ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਰੂਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ فرمایا, "ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਹਾਂ; ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ; ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰ੍ਯਮਨ; ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮ। ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਾਂ; ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਾਪਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਖੁਦ ਸਮਾਂ ਹਾਂ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਿੰਘ; ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਰੁੜ। ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਯੂ; ਹਥਿਆਰ-ਧਾਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ; ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਕਰ; ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਅਰਜੁਨ। ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ; ਤਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤਰਕ। ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅ' ਦਾ ਅੱਖਰ; ਸਮਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁਵੈਤ ਸਮਾਸ; ਮੈਂ ਅਖੁੱਟ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਮੁਖੀ ਸ੍ਰਿਜਨਹਾਰ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਮੌਤ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਯਸ਼, ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਵਾਣੀ, ਯਾਦ, ਬੁੱਧੀ, ਡਟਾਅ ਅਤੇ ਖਸ਼ਮਾ ਹਾਂ। ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਸੂਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਤ-ਸਾਮਨ; ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਯਤਰੀ; ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼; ਰੁਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਰੁਤੂ।" "ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੂਆ; ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ; ਮੈਂ ਜਿੱਤ; ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣੈ; ਮੈਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੱਤ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ; ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾਨਾ।" "ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ; ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ; ਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਅਰਜੁਨ; ਕੋਈ ਚਲ-ਅਚਲ ਵਸਤੂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਤਾਪਨਹਾਰ; ਮੈਂ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਸ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉੱਚਤਮ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਗੁਪਤ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਟਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਨਾਸ਼, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੈਂ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਓ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا, "ਪਾਰਥ, ਮੇਰੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ, ਦਿਵ੍ਯ, ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮਾਰੁਤ, ਤੇ ਅਜੋ-ਦੇਖੇ ਅਨੇਕ ਚਮਤਕਾਰ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੇਖੋ। ਇੱਥੇ, ਇੱਕ ਥਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਚਲ-ਅਚਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਸਭ ਇਕੱਠਾ ਹੈ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ — ਮੇਰੀ ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।" ਸੰਜਯ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਚਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣ, ਤੇ ਉਠੇ ਹੋਏ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਸਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ, ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਰਵ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਦੇਵ।" "ਜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ, ਅਨੇਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਠਾ ਦੇਖਿਆ।" "ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਦਾਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਕਮਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਬਾਹਾਂ, ਪੇਟ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਅੰਤ, ਮੱਧ ਜਾਂ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਰੂਪ!" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਕੁਟ, ਗਦਾ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਧਧਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਅਣਮਾਪ।" "ਤੁਸੀਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ-ਟਿਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ-ਕਾਲੀ ਪੁਰਸ਼ ਹੋ, ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਹੇ ਹੋ।" "ਇਹ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਤੁਹਾਡਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਡਰ-ਸਹਿਮ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; 'ਸ਼ਾਂਤੀ!' ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ-ਵੱਡੀ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮਾਰੁਤ, ਪਿਤਰ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ — ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹਨ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਸਾਲ ਰੂਪ, ਅਨੇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਬਾਹਾਂ, ਜੰਗ੍ਹਾ, ਪੈਰ, ਪੇਟ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ।" "ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਣੁ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ, ਧਧਕਦੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਭੁਖੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੋਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਅ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ; ਦਇਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਸਰੇ!" "ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕਰਣ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਣੰਤਤਾ, ਅਦਭੁਤਤਾ ਤੇ ਭਯਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।