ਯੋ ਯੋ ਯਾਂ ਯਾਂ ਤਨੁਂ ਭਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਰ੍ਚਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਚਲਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਤਾਮੇਵ ਵਿਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍।।7.21।।
ਜੋ ਭਗਤ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਟੱਲ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ ਤਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਰਾਧਨਮੀਹਤੇ। ਲਭਤੇ ਚ ਤਤਃ ਕਾਮਾਨ੍ਮਯੈਵ ਵਿਹਿਤਾਨ੍ ਹਿ ਤਾਨ੍।।7.22।।
ਉਹ ਭਗਤ ਉਸੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਤਵਤ੍ਤੁ ਫਲਂ ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪਮੇਧਸਾਮ੍। ਦੇਵਾਨ੍ਦੇਵਯਜੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮਪਿ।।7.23।।
ਪਰ ਜੋ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਨਾਸਵੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਕ੍ਿਤਮਾਪਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਮਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਪਰਂ ਭਾਵਮਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਮਾਵ੍ਯਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍।।7.24।।
ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਨਾਹਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋਗਮਾਯਾਸਮਾਵृਤਃ। ਮੂਢੋऽਯਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਲੋਕੋ ਮਾਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍।।7.25।।
ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਮੂਰਖ ਸੰਸਾਰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।
ਵੇਦਾਹਂ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਚਾਰ੍ਜੁਨ। ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਮਾਂ ਤੁ ਵੇਦ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ।।7.26।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹੇਨ ਭਾਰਤ। ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸਂਮੋਹਂ ਸਰ੍ਗੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਨ੍ਤਪ।।7.27।।
ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੰਦ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇषਾਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤਗਤਂ ਪਾਪਂ ਜਨਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਤੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ।।7.28।।
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੰਦ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਰਾਮਰਣਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਮਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਤਨ੍ਤਿ ਯੇ। ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਖਿਲਮ੍।।7.29।।
ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧਿਭੂਤਾਧਿਦੈਵਂ ਮਾਂ ਸਾਧਿਯਜ੍ਞਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਃ। ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇऽਪਿ ਚ ਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਚੇਤਸਃ।।7.30।।
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਯਗ ਦੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ। ਅਧਿਭੂਤਂ ਚ ਕਿਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਧਿਦੈਵਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ।।8.1।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁਰਖ, ਕਰਮ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਕਿਹੜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਧਿਯਜ੍ਞਃ ਕਥਂ ਕੋऽਤ੍ਰ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨ। ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਚ ਕਥਂ ਜ੍ਞੇਯੋऽਸਿ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ।।8.2।।
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਯਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਸ੍ਵਭਾਵੋऽਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਭੂਤਭਾਵੋਦ੍ਭਵਕਰੋ ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ।।8.3।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਆਤਮਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਕਰਮ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧਿਭੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ਰੋ ਭਾਵਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਾਧਿਦੈਵਤਮ੍। ਅਧਿਯਜ੍ਞੋऽਹਮੇਵਾਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਦੇਹਭृਤਾਂ ਵਰ।।8.4।।
ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਯਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਚ ਮਾਮੇਵ ਸ੍ਮਰਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍। ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਯਾਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ।।8.5।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਯਂ ਯਂ ਵਾਪਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਭਾਵਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍। ਤਂ ਤਮੇਵੈਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦਾ ਤਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤਃ।।8.6।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜੀ ਜਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰ ਯੁਧ੍ਯ ਚ। ਮਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਮੇਵੈष੍ਯਸ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍।।8.7।।
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਤੇ ਲੜਾਈ ਵੀ ਕਰ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਨਾਨ੍ਯਗਾਮਿਨਾ। ਪਰਮਂ ਪੁਰੁषਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਪਾਰ੍ਥਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍।।8.8।।
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗ ਨਾਲ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਂ ਪੁਰਾਣਮਨੁਸ਼ਾਸਿਤਾਰ ਮਣੋਰਣੀਯਾਂਸਮਨੁਸ੍ਮਰੇਦ੍ਯਃ। ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤਾਰਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪ ਮਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍।।8.9।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਵੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਭ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ਕ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਕਲਪਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਮਨਸਾऽਚਲੇਨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਬਲੇਨ ਚੈਵ। ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ ਤਂ ਪਰਂ ਪੁਰੁषਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍।।8.10।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਅਡੋਲ ਮਨ, ਭਗਤੀ, ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਭੌਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਯਤਯੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ। ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਂ ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ।।8.11।।
ਜਿਸ ਅਟੱਲ ਪਦ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਯਤੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਨੋ ਹृਦਿ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਚ। ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਾਧਾਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋਗਧਾਰਣਾਮ੍।।8.12।।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍। ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਦੇਹਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍।।8.13।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਓਂ' ਇਹ ਇਕ ਅੱਖਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਚਾਰ ਕੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਚੇਤਾਃ ਸਤਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਸੁਲਭਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ।।8.14।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਲਭ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਦੁਃਖਾਲਯਮਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਾਃ।।8.15।।
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਭੁਵਨਾਲ੍ਲੋਕਾਃ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਿਨੋऽਰ੍ਜੁਨ। ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।8.16।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਰਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ। ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਾਂ ਤੇऽਹੋਰਾਤ੍ਰਵਿਦੋ ਜਨਾਃ।।8.17।।
ਜੋ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ। ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਗਮੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰੈਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕੇ।।8.18।।
ਜਦ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਰਾਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ। ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਗਮੇऽਵਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਥ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ।।8.19।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹੀ ਜੀਵ ਜਥਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਨ ਆਉਣ 'ਤੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਭਾਵੋऽਨ੍ਯੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਸਨਾਤਨਃ। ਯਃ ਸ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ।।8.20।।
ਉਸ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।