ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਤੁੱਟ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦਾੜ, ਅਹੰਕਾਰ, ਅਤੇ ਦੁਖਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਝੂਠੇ ਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਣਗਿਣਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਆਸਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਣਧਰਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਭੋਗ ਮਿਲ ਸਕਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਇਹ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ ਤੇ ਗਰਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ, ਸਫਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੌਣ?" ਉਹ ਦਾਨ, ਯਜ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕਾਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰੀ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ 'ਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਦਰੀ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਹਠੀ, ਮੰਦਾੜ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰਮਪਰਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਪਖੰਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਕਤ, ਮੰਦਾੜ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਦੋਖੀ, ਨਿਰਦਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਸੁਰ ਜੂਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਅਸੁਰ ਜੂਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਕ ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ—ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲਾਲਚ—ਜਿਹੜੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅੰਧਕਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾ ਸਿਧੀ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ? ਉਹ ਸੱਤਵਗੁਣੀ, ਰਜੋਗੁਣੀ ਜਾਂ ਤਮੋਗੁਣੀ ਹਨ?" ਭਗਵਾਨ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ, ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ। ਸੱਤਵਗੁਣੀ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਜੋਗੁਣੀ ਲੋਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ; ਤੇ ਤਮੋਗੁਣੀ ਲੋਕ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਖੰਡ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਅਸੁਰ-ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਭੋਜਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਜ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਵੀ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਆਯੁ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਤਾਕਤ, ਸਿਹਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਸਦਾਰ, ਮਧੁਰ, ਠੋਸ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤਵਗੁਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਖੱਟਾ, ਲੂਣੀ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਮਿਰਚੀਦਾਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੁਖ, ਰੋਗ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਬਾਸੀ, ਬੇਸਵਾਦ, ਸੜਿਆ-ਗਲਿਆ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਯਜ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤਵਗੁਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਯਜ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਯਜ ਵਿਧੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਹੈ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਤਪ ਹਨ। ਜੋ ਬੋਲੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪੁਚਾਏ, ਸੱਚੀ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਪਾਠ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਤਪ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮਿੱਠਾਸ, ਚੁੱਪ, ਸੈਲਫ-ਕੰਟਰੋਲ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਤਪ ਹੈ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ, ਜੋ ਉੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਤਵਗੁਣੀ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਤਪ ਆਦਰ, ਆਨ, ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਜਾਂ ਪਖੰਡ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤਪ ਮੰਦਾੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇ ਦੁਖ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਦਾਨ, ਜੋ 'ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ, ਥਾਂ ਤੇ, ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਦਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਨ ਮੋਟਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਲਤ ਥਾਂ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ, ਅਣਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਆਦਰ ਜਾਂ ਉਪਹਾਸ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਹੈ।" "‘ਓਮ ਤਤ ਸਤ’—ਇਹ ਤਿੰਨfold ਨਾਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਜ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ 'ਓਮ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਤਤ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਚੁਣ ਸਕੇ।