ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇ ਤ੍ਵਰਮਾਣਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਾਨਿ ਭਯਾਨਕਾਨਿ। ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਲਗ੍ਨਾ ਦਸ਼ਨਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਂਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੈਃ।।11.27।।
ਉਹ ਤੇਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁੰਹ ਵੱਲ ਤੁਰੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਨਦੀਨਾਂ ਬਹਵੋऽਮ੍ਬੁਵੇਗਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਮੇਵਾਭਿਮੁਖਾਃ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ। ਤਥਾ ਤਵਾਮੀ ਨਰਲੋਕਵੀਰਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਭਿਵਿਜ੍ਵਲਨ੍ਤਿ।।11.28।।
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਤੇਰੇ ਜਲਦੇ ਮੁੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਂ ਜ੍ਵਲਨਂ ਪਤਙ੍ਗਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਾਯ ਸਮृਦ੍ਧਵੇਗਾਃ। ਤਥੈਵ ਨਾਸ਼ਾਯ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾ ਸ੍ਤਵਾਪਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਮृਦ੍ਧਵੇਗਾਃ।।11.29।।
ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗੇ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਮੁੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲੇਲਿਹ੍ਯਸੇ ਗ੍ਰਸਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਾ ਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸਮਗ੍ਰਾਨ੍ਵਦਨੈਰ੍ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਿਃ। ਤੇਜੋਭਿਰਾਪੂਰ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸਮਗ੍ਰਂ ਭਾਸਸ੍ਤਵੋਗ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋ।।11.30।।
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਮੁੰਹਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੱਟ ਰਹੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਭਿਆਨਕ ਚਮਕ ਇਸਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ।
ਆਖ੍ਯਾਹਿ ਮੇ ਕੋ ਭਵਾਨੁਗ੍ਰਰੂਪੋ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੇਵਵਰ ਪ੍ਰਸੀਦ। ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿ ਤਵ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਮ੍।।11.31।।
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਕਾਲੋऽਸ੍ਮਿ ਲੋਕਕ੍ਸ਼ਯਕृਤ੍ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋ ਲੋਕਾਨ੍ਸਮਾਹਰ੍ਤੁਮਿਹ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ। ऋਤੇऽਪਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੇषੁ ਯੋਧਾਃ।।11.32।।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸਮਾਂ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਣਗੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਯਸ਼ੋ ਲਭਸ੍ਵ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮृਦ੍ਧਮ੍। ਮਯੈਵੈਤੇ ਨਿਹਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵ ਸਵ੍ਯਸਾਚਿਨ੍।।11.33।।
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉੱਠ, ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣ।
ਦ੍ਰੋਣਂ ਚ ਭੀष੍ਮਂ ਚ ਜਯਦ੍ਰਥਂ ਚ ਕਰ੍ਣਂ ਤਥਾऽਨ੍ਯਾਨਪਿ ਯੋਧਵੀਰਾਨ੍। ਮਯਾ ਹਤਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਹਿ ਮਾ ਵ੍ਯਥਿष੍ਠਾ ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਜੇਤਾਸਿ ਰਣੇ ਸਪਤ੍ਨਾਨ੍।।11.34।।
ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਜਯਦਰਥ, ਕਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀਰ ਯੋਧੇ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ। ਡਰ ਨਾ ਕਰ। ਲੜ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵੇਪਮਾਨਃ ਕਿਰੀਟੀ। ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਭੂਯ ਏਵਾਹ ਕृष੍ਣਂ ਸਗਦ੍ਗਦਂ ਭੀਤਭੀਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ।।11.35।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਰਟੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਸ੍ਥਾਨੇ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਤਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਤ੍ਯਨੁਰਜ੍ਯਤੇ ਚ। ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਭੀਤਾਨਿ ਦਿਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘਾਃ।।11.36।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਡਰ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਸਮੂਹ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤੇ ਨ ਨਮੇਰਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਗਰੀਯਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਪ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਰੇ। ਅਨਨ੍ਤ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ ਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਦਸਤ੍ਤਤ੍ਪਰਂ ਯਤ੍।।11.37।।
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਂਹਿ ਨਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਹੈਂ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮਾਦਿਦੇਵਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਰਾਣ ਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਂ ਨਿਧਾਨਮ੍। ਵੇਤ੍ਤਾਸਿ ਵੇਦ੍ਯਂ ਚ ਪਰਂ ਚ ਧਾਮ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਰੂਪ।।11.38।।
ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰ੍ਯਮੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰੁਣਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚ। ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਕृਤ੍ਵਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਭੂਯੋऽਪਿ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ।।11.39।।
ਤੂੰ ਹੀ ਹਵਾ, ਧਰਮ ਰਾਜ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਨਮਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਥ ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤੇ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਸਰ੍ਵ। ਅਨਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਾਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋषਿ ਤਤੋऽਸਿ ਸਰ੍ਵਃ।।11.40।।
ਹਰ ਪਾਸੇ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ, ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੀ ਵੱਡਿਆਈ ਅਣਮੁੱਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ।
ਸਖੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਭਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹੇ ਕृष੍ਣ ਹੇ ਯਾਦਵ ਹੇ ਸਖੇਤਿ। ਅਜਾਨਤਾ ਮਹਿਮਾਨਂ ਤਵੇਦਂ ਮਯਾ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਵਾਪਿ।।11.41।।
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਹੇ ਦੋਸਤ, ਤੈਨੂੰ ਦੋਸਤ ਸਮਝ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਲਈ...
ਯਚ੍ਚਾਵਹਾਸਾਰ੍ਥਮਸਤ੍ਕृਤੋऽਸਿ ਵਿਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਭੋਜਨੇषੁ। ਏਕੋऽਥਵਾਪ੍ਯਚ੍ਯੁਤ ਤਤ੍ਸਮਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਯੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍।।11.42।।
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੇਡਦਿਆਂ, ਆਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੈਠਦਿਆਂ ਜਾਂ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੈਨੂੰ ਅਣਾਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਅਚਲ, ਹੇ ਅਣਮਾਪ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।
ਪਿਤਾਸਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਰਾਚਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍। ਨ ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੋऽਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਃ ਕੁਤੋऽਨ੍ਯੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯੇऽਪ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਪ੍ਰਭਾਵ।।11.43।।
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਣਯੋਗ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈਂ। ਤੈਥੋਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਤੈਥੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਤੁੱਲ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ?
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਕਾਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮੀਸ਼ਮੀਡ੍ਯਮ੍। ਪਿਤੇਵ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਖੇਵ ਸਖ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਰ੍ਹਸਿ ਦੇਵ ਸੋਢੁਮ੍।।11.44।।
ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰਾ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਮਿਹਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਉ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।
ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਹृषਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਂ ਮਨੋ ਮੇ। ਤਦੇਵ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਦੇਵ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸੀਦ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ।।11.45।।
ਜੋ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ।
ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਗਦਿਨਂ ਚਕ੍ਰਹਸ੍ਤ ਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਹਂ ਤਥੈਵ। ਤੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੇਨ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੋ ਭਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ।।11.46।।
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੋੜ, ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਵੇਂ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਰੂਪ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਮਯਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਤਵਾਰ੍ਜੁਨੇਦਂ ਰੂਪਂ ਪਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਮਯੋਗਾਤ੍। ਤੇਜੋਮਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਯਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਨ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਮ੍।।11.47।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਨੰਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਨ ਵੇਦਯਜ੍ਞਾਧ੍ਯਯਨੈਰ੍ਨ ਦਾਨੈ ਰ੍ਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰ੍ਨ ਤਪੋਭਿਰੁਗ੍ਰੈਃ। ਏਵਂਰੂਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯ ਅਹਂ ਨृਲੋਕੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਕੁਰੁਪ੍ਰਵੀਰ।।11.48।।
ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ, ਨਾ ਯੱਗ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਰਮ, ਨਾ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
ਮਾ ਤੇ ਵ੍ਯਥਾ ਮਾ ਚ ਵਿਮੂਢਭਾਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਘੋਰਮੀਦृਙ੍ਮਮੇਦਮ੍। ਵ੍ਯਪੇਤਭੀਃ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦੇਵ ਮੇ ਰੂਪਮਿਦਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯ।।11.49।।
ਮੇਰਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੁਲਾਵਾ ਆਵੇ। ਹੁਣ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਵੇਖ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭੂਯਃ। ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਚ ਭੀਤਮੇਨਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸੌਮ੍ਯਵਪੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ।।11.50।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੁੜ ਵਿਖਾਇਆ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਦਂ ਮਾਨੁषਂ ਰੂਪਂ ਤਵਸੌਮ੍ਯਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਇਦਾਨੀਮਸ੍ਮਿ ਸਂਵृਤ੍ਤਃ ਸਚੇਤਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਗਤਃ।।11.51।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਸੁਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਮਿਦਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟਵਾਨਸਿ ਯਨ੍ਮਮ। ਦੇਵਾ ਅਪ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ।।11.52।।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਵੇਖਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਨਾਹਂ ਵੇਦੈਰ੍ਨ ਤਪਸਾ ਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਚੇਜ੍ਯਯਾ। ਸ਼ਕ੍ਯ ਏਵਂਵਿਧੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਦृष੍ਟਵਾਨਸਿ ਮਾਂ ਯਥਾ।।11.53।।
ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਯੱਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਮਹਮੇਵਂਵਿਧੋऽਰ੍ਜੁਨ। ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਦृष੍ਟੁਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਚ ਪਰਂਤਪ।।11.54।।
ਪਰ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਕृਨ੍ਮਤ੍ਪਰਮੋ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਃ। ਨਿਰ੍ਵੈਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯਃ ਸ ਮਾਮੇਤਿ ਪਾਣ੍ਡਵ।।11.55।।
ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ—ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚਏਵਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।ਯੇਚਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੇषਾਂ ਕੇ ਯੋਗਵਿਤ੍ਤਮਾਃ।।12.1।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭਗਤ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਟੱਲ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਣ ਹਨ?