ਅਧਰ੍ਮਾਭਿਭਵਾਤ੍ਕृष੍ਣ ਪ੍ਰਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਦੁष੍ਟਾਸੁ ਵਾਰ੍ष੍ਣੇਯ ਜਾਯਤੇ ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਃ।।1.41।।
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਦੋਂ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਬਿਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਬਿਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਡ਼ਬੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਰੋ ਨਰਕਾਯੈਵ ਕੁਲਘ੍ਨਾਨਾਂ ਕੁਲਸ੍ਯ ਚ। ਪਤਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਲੁਪ੍ਤਪਿਣ੍ਡੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾਃ।।1.42।।
ਇਹ ਗਡ਼ਬੜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੋषੈਰੇਤੈਃ ਕੁਲਘ੍ਨਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਕਾਰਕੈਃ। ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤਿਧਰ੍ਮਾਃ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਃ।।1.43।।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਡ਼ਬੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਜਾਤੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਕੁਲਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਨਰਕੇऽਨਿਯਤਂ ਵਾਸੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਨੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ।।1.44।।
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਰਤੱਬ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਲੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਬਤ ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯਵਸਿਤਾ ਵਯਮ੍। ਯਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸੁਖਲੋਭੇਨ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸ੍ਵਜਨਮੁਦ੍ਯਤਾਃ।।1.45।।
ਹਾਏ, ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ! ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਦਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
ਯਦਿ ਮਾਮਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯਃ। ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾ ਰਣੇ ਹਨ੍ਯੁਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਤਰਂ ਭਵੇਤ੍।।1.46।।
ਜੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽਰ੍ਜੁਨਃ ਸਂਖ੍ਯੇ ਰਥੋਪਸ੍ਥ ਉਪਾਵਿਸ਼ਤ੍। ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸਸ਼ਰਂ ਚਾਪਂ ਸ਼ੋਕਸਂਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ।।1.47।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਤਂ ਤਥਾ ਕृਪਯਾऽਵਿष੍ਟਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਵਿषੀਦਨ੍ਤਮਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਮਧੁਸੂਦਨਃ।।2.1।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਦਾਸ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਾ ਕਸ਼੍ਮਲਮਿਦਂ ਵਿषਮੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਅਨਾਰ੍ਯਜੁष੍ਟਮਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਕੀਰ੍ਤਿਕਰਮਰ੍ਜੁਨ।।2.2।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਈ? ਇਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਮਾ ਸ੍ਮ ਗਮਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨੈਤਤ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਂ ਹृਦਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪਰਨ੍ਤਪ।।2.3।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਠ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਭੀष੍ਮਮਹਂ ਸਂਖ੍ਯੇ ਦ੍ਰੋਣਂ ਚ ਮਧੁਸੂਦਨ। ਇषੁਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਯੋਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪੂਜਾਰ੍ਹਾਵਰਿਸੂਦਨ।।2.4।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ?
ਗੁਰੂਨਹਤ੍ਵਾ ਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਮਪੀਹ ਲੋਕੇ। ਹਤ੍ਵਾਰ੍ਥਕਾਮਾਂਸ੍ਤੁ ਗੁਰੂਨਿਹੈਵ ਭੁਞ੍ਜੀਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨ੍।।2.5।।
ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਊਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਵੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਣਗੇ।
ਨ ਚੈਤਦ੍ਵਿਦ੍ਮਃ ਕਤਰਨ੍ਨੋ ਗਰੀਯੋ ਯਦ੍ਵਾ ਜਯੇਮ ਯਦਿ ਵਾ ਨੋ ਜਯੇਯੁਃ। ਯਾਨੇਵ ਹਤ੍ਵਾ ਨ ਜਿਜੀਵਿषਾਮ ਸ੍ਤੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਃ।।2.6।।
ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਲਈਏ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜੀਊਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਦੋषੋਪਹਤਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਧਰ੍ਮਸਂਮੂਢਚੇਤਾਃ। ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਿਚਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਨ੍ਮੇ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੇऽਹਂ ਸ਼ਾਧਿ ਮਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਮ੍।।2.7।।
ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵ ਦਇਆ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚੇਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਮਾਪਨੁਦ੍ਯਾ ਦ੍ਯਚ੍ਛੋਕਮੁਚ੍ਛੋषਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍। ਅਵਾਪ੍ਯ ਭੂਮਾਵਸਪਤ੍ਨਮृਦ੍ਧਮ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਚਾਧਿਪਤ੍ਯਮ੍।।2.8।।
ਮੇਰੀ ਇਹ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਪੀੜ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੀ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਥਦਾ।
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ਃ ਪਰਨ੍ਤਪ। ਨ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ।।2.9।।
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਮੁਵਾਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ਭਾਰਤ। ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਿषੀਦਨ੍ਤਮਿਦਂ ਵਚਃ।।2.10।।
ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦਾਸ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਸ਼ੋਚ੍ਯਾਨਨ੍ਵਸ਼ੋਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾषਸੇ। ਗਤਾਸੂਨਗਤਾਸੂਂਸ਼੍ਚ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ।।2.11।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੜੇ ਸਿਆਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜੀਊਂਦੇ ਲਈ।
ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ ਜਾਤੁ ਨਾਸਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨੇਮੇ ਜਨਾਧਿਪਾਃ। ਨ ਚੈਵ ਨ ਭਵਿष੍ਯਾਮਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਮਤਃ ਪਰਮ੍।।2.12।।
ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਤੂੰ, ਨਾ ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ। ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ।
ਦੇਹਿਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਕੌਮਾਰਂ ਯੌਵਨਂ ਜਰਾ। ਤਥਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਧੀਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ।।2.13।।
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭੁੱਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖਦਾਃ। ਆਗਮਾਪਾਯਿਨੋऽਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਭਾਰਤ।।2.14।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈ।
ਯਂ ਹਿ ਨ ਵ੍ਯਥਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਂ ਧੀਰਂ ਸੋऽਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ।।2.15।।
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ। ਉਭਯੋਰਪਿ ਦृष੍ਟੋऽਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਨਯੋਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ।।2.16।।
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍। ਵਿਨਾਸ਼ਮਵ੍ਯਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ।।2.17।।
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਇਸ ਅਮਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤ ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ। ਅਨਾਸ਼ਿਨੋऽਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਭਾਰਤ।।2.18।।
ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਕਰ।
ਯ ਏਨਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍। ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ।।2.19।।
ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਕਦਾਚਿ ਨ੍ਨਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਿਤਾ ਵਾ ਨ ਭੂਯਃ। ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ।।2.20।।
ਇਹ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ। ਇਹ ਅਜਨਮੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਮਰਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।
ਵੇਦਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯ ਏਨਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਕਥਂ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਰ੍ਥ ਕਂ ਘਾਤਯਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਕਮ੍।।2.21।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਟੁੱਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾ ਵਿਹਾਯ ਨਵਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰੋऽਪਰਾਣਿ। ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਹਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾ ਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਨਵਾਨਿ ਦੇਹੀ।।2.22।।
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨੈਨਂ ਦਹਤਿ ਪਾਵਕਃ। ਨ ਚੈਨਂ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੋषਯਤਿ ਮਾਰੁਤਃ।।2.23।।
ਇਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅੱਗ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਭਿੱਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਸੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।