ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿषਯਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚਰਨ੍। ਆਤ੍ਮਵਸ਼੍ਯੈਰ੍ਵਿਧੇਯਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।2.64।।
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਠੰਢ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਨਾਂ ਹਾਨਿਰਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ। ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਚੇਤਸੋ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਰ੍ਯਵਤਿष੍ਠਤੇ।।2.65।।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਚਿੱਤ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਲਦੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਚਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਨਾ। ਨ ਚਾਭਾਵਯਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਤਃ ਸੁਖਮ੍।।2.66।।
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇਗੀ?
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਹਿ ਚਰਤਾਂ ਯਨ੍ਮਨੋऽਨੁਵਿਧੀਯਤੇ। ਤਦਸ੍ਯ ਹਰਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਵਮਿਵਾਮ੍ਭਸਿ।।2.67।।
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤਰਦੀ ਨੌਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨਿਗृਹੀਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ।।2.68।।
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾ ਨਿਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸਂਯਮੀ। ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਾ ਨਿਸ਼ਾ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੁਨੇਃ।।2.69।।
ਜੋ ਰਾਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਯਮੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਿ ਲਈ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਹੈ।
ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਮਚਲਪ੍ਰਤਿष੍ਠਂ ਸਮੁਦ੍ਰਮਾਪਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਵਤ੍। ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਮਾ ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਕਾਮਕਾਮੀ।।2.70।।
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀਆਂ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਵਿਹਾਯ ਕਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚਰਤਿ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ। ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕਾਰਃ ਸ ਸ਼ਾਂਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।2.71।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਤਾਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨੈਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤਿ। ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾऽਸ੍ਯਾਮਨ੍ਤਕਾਲੇऽਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮृਚ੍ਛਤਿ।।2.72।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਜ੍ਯਾਯਸੀ ਚੇਤ੍ਕਰ੍ਮਣਸ੍ਤੇ ਮਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਤਤ੍ਕਿਂ ਕਰ੍ਮਣਿ ਘੋਰੇ ਮਾਂ ਨਿਯੋਜਯਸਿ ਕੇਸ਼ਵ।।3.1।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਕਰਮ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇਣੇਵ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮੋਹਯਸੀਵ ਮੇ। ਤਦੇਕਂ ਵਦ ਨਿਸ਼੍ਿਚਤ੍ਯ ਯੇਨ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਹਮਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍।।3.2।।
ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਲਝਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਪੱਕਾ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਨਿष੍ਠਾ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾਨਘ। ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੇਨ ਸਾਂਖ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਯੋਗਿਨਾਮ੍।।3.3।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਸਨ—ਸਾਂਖਿਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ।
ਨ ਕਰ੍ਮਣਾਮਨਾਰਮ੍ਭਾਨ੍ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋऽਸ਼੍ਨੁਤੇ। ਨ ਚ ਸਂਨ੍ਯਸਨਾਦੇਵ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।3.4।।
ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਹੀ ਕਦੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨ ਹਿ ਕਸ਼੍ਿਚਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਜਾਤੁ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਕਰ੍ਮਕृਤ੍। ਕਾਰ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਵਸ਼ਃ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਜੈਰ੍ਗੁਣੈਃ।।3.5।।
ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਨ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ।।3.6।।
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸਾ ਨਿਯਮ੍ਯਾਰਭਤੇऽਰ੍ਜੁਨ। ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਮਸਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ।।3.7।।
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਂ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਯਾਯੋ ਹ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ। ਸ਼ਰੀਰਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਤੇ ਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਦਕਰ੍ਮਣਃ।।3.8।।
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਫਰਜੀ ਕੰਮ ਕਰ। ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਨਿਕੰਮੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਨਿਕੰਮੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ।
ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਲੋਕੋऽਯਂ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਨਃ। ਤਦਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੁਕ੍ਤਸਂਗਃ ਸਮਾਚਰ।।3.9।।
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਯਗ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ।
ਸਹਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਸਵਿष੍ਯਧ੍ਵਮੇष ਵੋऽਸ੍ਤ੍ਵਿष੍ਟਕਾਮਧੁਕ੍।।3.10।।
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਯਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਧੋ-ਫੁੱਲੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।'
ਦੇਵਾਨ੍ਭਾਵਯਤਾਨੇਨ ਤੇ ਦੇਵਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤੁ ਵਃ। ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ।।3.11।।
ਤੁਸੀਂ ਯਗ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰੋ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ। ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੇ।
ਇष੍ਟਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਹਿ ਵੋ ਦੇਵਾ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਜ੍ਞਭਾਵਿਤਾਃ। ਤੈਰ੍ਦਤ੍ਤਾਨਪ੍ਰਦਾਯੈਭ੍ਯੋ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤੇਨ ਏਵ ਸਃ।।3.12।।
ਯਗ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਜੋ ਬੰਦਾ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਨਾ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰ ਹੀ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼ਿਨਃ ਸਨ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ। ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਤੇ ਤ੍ਵਘਂ ਪਾਪਾ ਯੇ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਰਣਾਤ੍।।3.13।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਤੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਦਨ੍ਨਸਮ੍ਭਵਃ। ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਭਵਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ।।3.14।।
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅੰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਨ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਯਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਭਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍।।3.15।।
ਕੰਮ ਦਾ ਜਨਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਸਦਾ ਯਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਯਤੀਹ ਯਃ। ਅਘਾਯੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਾਮੋ ਮੋਘਂ ਪਾਰ੍ਥ ਸ ਜੀਵਤਿ।।3.16।।
ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਰੇਵ ਸ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਤृਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ। ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।3.17।।
ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਜ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕਸ਼੍ਿਚਦਰ੍ਥਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ।।3.18।।
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦਸਕ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰ। ਅਸਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਚਰਨ੍ਕਰ੍ਮ ਪਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੂਰੁषਃ।।3.19।।
ਇਸ ਲਈ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਫਰਜੀ ਕੰਮ ਕਰ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਹਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾ ਜਨਕਾਦਯਃ। ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਮੇਵਾਪਿ ਸਂਪਸ਼੍ਯਨ੍ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।3.20।।
ਜਨਕ ਆਦਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਦਾਚਰਤਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਤਦੇਵੇਤਰੋ ਜਨਃ। ਸ ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਲੋਕਸ੍ਤਦਨੁਵਰ੍ਤਤੇ।।3.21।।
ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਮਾਪਦੰਡ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਉਸੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।