ਨ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਨਾਨਵਾਪ੍ਤਮਵਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ ਏਵ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ।।3.22।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਣਪਾਇਆ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦਿ ਹ੍ਯਹਂ ਨ ਵਰ੍ਤੇਯਂ ਜਾਤੁ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ। ਮਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।।3.23।।
ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣਗੇ।
ਉਤ੍ਸੀਦੇਯੁਰਿਮੇ ਲੋਕਾ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮ ਚੇਦਹਮ੍। ਸਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਮੁਪਹਨ੍ਯਾਮਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ।।3.24।।
ਜੇ ਮੈਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਡ਼ਬੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।
ਸਕ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭਾਰਤ। ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥਾਸਕ੍ਤਸ਼੍ਿਚਕੀਰ੍षੁਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਮ੍।।3.25।।
ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮੋਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇ।
ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦਂ ਜਨਯੇਦਜ੍ਞਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍। ਜੋषਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮਾਚਰਨ੍।।3.26।।
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਾ ਡੋਲਾਵੇ। ਉਹ ਆਪ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਗੁਣੈਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਤਾऽਹਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ।।3.27।।
ਸਭ ਕੰਮ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਭਾਗਯੋਃ। ਗੁਣਾ ਗੁਣੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ।।3.28।।
ਪਰ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿੱਟ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਗੁਣਸਮ੍ਮੂਢਾਃ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਗੁਣਕਰ੍ਮਸੁ। ਤਾਨਕृਤ੍ਸ੍ਨਵਿਦੋ ਮਨ੍ਦਾਨ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਵਿਨ੍ਨ ਵਿਚਾਲਯੇਤ੍।।3.29।।
ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਚੇਤਸਾ। ਨਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ।।3.30।।
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਡਰ-ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਕਰ।
ਯੇ ਮੇ ਮਤਮਿਦਂ ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਨ੍ਤੋऽਨਸੂਯਨ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇऽਪਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ।।3.31।।
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਤ੍ਵੇਤਦਭ੍ਯਸੂਯਨ੍ਤੋ ਨਾਨੁਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮੇ ਮਤਮ੍। ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਵਿਮੂਢਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਨष੍ਟਾਨਚੇਤਸਃ।।3.32।।
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ, ਮਤਿਹੀਣ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਏ ਸਮਝੋ।
ਸਦृਸ਼ਂ ਚੇष੍ਟਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਜ੍ਞਾਨਵਾਨਪਿ। ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨਿਗ੍ਰਹਃ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ।।3.33।।
ਜਾਣੂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ। ਤਯੋਰ੍ਨ ਵਸ਼ਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤੌ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਪਨ੍ਥਿਨੌ।।3.34।।
ਹਰ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਾਤ੍। ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇ ਨਿਧਨਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਧਰ੍ਮੋ ਭਯਾਵਹਃ।।3.35।।
ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਪਰਾਇਆ ਕਰਤੱਬ ਚੰਗਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿਚ ਮੌਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਪਰਾਇਆ ਕਰਤੱਬ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਅਥ ਕੇਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋऽਯਂ ਪਾਪਂ ਚਰਤਿ ਪੂਰੁषਃ। ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਵਾਰ੍ष੍ਣੇਯ ਬਲਾਦਿਵ ਨਿਯੋਜਿਤਃ।।3.36।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਕਾਮ ਏष ਕ੍ਰੋਧ ਏष ਰਜੋਗੁਣਸਮੁਦ੍ਭਵਃ। ਮਹਾਸ਼ਨੋ ਮਹਾਪਾਪ੍ਮਾ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਨਮਿਹ ਵੈਰਿਣਮ੍।।3.37।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਾਮ ਹੈ, ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈ।
ਧੂਮੇਨਾਵ੍ਰਿਯਤੇ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾऽऽਦਰ੍ਸ਼ੋ ਮਲੇਨ ਚ। ਯਥੋਲ੍ਬੇਨਾਵृਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਥਾ ਤੇਨੇਦਮਾਵृਤਮ੍।।3.38।।
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ, ਦਰਪਣ ਨੂੰ ਮੈਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਓਟ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ (ਜਾਣ) ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਵृਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮੇਤੇਨ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਨਿਤ੍ਯਵੈਰਿਣਾ। ਕਾਮਰੂਪੇਣ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਦੁष੍ਪੂਰੇਣਾਨਲੇਨ ਚ।।3.39।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਕਾਮ-ਰੂਪ ਅਤਿ ਲੋਭੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਸਦਾ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਸ੍ਯਾਧਿष੍ਠਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਏਤੈਰ੍ਵਿਮੋਹਯਤ੍ਯੇष ਜ੍ਞਾਨਮਾਵृਤ੍ਯ ਦੇਹਿਨਮ੍।।3.40।।
ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਦੌ ਨਿਯਮ੍ਯ ਭਰਤਰ੍षਭ। ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਜਹਿ ਹ੍ਯੇਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ਨਮ੍।।3.41।।
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ, ਤੇ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਮਨਃ। ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਸਃ।।3.42।।
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜੋ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ (ਆਤਮਾ) ਹੈ।
ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ। ਜਹਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਾਮਰੂਪਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍।।3.43।।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ, ਤੇ ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਕਾਮ-ਰੂਪ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਇਮਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨਹਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਮਨਵੇ ਪ੍ਰਾਹ ਮਨੁਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਵੇऽਬ੍ਰਵੀਤ੍।।4.1।।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਇਹ ਅਟੱਲ ਜੋਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਮਨੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਮਨੂ ਨੇ ਇਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਏਵਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਮਂ ਰਾਜਰ੍षਯੋ ਵਿਦੁਃ। ਸ ਕਾਲੇਨੇਹ ਮਹਤਾ ਯੋਗੋ ਨष੍ਟਃ ਪਰਨ੍ਤਪ।।4.2।।
ਇਹ ਜੋਗ ਇੰਝ ਹੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਜੋਗ ਇੱਥੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਏਵਾਯਂ ਮਯਾ ਤੇऽਦ੍ਯ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾਤਨਃ। ਭਕ੍ਤੋऽਸਿ ਮੇ ਸਖਾ ਚੇਤਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਹ੍ਯੇਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍।।4.3।।
ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਜੋਗ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਤੇ ਦੋਸਤ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੇਦ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਅਪਰਂ ਭਵਤੋ ਜਨ੍ਮ ਪਰਂ ਜਨ੍ਮ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ। ਕਥਮੇਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਂ ਤ੍ਵਮਾਦੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨਿਤਿ।।4.4।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ?
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਬਹੂਨਿ ਮੇ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਤਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ। ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਵੇਦ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਥ ਪਰਨ੍ਤਪ।।4.5।।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ فرمایا: ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਜਨਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਅਜੋऽਪਿ ਸਨ੍ਨਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋऽਪਿ ਸਨ੍। ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਸ੍ਵਾਮਧਿष੍ਠਾਯ ਸਂਭਵਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਯਯਾ।।4.6।।
ਮੈਂ ਅਜਨਮਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ। ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਮਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਦਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਸृਜਾਮ੍ਯਹਮ੍।।4.7।।
ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਪਰਿਤ੍ਰਾਣਾਯ ਸਾਧੂਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਦੁष੍ਕृਤਾਮ੍। ਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸਂਭਵਾਮਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ।।4.8।।
ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।