ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤੇ ਨ ਨਮੇਰਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਗਰੀਯਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਪ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਰੇ। ਅਨਨ੍ਤ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ ਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਦਸਤ੍ਤਤ੍ਪਰਂ ਯਤ੍।।11.37।।
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਂਹਿ ਨਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਹੈਂ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮਾਦਿਦੇਵਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਰਾਣ ਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਂ ਨਿਧਾਨਮ੍। ਵੇਤ੍ਤਾਸਿ ਵੇਦ੍ਯਂ ਚ ਪਰਂ ਚ ਧਾਮ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਰੂਪ।।11.38।।
ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰ੍ਯਮੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰੁਣਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚ। ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਕृਤ੍ਵਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਭੂਯੋऽਪਿ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ।।11.39।।
ਤੂੰ ਹੀ ਹਵਾ, ਧਰਮ ਰਾਜ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਨਮਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਥ ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤੇ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਸਰ੍ਵ। ਅਨਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਾਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋषਿ ਤਤੋऽਸਿ ਸਰ੍ਵਃ।।11.40।।
ਹਰ ਪਾਸੇ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ, ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੀ ਵੱਡਿਆਈ ਅਣਮੁੱਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ।
ਸਖੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਭਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹੇ ਕृष੍ਣ ਹੇ ਯਾਦਵ ਹੇ ਸਖੇਤਿ। ਅਜਾਨਤਾ ਮਹਿਮਾਨਂ ਤਵੇਦਂ ਮਯਾ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਵਾਪਿ।।11.41।।
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਹੇ ਦੋਸਤ, ਤੈਨੂੰ ਦੋਸਤ ਸਮਝ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਲਈ...
ਯਚ੍ਚਾਵਹਾਸਾਰ੍ਥਮਸਤ੍ਕृਤੋऽਸਿ ਵਿਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਭੋਜਨੇषੁ। ਏਕੋऽਥਵਾਪ੍ਯਚ੍ਯੁਤ ਤਤ੍ਸਮਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਯੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍।।11.42।।
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੇਡਦਿਆਂ, ਆਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੈਠਦਿਆਂ ਜਾਂ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੈਨੂੰ ਅਣਾਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਅਚਲ, ਹੇ ਅਣਮਾਪ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।
ਪਿਤਾਸਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਰਾਚਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍। ਨ ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੋऽਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਃ ਕੁਤੋऽਨ੍ਯੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯੇऽਪ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਪ੍ਰਭਾਵ।।11.43।।
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਣਯੋਗ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈਂ। ਤੈਥੋਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਤੈਥੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਤੁੱਲ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ?
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਕਾਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮੀਸ਼ਮੀਡ੍ਯਮ੍। ਪਿਤੇਵ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਖੇਵ ਸਖ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਰ੍ਹਸਿ ਦੇਵ ਸੋਢੁਮ੍।।11.44।।
ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰਾ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਮਿਹਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਉ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।
ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਹृषਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਂ ਮਨੋ ਮੇ। ਤਦੇਵ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਦੇਵ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸੀਦ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ।।11.45।।
ਜੋ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ।
ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਗਦਿਨਂ ਚਕ੍ਰਹਸ੍ਤ ਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਹਂ ਤਥੈਵ। ਤੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੇਨ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੋ ਭਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ।।11.46।।
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੋੜ, ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਵੇਂ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਰੂਪ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਮਯਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਤਵਾਰ੍ਜੁਨੇਦਂ ਰੂਪਂ ਪਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਮਯੋਗਾਤ੍। ਤੇਜੋਮਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਯਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਨ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਮ੍।।11.47।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਨੰਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਨ ਵੇਦਯਜ੍ਞਾਧ੍ਯਯਨੈਰ੍ਨ ਦਾਨੈ ਰ੍ਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰ੍ਨ ਤਪੋਭਿਰੁਗ੍ਰੈਃ। ਏਵਂਰੂਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯ ਅਹਂ ਨृਲੋਕੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਕੁਰੁਪ੍ਰਵੀਰ।।11.48।।
ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ, ਨਾ ਯੱਗ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਰਮ, ਨਾ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
ਮਾ ਤੇ ਵ੍ਯਥਾ ਮਾ ਚ ਵਿਮੂਢਭਾਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਘੋਰਮੀਦृਙ੍ਮਮੇਦਮ੍। ਵ੍ਯਪੇਤਭੀਃ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦੇਵ ਮੇ ਰੂਪਮਿਦਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯ।।11.49।।
ਮੇਰਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੁਲਾਵਾ ਆਵੇ। ਹੁਣ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਵੇਖ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭੂਯਃ। ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਚ ਭੀਤਮੇਨਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸੌਮ੍ਯਵਪੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ।।11.50।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੁੜ ਵਿਖਾਇਆ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਦਂ ਮਾਨੁषਂ ਰੂਪਂ ਤਵਸੌਮ੍ਯਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਇਦਾਨੀਮਸ੍ਮਿ ਸਂਵृਤ੍ਤਃ ਸਚੇਤਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਗਤਃ।।11.51।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਸੁਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਮਿਦਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟਵਾਨਸਿ ਯਨ੍ਮਮ। ਦੇਵਾ ਅਪ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ।।11.52।।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਵੇਖਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਨਾਹਂ ਵੇਦੈਰ੍ਨ ਤਪਸਾ ਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਚੇਜ੍ਯਯਾ। ਸ਼ਕ੍ਯ ਏਵਂਵਿਧੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਦृष੍ਟਵਾਨਸਿ ਮਾਂ ਯਥਾ।।11.53।।
ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਯੱਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਮਹਮੇਵਂਵਿਧੋऽਰ੍ਜੁਨ। ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਦृष੍ਟੁਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਚ ਪਰਂਤਪ।।11.54।।
ਪਰ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਕृਨ੍ਮਤ੍ਪਰਮੋ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਃ। ਨਿਰ੍ਵੈਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯਃ ਸ ਮਾਮੇਤਿ ਪਾਣ੍ਡਵ।।11.55।।
ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ—ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚਏਵਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।ਯੇਚਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੇषਾਂ ਕੇ ਯੋਗਵਿਤ੍ਤਮਾਃ।।12.1।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭਗਤ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਟੱਲ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਣ ਹਨ?
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼੍ਯ ਮਨੋ ਯੇ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਉਪਾਸਤੇ।ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯੋਪੇਤਾਸ੍ਤੇ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਤਮਾ ਮਤਾਃ।।12.2।।
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ فرمایا: ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਕੂਟਸ੍ਥਮਚਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍।।12.3।।
ਪਰ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਵਿਆਖ੍ਯ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਸਂਨਿਯਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਬੁਦ੍ਧਯਃ।ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ।।12.4।।
ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਚਿੱਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ੋऽਧਿਕਤਰਸ੍ਤੇषਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸਕ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਹਿ ਗਤਿਰ੍ਦੁਃਖਂ ਦੇਹਵਦ੍ਭਿਰਵਾਪ੍ਯਤੇ।।12.5।।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਯਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤ੍ਪਰਾਃ।ਅਨਨ੍ਯੇਨੈਵ ਯੋਗੇਨ ਮਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤ ਉਪਾਸਤੇ।।12.6।।
ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਤੇषਾਮਹਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤਾ ਮृਤ੍ਯੁਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍।ਭਵਾਮਿ ਨਚਿਰਾਤ੍ਪਾਰ੍ਥ ਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼ਿਤਚੇਤਸਾਮ੍।।12.7।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਯ੍ਯੇਵ ਮਨ ਆਧਤ੍ਸ੍ਵ ਮਯਿ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯ।ਨਿਵਸਿष੍ਯਸਿ ਮਯ੍ਯੇਵ ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ।।12.8।।
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋषਿ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਰਮ੍।ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਤਤੋ ਮਾਮਿਚ੍ਛਾਪ੍ਤੁਂ ਧਨਞ੍ਜਯ।।12.9।।
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇऽਪ੍ਯਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਪਰਮੋ ਭਵ।ਮਦਰ੍ਥਮਪਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।12.10।।
ਜੇ ਤੂੰ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਅਥੈਤਦਪ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤੋऽਸਿ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਦ੍ਯੋਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ।ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਂ ਤਤਃ ਕੁਰੁ ਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍।।12.11।।
ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰਹਿ।