ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤਾ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾ। ਅਨਿਤ੍ਯਮਸੁਖਂ ਲੋਕਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਜਸ੍ਵ ਮਾਮ੍।।9.33।।
ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ! ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰ।
ਮਨ੍ਮਨਾ ਭਵ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਾਜੀ ਮਾਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰੁ। ਮਾਮੇਵੈष੍ਯਸਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵੈਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਃ।।9.34।।
ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਭੂਯ ਏਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ। ਯਤ੍ਤੇऽਹਂ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਾਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ।।10.1।।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਬਚਨ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਨ ਮੇ ਵਿਦੁਃ ਸੁਰਗਣਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂ ਨ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਅਹਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।।10.2।।
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੇਰੀ ਉਪਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤ ਹਾਂ।
ਯੋ ਮਾਮਜਮਨਾਦਿਂ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਅਸਮ੍ਮੂਢਃ ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ।।10.3।।
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਹਾ-ਇਸ਼ਵਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਮਸਂਮੋਹਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸਤ੍ਯਂ ਦਮਃ ਸ਼ਮਃ। ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਵੋऽਭਾਵੋ ਭਯਂ ਚਾਭਯਮੇਵ ਚ।।10.4।।
ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ, ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਛਮਾਂ, ਸਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ—
ਅਹਿਂਸਾ ਸਮਤਾ ਤੁष੍ਟਿਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਯਸ਼ੋऽਯਸ਼ਃ। ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਤ੍ਤ ਏਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ।।10.5।।
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਮਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਯਸ਼ ਤੇ ਬਦਨਾਮੀ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਰ੍षਯਃ ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਮਦ੍ਭਾਵਾ ਮਾਨਸਾ ਜਾਤਾ ਯੇषਾਂ ਲੋਕ ਇਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ।।10.6।।
ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਤ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਨੂ ਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਏਤਾਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਯੋਗਂ ਚ ਮਮ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਸੋऽਵਿਕਮ੍ਪੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ।।10.7।।
ਜੋ ਮੇਰੀ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜੋਗ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਜੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਬੁਧਾ ਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ।।10.8।।
ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਮਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਾ ਬੋਧਯਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਕਥਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਰਮਨ੍ਤਿ ਚ।।10.9।।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਜਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍। ਦਦਾਮਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਂ ਤਂ ਯੇਨ ਮਾਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ।।10.10।।
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮੇਵਾਨੁਕਮ੍ਪਾਰ੍ਥਮਹਮਜ੍ਞਾਨਜਂ ਤਮਃ। ਨਾਸ਼ਯਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਥੋ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪੇਨ ਭਾਸ੍ਵਤਾ।।10.11।।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਭਵਾਨ੍। ਪੁਰੁषਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮਾਦਿਦੇਵਮਜਂ ਵਿਭੁਮ੍।।10.12।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ, ਸਰਵੋਤਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦਿਵਿਆ ਪੁਰਖ, ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੋ।
ਆਹੁਸ੍ਤ੍ਵਾਮृषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰ੍षਿਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ। ਅਸਿਤੋ ਦੇਵਲੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮੇ।।10.13।।
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ।
ਸਰ੍ਵਮੇਤਦृਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਯਨ੍ਮਾਂ ਵਦਸਿ ਕੇਸ਼ਵ। ਨ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਿਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾ ਨ ਦਾਨਵਾਃ।।10.14।।
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਨਾ ਦਾਨਵ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਤ੍ਮਨਾऽਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਤ੍ਥ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ। ਭੂਤਭਾਵਨ ਭੂਤੇਸ਼ ਦੇਵਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ।।10.15।।
ਹੇ ਪੁਰਖੋਤਮ, ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषੇਣ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ। ਯਾਭਿਰ੍ਵਿਭੂਤਿਭਿਰ੍ਲੋਕਾਨਿਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਸਿ।।10.16।।
ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ।
ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਹਂ ਯੋਗਿਂਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਦਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍। ਕੇषੁ ਕੇषੁ ਚ ਭਾਵੇषੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਸਿ ਭਗਵਨ੍ਮਯਾ।।10.17।।
ਹੇ ਯੋਗੀ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚਾਂ?
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇऽਮृਤਮ੍।।10.18।।
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੋਗ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣ ਕੇ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ। ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤਃ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਯ ਮੇ।।10.19।।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗਾ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਃ। ਅਹਮਾਦਿਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤ ਏਵ ਚ।।10.20।।
ਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਮਹਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਰਵਿਰਂਸ਼ੁਮਾਨ੍। ਮਰੀਚਿਰ੍ਮਰੁਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਮਹਂ ਸ਼ਸ਼ੀ।।10.21।।
ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ; ਚਾਨਣਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ ਹਾਂ; ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਮਰੀਚੀ ਹਾਂ; ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਾਂ।
ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਮਵੇਦੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸਵਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਚੇਤਨਾ।।10.22।।
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹਾਂ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਨ ਹਾਂ; ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ।
ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਵਸੂਨਾਂ ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਮੇਰੁਃ ਸ਼ਿਖਰਿਣਾਮਹਮ੍।।10.23।।
ਰੁਦਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਹਾਂ; ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਾਂ; ਵਸੂਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ; ਚੋਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਹਾਂ।
ਪੁਰੋਧਸਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਰ੍ਥ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮ੍। ਸੇਨਾਨੀਨਾਮਹਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਰਸਾਮਸ੍ਮਿ ਸਾਗਰਃ।।10.24।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜਾਣੋ; ਫੌਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਕੰਦ ਹਾਂ; ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹਾਂ।
ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਭृਗੁਰਹਂ ਗਿਰਾਮਸ੍ਮ੍ਯੇਕਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਜਪਯਜ੍ਞੋऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਹਿਮਾਲਯਃ।।10.25।।
ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ 'ਓਂ' ਇਕ ਅੱਖਰ ਹਾਂ। ਯਗਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਪ ਯਗ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲੇ ਹਾਂ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਦੇਵਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਨਾਰਦਃ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਪਿਲੋ ਮੁਨਿਃ।।10.26।।
ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੀਪਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹਾਂ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਾਰਦ ਹਾਂ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਿਤਰਥ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਹਾਂ।
ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਮृਤੋਦ੍ਭਵਮ੍। ਐਰਾਵਤਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਨਰਾਧਿਪਮ੍।।10.27।।
ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣ; ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਐਰਾਵਤ ਹਾਂ; ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।
ਆਯੁਧਾਨਾਮਹਂ ਵਜ੍ਰਂ ਧੇਨੂਨਾਮਸ੍ਮਿ ਕਾਮਧੁਕ੍। ਪ੍ਰਜਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਃ ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸੁਕਿਃ।।10.28।।
ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਜਰ ਹਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਾਮਧੇਨੂ ਹਾਂ। ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੰਦਰਪ (ਕਾਮਦੇਵ) ਹਾਂ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਸੁਕੀ ਹਾਂ।