ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਨੇਵਂ ਸਦਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਗੀ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਃ। ਸੁਖੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੁਖਮਸ਼੍ਨੁਤੇ।।6.28।।
ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ। ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਃ।।6.29।।
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਯਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ। ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ ਚ ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ।।6.30।।
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦਾ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਿਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਭਜਤ੍ਯੇਕਤ੍ਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਸ ਯੋਗੀ ਮਯਿ ਵਰ੍ਤਤੇ।।6.31।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੌਪਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯੋऽਰ੍ਜੁਨ। ਸੁਖਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਸਃ ਯੋਗੀ ਪਰਮੋ ਮਤਃ।।6.32।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਯੋऽਯਂ ਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਮਧੁਸੂਦਨ। ਏਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍।।6.33।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਜੋ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਸਮਤਾ ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ ਪੱਕੀ ਟਿਕਾਉਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਚਞ੍ਚਲਂ ਹਿ ਮਨਃ ਕृष੍ਣ ਪ੍ਰਮਾਥਿ ਬਲਵਦ੍ਦृਢਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾਯੋਰਿਵ ਸੁਦੁष੍ਕਰਮ੍।।6.34।।
ਹਾਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਮਨ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ, ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਜਿੱਦਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਂਗ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਨੋ ਦੁਰ੍ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਚਲਂ। ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਚ ਗृਹ੍ਯਤੇ।।6.35।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਮਨ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ੍ਰ! ਇਹ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਯਤਾਤ੍ਮਨਾ ਯੋਗੋ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ। ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਯਤਤਾ ਸ਼ਕ੍ਯੋऽਵਾਪ੍ਤੁਮੁਪਾਯਤਃ।।6.36।।
ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿਚ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਜੋ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਅਯਤਿਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯੋਪੇਤੋ ਯੋਗਾਚ੍ਚਲਿਤਮਾਨਸਃ। ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੋਗਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਕਾਂ ਗਤਿਂ ਕृष੍ਣ ਗਚ੍ਛਤਿ।।6.37।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਯੋਗ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਉਸਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨੋਭਯਵਿਭ੍ਰष੍ਟਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਭ੍ਰਮਿਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਅਪ੍ਰਤਿष੍ਠੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿਮੂਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਥਿ।।6.38।।
ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿਚ ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਕृष੍ਣ ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ। ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਛੇਤ੍ਤਾ ਨ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ।।6.39।।
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥ ਨੈਵੇਹ ਨਾਮੁਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕृਤ੍ਕਸ਼੍ਿਚਦ੍ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਤਾਤ ਗਚ੍ਛਤਿ।।6.40।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਾ ਇੱਥੇ ਤੇ ਨਾ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਭੀ ਮਾੜੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾਂ ਲੋਕਾਨੁषਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ। ਸ਼ੁਚੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾਂ ਗੇਹੇ ਯੋਗਭ੍ਰष੍ਟੋऽਭਿਜਾਯਤੇ।।6.41।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਸੁਚੱਜਿਆਂ ਤੇ ਧਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਯੋਗਿਨਾਮੇਵ ਕੁਲੇ ਭਵਤਿ ਧੀਮਤਾਮ੍। ਏਤਦ੍ਧਿ ਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਲੋਕੇ ਜਨ੍ਮ ਯਦੀਦृਸ਼ਮ੍।।6.42।।
ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਜਨਮ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸਂਯੋਗਂ ਲਭਤੇ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਮ੍। ਯਤਤੇ ਚ ਤਤੋ ਭੂਯਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧੌ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ।।6.43।।
ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਮੁੜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਪੁੱਤਰ।
ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੇਨੈਵ ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਹ੍ਯਵਸ਼ੋऽਪਿ ਸਃ। ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰਪਿ ਯੋਗਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ।।6.44।।
ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਨਾ ਵੀ ਚਾਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ਯਤਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯੋਗੀ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਕਿਲ੍ਬਿषਃ। ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਂਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍।।6.45।।
ਪਰ ਜੋ ਯੋਗੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯੋऽਧਿਕੋ ਯੋਗੀ ਜ੍ਞਾਨਿਭ੍ਯੋऽਪਿ ਮਤੋऽਧਿਕਃ। ਕਰ੍ਮਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਕੋ ਯੋਗੀ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਗੀ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ।।6.46।।
ਯੋਗੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਤੂੰ ਯੋਗੀ ਬਣ।
ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮਦ੍ਗਤੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨ੍ਭਜਤੇ ਯੋ ਮਾਂ ਸ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਤਮੋ ਮਤਃ।।6.47।।
ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਮਯ੍ਯਾਸਕ੍ਤਮਨਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਯੋਗਂ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਮਦਾਸ਼੍ਰਯਃ। ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਮਾਂ ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ।।7.1।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਸੁਣ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕੇਂ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇऽਹਂ ਸਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ। ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨੇਹ ਭੂਯੋऽਨ੍ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ।।7.2।।
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਕਸ਼੍ਿਚਦ੍ਯਤਤਿ ਸਿਦ੍ਧਯੇ। ਯਤਤਾਮਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਸ਼੍ਿਚਨ੍ਮਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ।।7.3।।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰਾਪੋऽਨਲੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ। ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਇਤੀਯਂ ਮੇ ਭਿਨ੍ਨਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰष੍ਟਧਾ।।7.4।।
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਅੱਠ ਭਿੰਨ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹਨ।
ਅਪਰੇਯਮਿਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੇ ਪਰਾਮ੍। ਜੀਵਭੂਤਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਯੇਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍।।7.5।।
ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਜਾਣ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਯੋਨੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣੀਤ੍ਯੁਪਧਾਰਯ। ਅਹਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਲਯਸ੍ਤਥਾ।।7.6।।
ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਅੰਤ ਹਾਂ।
ਮਤ੍ਤਃ ਪਰਤਰਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਧਨਞ੍ਜਯ। ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਤਂ ਸੂਤ੍ਰੇ ਮਣਿਗਣਾ ਇਵ।।7.7।।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਪਿਰੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਸੋऽਹਮਪ੍ਸੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪ੍ਰਭਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਯੋਃ। ਪ੍ਰਣਵਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਖੇ ਪੌਰੁषਂ ਨृषੁ।।7.8।।
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਓਂਕਾਰ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਹਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹਾਂ।
ਪੁਣ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਭਾਵਸੌ। ਜੀਵਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਤਪਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਤਪਸ੍ਵਿषੁ।।7.9।।
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਹਾਂ।
ਬੀਜਂ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਰ੍ਥ ਸਨਾਤਨਮ੍। ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮਸ੍ਮਿ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮਹਮ੍।।7.10।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝ, ਮੈਂ ਅਕਲਮੰਦਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਤੇਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਹਾਂ।