ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਠੰਡ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਰਗੇ ਅਨੁਭਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿ ਲੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਠੰਡ-ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਚਿੰਤਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਵਿਪਰੀਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਅਸਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਖ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਇਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ—ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਅਮਰ ਤੱਤ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਅਪਰਮੇਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਨਿਭਾ, ਯੁੱਧ ਕਰ। ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਆਤਮਾ ਨਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਾਂ ਕਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਮਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਜਨਮੀ, ਨਿੱਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਮਰਦੀ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਜਨਮੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅੱਗ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਭਿੱਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਵਾ ਸੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਅਟੁੱਟ, ਅਸੰਭਾਵ, ਅਭਿੱਜ, ਅਤੇ ਅਸੁੱਕੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਜੋਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਕਲਪਨੀਯ ਤੇ ਅਬਿਕਾਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਲਏ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਮਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਸ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖ਼ਿਰ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਡੋਲਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲਈ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸੁਅਵਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਤੇ ਮਾਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਅਕਥਿਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ, ਤੇ ਜੋ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਲਈ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਸਮਝਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਉਲਟਾ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨਗੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇਗਾ; ਜੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਏਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਉੱਠ ਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਕੇ, ਯੁੱਧ ਕਰ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੁਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਕੋਈ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਵੱਡੇ ਭੈ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਰਗ ਵਿਚ, ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ, ਬੁੱਧੀ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁ-ਸ਼ਾਖੀ ਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਅਲਪ-ਜਾਨ ਲੋਕ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬਚਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਵੈਦਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ, ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ। ਗਿਆਨੀ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਕੂਏ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕੰਮ ਉਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਫਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਤੇਰੀ ਆਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਅਕਰਮਣਤਾ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਲਗਨ ਹੋਵੇ। ਯੋਗ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਲਗਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਫਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰ; ਇਹ ਸਮਤਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਸਧਾਰਨ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਘਟੀਆ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਹੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਤੇ ਸੁਣਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਗ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸੁਭਾਵ, ਕਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸਮਝਾਈ।