ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਯੱਗ, ਦਾਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" "ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਡਰੋ ਜਾਂ ਗਭਰਾਓ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਉਹੀ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਫਿਰ ਵੇਖੋ।" ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਫਿਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁੰਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।" ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਦਾ ਇਸ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਯੱਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ, ਨਿਰਭਾਜਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ—ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਭਗਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਲਖ, ਅਰੂਪ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਯੋਗ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕੌਣ ਹੈ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸਦਾ ਅਟਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਏਕ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਨਿਰੁਪਮ, ਅਰੂਪ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਅਕਲਪਨੀਯ, ਅਚਲ ਤੇ ਨਿਤ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਦੇ, ਸਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਅਲਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਰਗ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।" "ਪਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਭ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਦੇ, ਤੇ ਨਿਰਭਾਜਨ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੈਂ ਜਲਦ ਹੀ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ, ਬੁੱਧੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਆ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਜੇ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤਿਆਗ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੋ ਜਾ।" "ਗਿਆਨ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਦਇਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਮਾਨ, ਤੇ ਛਮਸ਼ੀਲ ਹੈ—ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਭਗਤ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਕਰਕੇ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਨੰਦ, ਡਾਹ, ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚੁਸਤ, ਨਿਰਪੱਖ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਵੈਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਸੋਗ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿਚ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਫਤ-ਨਿੰਦਾ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਆਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ, ਘਰ-ਵਿਹੂਣ, ਦ੍ਰਿੜ-ਚਿੱਤ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਖੇਤਰ ਤੇ ਖੇਤ੍ਰਜ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਯੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ 'ਖੇਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਖੇਤ੍ਰਜ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਖੇਤ੍ਰਜ ਜਾਣ। ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਜ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਹੈ।" "ਖੇਤਰ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਰ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਗੁਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੂਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਤਰਕਯੁਕਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।" "ਮਹਾ-ਭੂਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ, ਅਵਿਅਕਤ, ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਇਕ ਮਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ; ਇੱਛਾ, ਦ੍ਵੈਸ਼, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਸਰੀਰਕ ਸੰਯੋਗ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਹਨ।" "ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ, ਸੱਚਾਈ, ਅਹਿੰਸਾ, ਧੀਰਜ, ਸਿੱਧਾ ਚਲਣ, ਆਚਾਰਯਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ।" "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤਤਾ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਰੋਗ ਦੀ ਦੁਖਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ, ਅਸਕਤੀ, ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ-ਘਰ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਅਟਕਾਵ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਮਤਾ, ਨਿਰਭਾਜਨ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ, ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ, ਭੀੜ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਾ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।