ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਰੱਖੇ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਏਕਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਣਵਿਆਖਿਆ, ਅਪਰਗਟ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਅਚਿੰਤਯ, ਅਟੱਲ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਨਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਨਾਂ ਰੂਪ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਹ ਮਾਰਗ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਪਰਗਟ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ, ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਥਿਰ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਜੇ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਨਾਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ, ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਕਰਮ ਕਰ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਾਂ ਕਰ ਸਕੇਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਯੋਗ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਗਿਆਨ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਧਿਆਨ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰਮ ਫਲਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਫ਼ੌਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਉਹ ਭਗਤ ਜਿਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲਈ ਵੈਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਵੈ-ਸਯੰਮੀ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵਿਘਨਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸੁਖ, ਡਾਹ, ਡਰ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਰਪੱਖ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਂ ਵੈਰ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਜਿਸਨੇ ਚੰਗਾ ਮੰਦਾ ਦੋਵੇਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਜ਼ਤ ਬੇਇੱਜ਼ਤ, ਠੰਢ ਗਰਮੀ, ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋ ਮਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਧਰਮ ਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਜ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਹੈ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁਤ੍ਰ! ਇਹ ਸਰੀਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਤ੍ਰਜ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤ੍ਰਜ ਜਾਣ; ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਜ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਕੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਵੈਦਿਕ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਮਹਾ-ਭੂਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ, ਅਪਰਗਟ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਮਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਇੱਛਾ, ਵੈਰ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਸਰੀਰਕ ਸੰਘਟਨ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ—ਇਹ ਸਭ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹਨ। ਵਿਨਮਰਤਾ, ਸਚਾਈ, ਅਹਿੰਸਾ, ਧੀਰਜ, ਸਿੱਧਾ-ਚਲਨ, ਆਚਾਰਯ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਯੰਮ; ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਭਾਵਤਾ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ; ਸੰਸਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਤ-ਅਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਚਿੱਤ; ਅਨਨ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ, ਇਕਾਂਤ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨਾ, ਭੀੜ-ਭਾੜ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠਣਾ; ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਨਾਂ ਅਨਸਤਿਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਮੁੰਹ ਤੇ ਕੰਨ ਰੱਖੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੁਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਚਲਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਤ ਹੈ, ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਕਾਰਣ, ਕਾਰਯ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਉਤਪਤਿ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ।