ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਅਮਰ ਬਦਨਾਮੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਦਾ ਆਦਰ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਬੇਇੱਜਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਵੀ ਸੋਚਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਗਿਰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਨਿੰਦਿਆਤਮਕ ਤੇ ਅਣਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ—ਇਸ ਤੋ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੰਗ ਕਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਰਮ-ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੁਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਤਾ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਉੱਦਮ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੂਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਥਾਹ ਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਕੁਝ ਅਕਲਹੀਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ, ਦੁਵੈਤਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜਲ-ਪਲਾਵ ਆਉਣ ਤੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਖੂਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹੈ, ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ; ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾ ਬਣਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਅਕਰਮਣਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ। ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਕਰਮ ਕਰ, ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਮ ਰਹਿ; ਇਹ ਸਮਤਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਕਰਮ ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵੇਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਫਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸੁਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁਣਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ, ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ?" ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਜਿਸਨੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਮੋਹ, ਡਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਅਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਨਾ ਉਲਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਛੂਆ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਤ ਜਾਂ ਚਾਹ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲਤ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਚੰਜਲਤਾ ਬੜੇ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਇੱਛਾ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਭਟਕਾਵਾ, ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਸਮਝ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਜਲਦੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਧਿਆਨ; ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤਰਦੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਰਾਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲਾਲਸਾ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਰਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ?