ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਮਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਾ ਬੋਧਯਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਕਥਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਰਮਨ੍ਤਿ ਚ।।10.9।।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਜਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍। ਦਦਾਮਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਂ ਤਂ ਯੇਨ ਮਾਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ।।10.10।।
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮੇਵਾਨੁਕਮ੍ਪਾਰ੍ਥਮਹਮਜ੍ਞਾਨਜਂ ਤਮਃ। ਨਾਸ਼ਯਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਥੋ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪੇਨ ਭਾਸ੍ਵਤਾ।।10.11।।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਭਵਾਨ੍। ਪੁਰੁषਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮਾਦਿਦੇਵਮਜਂ ਵਿਭੁਮ੍।।10.12।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ, ਸਰਵੋਤਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦਿਵਿਆ ਪੁਰਖ, ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੋ।
ਆਹੁਸ੍ਤ੍ਵਾਮृषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰ੍षਿਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ। ਅਸਿਤੋ ਦੇਵਲੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮੇ।।10.13।।
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ।
ਸਰ੍ਵਮੇਤਦृਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਯਨ੍ਮਾਂ ਵਦਸਿ ਕੇਸ਼ਵ। ਨ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਿਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾ ਨ ਦਾਨਵਾਃ।।10.14।।
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਨਾ ਦਾਨਵ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਤ੍ਮਨਾऽਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਤ੍ਥ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ। ਭੂਤਭਾਵਨ ਭੂਤੇਸ਼ ਦੇਵਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ।।10.15।।
ਹੇ ਪੁਰਖੋਤਮ, ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषੇਣ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ। ਯਾਭਿਰ੍ਵਿਭੂਤਿਭਿਰ੍ਲੋਕਾਨਿਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਸਿ।।10.16।।
ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ।
ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਹਂ ਯੋਗਿਂਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਦਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍। ਕੇषੁ ਕੇषੁ ਚ ਭਾਵੇषੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਸਿ ਭਗਵਨ੍ਮਯਾ।।10.17।।
ਹੇ ਯੋਗੀ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚਾਂ?
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇऽਮृਤਮ੍।।10.18।।
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੋਗ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣ ਕੇ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ। ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤਃ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਯ ਮੇ।।10.19।।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗਾ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਃ। ਅਹਮਾਦਿਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤ ਏਵ ਚ।।10.20।।
ਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਮਹਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਰਵਿਰਂਸ਼ੁਮਾਨ੍। ਮਰੀਚਿਰ੍ਮਰੁਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਮਹਂ ਸ਼ਸ਼ੀ।।10.21।।
ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ; ਚਾਨਣਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ ਹਾਂ; ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਮਰੀਚੀ ਹਾਂ; ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਾਂ।
ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਮਵੇਦੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸਵਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਚੇਤਨਾ।।10.22।।
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹਾਂ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਨ ਹਾਂ; ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ।
ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਵਸੂਨਾਂ ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਮੇਰੁਃ ਸ਼ਿਖਰਿਣਾਮਹਮ੍।।10.23।।
ਰੁਦਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਹਾਂ; ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਾਂ; ਵਸੂਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ; ਚੋਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਹਾਂ।
ਪੁਰੋਧਸਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਰ੍ਥ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮ੍। ਸੇਨਾਨੀਨਾਮਹਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਰਸਾਮਸ੍ਮਿ ਸਾਗਰਃ।।10.24।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜਾਣੋ; ਫੌਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਕੰਦ ਹਾਂ; ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹਾਂ।
ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਭृਗੁਰਹਂ ਗਿਰਾਮਸ੍ਮ੍ਯੇਕਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਜਪਯਜ੍ਞੋऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਹਿਮਾਲਯਃ।।10.25।।
ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ 'ਓਂ' ਇਕ ਅੱਖਰ ਹਾਂ। ਯਗਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਪ ਯਗ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲੇ ਹਾਂ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਦੇਵਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਨਾਰਦਃ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਪਿਲੋ ਮੁਨਿਃ।।10.26।।
ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੀਪਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹਾਂ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਾਰਦ ਹਾਂ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਿਤਰਥ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਹਾਂ।
ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਮृਤੋਦ੍ਭਵਮ੍। ਐਰਾਵਤਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਨਰਾਧਿਪਮ੍।।10.27।।
ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣ; ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਐਰਾਵਤ ਹਾਂ; ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।
ਆਯੁਧਾਨਾਮਹਂ ਵਜ੍ਰਂ ਧੇਨੂਨਾਮਸ੍ਮਿ ਕਾਮਧੁਕ੍। ਪ੍ਰਜਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਃ ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸੁਕਿਃ।।10.28।।
ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਜਰ ਹਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਾਮਧੇਨੂ ਹਾਂ। ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੰਦਰਪ (ਕਾਮਦੇਵ) ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਸੁਕੀ ਹਾਂ।
ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਨਾਗਾਨਾਂ ਵਰੁਣੋ ਯਾਦਸਾਮਹਮ੍। ਪਿਤृ़ਣਾਮਰ੍ਯਮਾ ਚਾਸ੍ਮਿ ਯਮਃ ਸਂਯਮਤਾਮਹਮ੍।।10.29।।
ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਹਾਂ, ਜਲਚਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਰੁਣ ਹਾਂ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਰਯਮਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਯਮਰਾਜ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਕਾਲਃ ਕਲਯਤਾਮਹਮ੍। ਮृਗਾਣਾਂ ਚ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਹਂ ਵੈਨਤੇਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍।।10.30।।
ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਾਂ, ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪ ਸਮਾਂ ਹਾਂ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਿੰਘ ਹਾਂ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਹਾਂ।
ਪਵਨਃ ਪਵਤਾਮਸ੍ਮਿ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਮਹਮ੍। ਝषਾਣਾਂ ਮਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਸ੍ਮਿ ਜਾਹ੍ਨਵੀ।।10.31।।
ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ। ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਕਰ ਹਾਂ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਗਾਣਾਮਾਦਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚੈਵਾਹਮਰ੍ਜੁਨ। ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਦਃ ਪ੍ਰਵਦਤਾਮਹਮ੍।।10.32।।
ਸਿਰਜਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਂ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਹਾਂ। ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਹਾਂ, ਤੇ ਤਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਦ ਹਾਂ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਣਾਮਕਾਰੋऽਸ੍ਮਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ ਸਾਮਾਸਿਕਸ੍ਯ ਚ। ਅਹਮੇਵਾਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕਾਲੋ ਧਾਤਾऽਹਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਃ।।10.33।।
ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ 'ਅ' ਹਾਂ, ਸਮਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੁਵੰਦ ਸਮਾਸ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਖੁੱਟ ਸਮਾਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ।
ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਹਰਸ਼੍ਚਾਹਮੁਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਾਮ੍। ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਾਕ੍ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮੇਧਾ ਧृਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ।।10.34।।
ਮੈਂ ਮੌਤ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੀਰਤੀ, ਲੱਖਮੀ, ਬੋਲੀ, ਯਾਦ, ਬੁੱਧੀ, ਡਿੱਠ, ਤੇ ਮਾਫੀ ਹਾਂ।
ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦਸਾਮਹਮ੍। ਮਾਸਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੋऽਹਮृਤੂਨਾਂ ਕੁਸੁਮਾਕਰਃ।।10.35।।
ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਹਾਂ, ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਾਇਆਤਰੀ ਹਾਂ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਹਾਂ, ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਹਾਂ।
ਦ੍ਯੂਤਂ ਛਲਯਤਾਮਸ੍ਮਿ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮਹਮ੍। ਜਯੋऽਸ੍ਮਿ ਵ੍ਯਵਸਾਯੋऽਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਮਹਮ੍।।10.36।।
ਠੱਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੂਆ ਹਾਂ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਜ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਮੈਂ ਹਾਂ।
ਵृष੍ਣੀਨਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਧਨਂਜਯਃ। ਮੁਨੀਨਾਮਪ੍ਯਹਂ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕਵੀਨਾਮੁਸ਼ਨਾ ਕਵਿਃ।।10.37।।
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਧਨੰਜੈ (ਅਰਜੁਨ) ਹਾਂ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ਼ਨਾ ਕਵੀ ਹਾਂ।
ਦਣ੍ਡੋ ਦਮਯਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨੀਤਿਰਸ੍ਮਿ ਜਿਗੀषਤਾਮ੍। ਮੌਨਂ ਚੈਵਾਸ੍ਮਿ ਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮਹਮ੍।।10.38।।
ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੰਡ ਹਾਂ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨੀਤੀ ਹਾਂ। ਰਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹਾਂ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਹਾਂ।