ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਮਾਹੁਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍। ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ।।8.21।।
ਉਸ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਘਰ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਃ ਸ ਪਰਃ ਪਾਰ੍ਥ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਲਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍।।8.22।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਕੇਵਲ ਨਿਰਲੇਪ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਤ੍ਵਨਾਵृਤ੍ਤਿਮਾਵृਤ੍ਤਿਂ ਚੈਵ ਯੋਗਿਨਃ। ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਾਲਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਰ੍षਭ।।8.23।।
ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਯੋਗੀ ਇਥੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਹਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ षਣ੍ਮਾਸਾ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਜਨਾਃ।।8.24।।
ਅੱਗ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਦਿਨ, ਸੁਕਲ ਪੱਖ, ਉੱਤਰੀਆਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਧੂਮੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤਥਾ ਕृष੍ਣਃ षਣ੍ਮਾਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ।।8.25।।
ਧੂੰਆਂ, ਰਾਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ, ਦੱਖਣੀਆਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਯੋਗੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣੇ ਗਤੀ ਹ੍ਯੇਤੇ ਜਗਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੇ ਮਤੇ। ਏਕਯਾ ਯਾਤ੍ਯਨਾਵृਤ੍ਤਿਮਨ੍ਯਯਾऽऽਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ।।8.26।।
ਇਹ ਦੋ ਰਾਹ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ, ਜਗਤ ਲਈ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਦੂਜੇ ਰਾਹ ਤੇ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੈਤੇ ਸृਤੀ ਪਾਰ੍ਥ ਜਾਨਨ੍ਯੋਗੀ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ।।8.27।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਹ ਦੋ ਰਾਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭੁੱਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੁ।
ਵੇਦੇषੁ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਤਪਃਸੁ ਚੈਵ ਦਾਨੇषੁ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਪ੍ਰਦਿष੍ਟਮ੍। ਅਤ੍ਯੇਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯੋਗੀ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਪੈਤਿ ਚਾਦ੍ਯਮ੍।।8.28।।
ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਵੇਦਾਂ, ਯੱਗਾਂ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਆਦਿ ਟਿਕਾਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਇਦਂ ਤੁ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨਸੂਯਵੇ। ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਹਿਤਂ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇऽਸ਼ੁਭਾਤ੍।।9.1।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੱਝ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਨਿਰਵੈਰ ਹੈਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਰਾਜਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਗੁਹ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਵਗਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸੁਸੁਖਂ ਕਰ੍ਤੁਮਵ੍ਯਯਮ੍।।9.2।।
ਇਹ ਰਾਜ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਰਾਜ ਗੁੱਝ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਕ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਨ੍ਤਪ। ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਸਂਸਾਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ।।9.3।।
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਨਾ। ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਨ ਚਾਹਂ ਤੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਃ।।9.4।।
ਮੇਰੀ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।
ਨ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਭੂਤਭृਨ੍ਨ ਚ ਭੂਤਸ੍ਥੋ ਮਮਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਭਾਵਨਃ।।9.5।।
ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ—ਮੇਰੀ ਅਲੌਕਿਕ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਅਪਣੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।
ਯਥਾऽऽਕਾਸ਼ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗੋ ਮਹਾਨ੍। ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਤ੍ਯੁਪਧਾਰਯ।।9.6।।
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮਿਕਾਮ੍। ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੇ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਵਿਸृਜਾਮ੍ਯਹਮ੍।।9.7।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ! ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਸ੍ਵਾਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਸृਜਾਮਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਿਮਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਵਸ਼ਾਤ੍।।9.8।।
ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਨ ਚ ਮਾਂ ਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਧਨਞ੍ਜਯ। ਉਦਾਸੀਨਵਦਾਸੀਨਮਸਕ੍ਤਂ ਤੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ।।9.9।।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਦਾਸੀਨ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮਯਾऽਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸੂਯਤੇ ਸਚਰਾਚਰਮ੍। ਹੇਤੁਨਾऽਨੇਨ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਜਗਦ੍ਵਿਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ।।9.10।।
ਮੇਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ! ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਵਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਾਂ ਮੂਢਾ ਮਾਨੁषੀਂ ਤਨੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍। ਪਰਂ ਭਾਵਮਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਮ ਭੂਤਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍।।9.11।।
ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਘਟਿਆ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ।
ਮੋਘਾਸ਼ਾ ਮੋਘਕਰ੍ਮਾਣੋ ਮੋਘਜ੍ਞਾਨਾ ਵਿਚੇਤਸਃ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਮਾਸੁਰੀਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਮੋਹਿਨੀਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।।9.12।।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹਨ, ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਭੈੜੀ ਤੇ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਪਾਰ੍ਥ ਦੈਵੀਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਭਜਨ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਯਮਨਸੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭੂਤਾਦਿਮਵ੍ਯਯਮ੍।।9.13।।
ਪਰ ਹੇ ਪਾਰਥ! ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਟੱਲ ਮੂਲ ਹਾਂ, ਭਜਦੇ ਹਨ।
ਸਤਤਂ ਕੀਰ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਮਾਂ ਯਤਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ। ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਉਪਾਸਤੇ।।9.14।।
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞੇਨ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਯਜਨ੍ਤੋ ਮਾਮੁਪਾਸਤੇ। ਏਕਤ੍ਵੇਨ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਬਹੁਧਾ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍।।9.15।।
ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਇੱਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ।
ਅਹਂ ਕ੍ਰਤੁਰਹਂ ਯਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਧਾऽਹਮਹਮੌषਧਮ੍। ਮਂਤ੍ਰੋऽਹਮਹਮੇਵਾਜ੍ਯਮਹਮਗ੍ਨਿਰਹਂ ਹੁਤਮ੍।।9.16।।
ਮੈਂ ਹੀ ਯੱਗ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਹੋਮ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੇਟ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਔਖਧੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੰਤਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਘਿਉ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਹਾਂ।
ਪਿਤਾऽਹਮਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਮਾਤਾ ਧਾਤਾ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਵੇਦ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮੋਂਕਾਰ ऋਕ੍ ਸਾਮ ਯਜੁਰੇਵ ਚ।।9.17।।
ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਓ, ਮਾਂ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਦਾਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ, ਪਵਿੱਤਰ, ਓਂਕਾਰ, ਤੇ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਹਾਂ।
ਗਤਿਰ੍ਭਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਿਵਾਸਃ ਸ਼ਰਣਂ ਸੁਹृਤ੍। ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਧਾਨਂ ਬੀਜਮਵ੍ਯਯਮ੍।।9.18।।
ਮੈਂ ਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਾਂ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਾਂ, ਨਿਵਾਸ ਹਾਂ, ਆਸਰਾ ਹਾਂ, ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਲੀਨਤਾ, ਥਾਂ, ਖਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਬੀਜ ਹਾਂ।
ਤਪਾਮ੍ਯਹਮਹਂ ਵਰ੍षਂ ਨਿਗृਹ੍ਣਾਮ੍ਯੁਤ੍ਸृਜਾਮਿ ਚ। ਅਮृਤਂ ਚੈਵ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਦਸਚ੍ਚਾਹਮਰ੍ਜੁਨ।।9.19।।
ਮੈਂ ਹੀ ਤਾਪ ਪਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੀਂਹ ਰੋਕਦਾ ਤੇ ਵਗਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਮੈਂ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੌਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਹਾਂ।
ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਾ ਮਾਂ ਸੋਮਪਾਃ ਪੂਤਪਾਪਾ ਯਜ੍ਞੈਰਿष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ। ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕ ਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਦਿਵਿ ਦੇਵਭੋਗਾਨ੍।।9.20।।
ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸੋਮ ਪੀ ਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਤੇ ਸੁਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੰਗਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁਖ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ। ਏਵ ਤ੍ਰਯੀਧਰ੍ਮਮਨੁਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਗਤਾਗਤਂ ਕਾਮਕਾਮਾ ਲਭਨ੍ਤੇ।।9.21।।
ਉਹ ਉਥੇ ਸੁਖ ਮਾਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਮਾਂ ਯੇ ਜਨਾਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ। ਤੇषਾਂ ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਵਹਾਮ੍ਯਹਮ੍।।9.22।।
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਿਮਰਦੇ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਭਾਲਣਾ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਹੈ।