ਇਹ ਅਜਨਮੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਮਰਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।
ਵੇਦਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯ ਏਨਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਕਥਂ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਰ੍ਥ ਕਂ ਘਾਤਯਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਕਮ੍।।2.21।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਟੁੱਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾ ਵਿਹਾਯ ਨਵਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰੋऽਪਰਾਣਿ। ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਹਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾ ਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਨਵਾਨਿ ਦੇਹੀ।।2.22।।
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨੈਨਂ ਦਹਤਿ ਪਾਵਕਃ। ਨ ਚੈਨਂ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੋषਯਤਿ ਮਾਰੁਤਃ।।2.23।।
ਇਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅੱਗ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਭਿੱਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਸੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਅਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋऽਯਮਦਾਹ੍ਯੋऽਯਮਕ੍ਲੇਦ੍ਯੋऽਸ਼ੋष੍ਯ ਏਵ ਚ। ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰਚਲੋऽਯਂ ਸਨਾਤਨਃ।।2.24।।
ਇਹ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਭਿੱਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਅਡੋਲ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਯਮਵਿਕਾਰ੍ਯੋऽਯਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੈਨਂ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.25।।
ਇਹ ਨਾਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਥ ਚੈਨਂ ਨਿਤ੍ਯਜਾਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾ ਮਨ੍ਯਸੇ ਮृਤਮ੍। ਤਥਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੈਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.26।।
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਮਦੀ ਤੇ ਮਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜਾਤਸ੍ਯ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਜਨ੍ਮ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਰਿਹਾਰ੍ਯੇऽਰ੍ਥੇ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.27।।
ਜੋ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨਿ ਭਾਰਤ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ।।2.28।।
ਹਰ ਜੀਵ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਦਿੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਖੀਰ ਫਿਰ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਇਸ ਲਈ ਰੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਨ ਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਦ੍ਵਦਤਿ ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਃ। ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਚ੍ਚੈਨਮਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਯੇਨਂ ਵੇਦ ਨ ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍।।2.29।।
ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਰਤ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.30।।
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਪਿ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਯੁਦ੍ਧਾਛ੍ਰੇਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।2.31।।
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੰਬਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਲਈ।
ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਚੋਪਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਪਾਵृਤਮ੍। ਸੁਖਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਲਭਨ੍ਤੇ ਯੁਦ੍ਧਮੀਦृਸ਼ਮ੍।।2.32।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਚੈਤ੍ਤ੍ਵਮਿਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਸਿ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।2.33।।
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਲੱਗੇਗਾ।