ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਯਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਨ੍ਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ। ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਧੂਤਕਲ੍ਮषਾਃ।।5.17।।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਸਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨਯਸਂਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਗਵਿ ਹਸ੍ਤਿਨਿ। ਸ਼ੁਨਿ ਚੈਵ ਸ਼੍ਵਪਾਕੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ।।5.18।।
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਿਆਣੇ ਹਨ।
ਇਹੈਵ ਤੈਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯੇषਾਂ ਸਾਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨਃ। ਨਿਰ੍ਦੋषਂ ਹਿ ਸਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ।।5.19।।
ਇਥੇ ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧਿਰਸਮ੍ਮੂਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਃ।।5.20।।
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇष੍ਵਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨ੍ਦਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਯਤ੍ਸੁਖਮ੍। ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਮਕ੍ਸ਼ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ।।5.21।।
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਅਟੱਲ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਹਿ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ ਦੁਃਖਯੋਨਯ ਏਵ ਤੇ। ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਵਨ੍ਤਃ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਤੇषੁ ਰਮਤੇ ਬੁਧਃ।।5.22।।
ਜੋ ਸੁਖ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁਤਰ! ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਸ਼ਕ੍ਨੋਤੀਹੈਵ ਯਃ ਸੋਢੁਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍। ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵਂ ਵੇਗਂ ਸ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਸੁਖੀ ਨਰਃ।।5.23।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਥੇ ਹੀ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗੀ ਤੇ ਸੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਯੋऽਨ੍ਤਃਸੁਖੋऽਨ੍ਤਰਾਰਾਮਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਵ ਯਃ। ਸ ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।5.24।।
ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲਗਨ ਅੰਦਰੋਂ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਅੰਦਰੋਂ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲਭਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮृषਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕਲ੍ਮषਾਃ। ਛਿਨ੍ਨਦ੍ਵੈਧਾ ਯਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ।।5.25।।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚੇਤਸਾਮ੍। ਅਭਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍।।5.26।।
ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚੈਵਾਨ੍ਤਰੇ ਭ੍ਰੁਵੋਃ। ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣੌ।।5.27।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੀ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸਾਹ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰਾਯਣਃ। ਵਿਗਤੇਚ੍ਛਾਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਯਃ ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਸਃ।।5.28।।
ਜਿਸ ਦੀ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਯਜ੍ਞਤਪਸਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਸੁਹृਦਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮृਚ੍ਛਤਿ।।5.29।।
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਯਗਿਆਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਯਃ। ਸ ਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਚ ਯੋਗੀ ਚ ਨ ਨਿਰਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਚਾਕ੍ਰਿਯਃ।।6.1।।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ فرمایا: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜੋ ਸਿਰਫ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਯੋਗਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਣ੍ਡਵ। ਨ ਹ੍ਯਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਯੋਗੀ ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ।।6.2।।
ਜਿਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀਆਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਆਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਮੁਨੇਰ੍ਯੋਗਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਮਃ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ।।6.3।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਹਿ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਨ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨੁषਜ੍ਜਤੇ। ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ।।6.4।।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਧਰੇਦਾਤ੍ਮਨਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਵਸਾਦਯੇਤ੍। ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮੈਵ ਰਿਪੁਰਾਤ੍ਮਨਃ।।6.5।।
ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਲਿਆਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਵੈਰੀ।
ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾऽऽਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤਃ। ਅਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤੇਤਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍।।6.6।।
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਉਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਤਥਾ ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਃ।।6.7।।
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਕੂਟਸ੍ਥੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ।।6.8।।
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਯੁਦਾਸੀਨਮਧ੍ਯਸ੍ਥਦ੍ਵੇष੍ਯਬਨ੍ਧੁषੁ। ਸਾਧੁष੍ਵਪਿ ਚ ਪਾਪੇषੁ ਸਮਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ।।6.9।।
ਜੋ ਮਿੱਤਰ, ਸੱਜਣ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉੱਤਰਦਾਇਤ, ਮੱਧਸਥ, ਵੈਰੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਸਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਯੋਗੀ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸਤਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਏਕਾਕੀ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਸ਼ੀਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ।।6.10।।
ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਸੁੰਨ-ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਲਕੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜੇ।
ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰਮਾਸਨਮਾਤ੍ਮਨਃ। ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਨਾਤਿਨੀਚਂ ਚੈਲਾਜਿਨਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮ੍।।6.11।।
ਸਾਫ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੱਕਾ ਆਸਨ ਲਾਏ, ਜੋ ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਪੜਾ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਹੋਣ।
ਤਤ੍ਰੈਕਾਗ੍ਰਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤਚਿਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਃ। ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ।।6.12।।
ਉਥੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ, ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਸਮਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਧਾਰਯਨ੍ਨਚਲਂ ਸ੍ਥਿਰਃ। ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਵਂ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨਵਲੋਕਯਨ੍।।6.13।।
ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰੱਖੇ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਆਗੇ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਵੇਖੇ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਭੀਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਵ੍ਰਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਮਨਃ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਮਤ੍ਪਰਃ।।6.14।।
ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਦੇ ਨੇਮ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੈਠੇ।
ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਨੇਵਂ ਸਦਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਗੀ ਨਿਯਤਮਾਨਸਃ। ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਰਮਾਂ ਮਤ੍ਸਂਸ੍ਥਾਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।6.15।।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤਮਨਸ਼੍ਨਤਃ। ਨ ਚਾਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਨੈਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ।।6.16।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੌਂਦਾ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਯੁਕ੍ਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਚੇष੍ਟਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਸੁ। ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਬੋਧਸ੍ਯ ਯੋਗੋ ਭਵਤਿ ਦੁਃਖਹਾ।।6.17।।
ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਚਲਣ-ਫਿਰਣ, ਕਰਮਾਂ, ਸੌਣ ਤੇ ਜਾਗਣ ਵਿਚ ਮਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।