ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇਣੇਵ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮੋਹਯਸੀਵ ਮੇ। ਤਦੇਕਂ ਵਦ ਨਿਸ਼੍ਿਚਤ੍ਯ ਯੇਨ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਹਮਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍।।3.2।।
ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਲਝਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਪੱਕਾ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਨਿष੍ਠਾ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾਨਘ। ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੇਨ ਸਾਂਖ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਯੋਗਿਨਾਮ੍।।3.3।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਸਨ—ਸਾਂਖਿਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ।
ਨ ਕਰ੍ਮਣਾਮਨਾਰਮ੍ਭਾਨ੍ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋऽਸ਼੍ਨੁਤੇ। ਨ ਚ ਸਂਨ੍ਯਸਨਾਦੇਵ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।3.4।।
ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਹੀ ਕਦੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨ ਹਿ ਕਸ਼੍ਿਚਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਜਾਤੁ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਕਰ੍ਮਕृਤ੍। ਕਾਰ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਵਸ਼ਃ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਜੈਰ੍ਗੁਣੈਃ।।3.5।।
ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਨ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ।।3.6।।
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸਾ ਨਿਯਮ੍ਯਾਰਭਤੇऽਰ੍ਜੁਨ। ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਮਸਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ।।3.7।।
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਂ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਯਾਯੋ ਹ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ। ਸ਼ਰੀਰਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਤੇ ਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਦਕਰ੍ਮਣਃ।।3.8।।
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਫਰਜੀ ਕੰਮ ਕਰ। ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਨਿਕੰਮੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਨਿਕੰਮੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ।
ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਲੋਕੋऽਯਂ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਨਃ। ਤਦਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੁਕ੍ਤਸਂਗਃ ਸਮਾਚਰ।।3.9।।
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਯਗ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ।
ਸਹਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਸਵਿष੍ਯਧ੍ਵਮੇष ਵੋऽਸ੍ਤ੍ਵਿष੍ਟਕਾਮਧੁਕ੍।।3.10।।
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਯਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਧੋ-ਫੁੱਲੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।'
ਦੇਵਾਨ੍ਭਾਵਯਤਾਨੇਨ ਤੇ ਦੇਵਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤੁ ਵਃ। ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ।।3.11।।
ਤੁਸੀਂ ਯਗ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰੋ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ। ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੇ।
ਇष੍ਟਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਹਿ ਵੋ ਦੇਵਾ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਜ੍ਞਭਾਵਿਤਾਃ। ਤੈਰ੍ਦਤ੍ਤਾਨਪ੍ਰਦਾਯੈਭ੍ਯੋ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤੇਨ ਏਵ ਸਃ।।3.12।।
ਯਗ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਜੋ ਬੰਦਾ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਨਾ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰ ਹੀ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼ਿਨਃ ਸਨ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ। ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਤੇ ਤ੍ਵਘਂ ਪਾਪਾ ਯੇ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਰਣਾਤ੍।।3.13।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਤੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਦਨ੍ਨਸਮ੍ਭਵਃ। ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਭਵਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ।।3.14।।
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅੰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਨ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਯਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਭਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍।।3.15।।
ਕੰਮ ਦਾ ਜਨਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਸਦਾ ਯਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਯਤੀਹ ਯਃ। ਅਘਾਯੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਾਮੋ ਮੋਘਂ ਪਾਰ੍ਥ ਸ ਜੀਵਤਿ।।3.16।।
ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਰੇਵ ਸ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਤृਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ। ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।3.17।।
ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਜ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕਸ਼੍ਿਚਦਰ੍ਥਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ।।3.18।।
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦਸਕ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰ। ਅਸਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਚਰਨ੍ਕਰ੍ਮ ਪਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੂਰੁषਃ।।3.19।।
ਇਸ ਲਈ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਫਰਜੀ ਕੰਮ ਕਰ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਹਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾ ਜਨਕਾਦਯਃ। ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਮੇਵਾਪਿ ਸਂਪਸ਼੍ਯਨ੍ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।3.20।।
ਜਨਕ ਆਦਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਦਾਚਰਤਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਤਦੇਵੇਤਰੋ ਜਨਃ। ਸ ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਲੋਕਸ੍ਤਦਨੁਵਰ੍ਤਤੇ।।3.21।।
ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਮਾਪਦੰਡ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਉਸੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਨ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਨਾਨਵਾਪ੍ਤਮਵਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ ਏਵ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ।।3.22।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਣਪਾਇਆ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦਿ ਹ੍ਯਹਂ ਨ ਵਰ੍ਤੇਯਂ ਜਾਤੁ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ। ਮਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।।3.23।।
ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣਗੇ।
ਉਤ੍ਸੀਦੇਯੁਰਿਮੇ ਲੋਕਾ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮ ਚੇਦਹਮ੍। ਸਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਮੁਪਹਨ੍ਯਾਮਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ।।3.24।।
ਜੇ ਮੈਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਡ਼ਬੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।
ਸਕ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭਾਰਤ। ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥਾਸਕ੍ਤਸ਼੍ਿਚਕੀਰ੍षੁਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਮ੍।।3.25।।
ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮੋਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇ।
ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦਂ ਜਨਯੇਦਜ੍ਞਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍। ਜੋषਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮਾਚਰਨ੍।।3.26।।
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਾ ਡੋਲਾਵੇ। ਉਹ ਆਪ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਗੁਣੈਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਤਾऽਹਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ।।3.27।।
ਸਭ ਕੰਮ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਭਾਗਯੋਃ। ਗੁਣਾ ਗੁਣੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ।।3.28।।
ਪਰ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿੱਟ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਗੁਣਸਮ੍ਮੂਢਾਃ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਗੁਣਕਰ੍ਮਸੁ। ਤਾਨਕृਤ੍ਸ੍ਨਵਿਦੋ ਮਨ੍ਦਾਨ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਵਿਨ੍ਨ ਵਿਚਾਲਯੇਤ੍।।3.29।।
ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਚੇਤਸਾ। ਨਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ।।3.30।।
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਡਰ-ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਕਰ।
ਯੇ ਮੇ ਮਤਮਿਦਂ ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਨ੍ਤੋऽਨਸੂਯਨ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇऽਪਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ।।3.31।।
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।