ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ

सञ्जय उवाच दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा। आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्।।1.2।।

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्। व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता।।1.3।।

ਉਸਤਾਦ ਜੀ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਲਾਈ ਹੈ।

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि। युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः।।1.4।।

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸੂਰਮੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਭੀਮ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੜਦੇ ਹਨ—ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਰਾਟ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰੁਪਦ।

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्। पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः।।1.5।।

ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਚੇਕਿਤਾਨ, ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਾ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਕੁੰਤਿਭੋਜ, ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸ਼ੈਬਿਆ, ਵੱਡਾ ਯੋਧਾ ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਉੱਤਮੌਜਾ ਵੀ ਹਨ।

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्। सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः।।1.6।।

ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹਨ।

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम। नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते।।1.7।।

ਹੁਣ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ। ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः। अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च।।1.8।।

ਤੁਸੀਂ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਪ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ, ਵਿਕਰਨ ਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹਨ।

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः। नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः।।1.9।।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੂਰਮੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਵਾਰਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ।

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्। पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्।।1.10।।

ਸਾਡੀ ਫੌਜ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਬੇਹੱਦ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਭੀਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਸੀਮਤ ਹੈ।

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः। भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि।।1.11।।

ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः। सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्।।1.12।।

ਫਿਰ, ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਬਹਾਦਰ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ।

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः। सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत्।।1.13।।

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀਆਂ, ਢੋਲ, ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਰਸ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਇੱਕਠੇ ਵੱਜ ਪਏ, ਤੇ ਉਹ ਧੁਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ।

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ। माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः।।1.14।।

ਫਿਰ, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਾਧਵ ਤੇ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ।

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः। पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः।।1.15।।

ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ, ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਦੇਵਦੱਤ ਸ਼ੰਖ, ਤੇ ਭੀਮ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ੰਖ ਪੌਂਡ੍ਰ ਵਜਾਇਆ।

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ।।1.16।।

ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਨੰਤਵਿਜਯ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ; ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਸੁਘੋਸ਼ ਤੇ ਮਣਿਪੁਸ਼ਪਕ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ।

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः। धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः।।1.17।।

ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਥੀ ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ, ਵਿਰਾਟ ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਵੀ ਹਨ।

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते। सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक्।।1.18।।

ਪृथਵੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦ੍ਰੁਪਦ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्। नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्।।1.19।।

ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਪੈ ਗਈ।

अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः। प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः।।1.20।।

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਵੇਖੇ, ਬੰਦਰ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਿਆ ਪਾਂਡਵ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਝੜਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਰੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ।

अर्जुन उवाच हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते। सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत।।1.21।।

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਅਚੁਤ, ਮੇਰਾ ਰਥ ਦੋਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਕਰ।

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्। कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे।।1.22।।

ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖ ਸਕਾਂ ਕਿ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਲੜਨ ਲਈ ਆਏ ਨੇ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਣੀ ਹੈ।

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः। धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः।।1.23।।

ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਤੇ ਜੋ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਨ ਆਏ ਨੇ।

संजय उवाच एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत। सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्।।1.24।।

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਆਖਿਆਂ, ਹਰੀਕੇਸ਼ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵਧੀਆ ਰਥ ਦੋਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्। उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति।।1.25।।

ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਵੇਖ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ।

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्। आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा।।1.26।।

ਉਥੇ ਪਾਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ, ਦਾਦਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਮੇ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਦੋਸਤ, ਸੱਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਜਣ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਵੇਖੇ।

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि। तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान्।।1.27।।

ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਂਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।

अर्जुन उवाच कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत्। दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम्।।1.28।।

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ,

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति। वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते।।1.29।।

ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕੰਬ ਰਹੇ ਨੇ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते। न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः।।1.30।।

ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਗਾਂਡੀਵ ਰਿਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਮੜੀ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਖੜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।