ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅੱਗ ਇਸਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਭਿਗੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਵਾ ਸੁੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਕਲਪਨੀਯ ਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਮੰਨ ਲਏਂ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਮਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਅਟਲ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ। ਸਭ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ? ਕੋਈ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਕੰਪਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਲਈ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਯੋਧੇ ਧੰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਐਸਾ ਯੁੱਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਤੇ ਮਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਪ ਕਰੇਂਗਾ। ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਅਸਮਾਪਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰਣਗੇ, ਤੇ ਮਾਣੀ ਹੋਏ ਲਈ ਬਦਨਾਮੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਸੋਚਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਅਣਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣਗੇ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਪਾਵੇਂਗਾ, ਜੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਲੜਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ। ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲਏਂਗਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸੁਣ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ; ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾ-ਹੀਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅਕਲਹੀਣ ਲੋਕ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਸੁਖ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਜ-ਮਜ਼ੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲਾਲਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਕਦੇ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਵੈਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਦੁਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ। ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਲੋੜ ਇੰਨੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕੂਏ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਹੈ, ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ; ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮੋਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਰਮਣਤਾ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਲਗਨ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਲਗਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਫਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਕਰ; ਇਹ ਸਮਤਾਵਾਨਤਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਕਰਮ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਥੱਲੇ ਹੈ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ; ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਇਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੁਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਕਤੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਦ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਲੋਂ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏਂਗਾ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਧਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ, ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸਥਿਰ-ਬੁੱਧੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਗੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਨੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ, ਡਰ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ-ਮੱਤਿ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨਿ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸਕਤ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਛੂਏ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਪਸ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਲਗਨ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਚੰਚਲ ਇੰਦ੍ਰੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਇੱਛਾ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਭੁਲੇਖਾ, ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਯਾਦ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਾਦ ਦੇ ਗੁਆਚਣ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।