ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਧਰਮ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਾਨ ਲੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਇਲਾਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਸਵਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਵਾ ਦਾ ਝੋਕਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਦਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ‘ਤੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਜੀਵ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਬਸ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ। ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਮੇਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੂਰਖ ਲੋਕ, ਜਦ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ—all ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਟਕ ਕੇ ਅਸੁਰੀ ਤੇ ਮੋਹ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਇਲਾਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਮੂਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ ਯਜ੍ਯ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਜਾਨ ਲੈ, ਮੈਂ ਹੀ ਰਿਤ, ਯਜ੍ਯ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ, ਔਸ਼ਧੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਘਿਉ, ਅੱਗ ਤੇ ਆਹੁਤੀ—all ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਪਿਤਾਮਹਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਓਮ, ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਵੇਦਾਂ—ਰਿਗ, ਸਾਹਮ ਤੇ ਯਜੁਰ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਲਕਸ਼, ਆਧਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਕਸ਼ੀ, ਨਿਵਾਸ, ਆਸਰਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਆਰੰਭ, ਅੰਤ, ਆਧਾਰ, ਰਤਨ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬੀਜ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਤਪਸ਼ ਦਿੰਦਾ, ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਤੇ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਮੌਤ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸੋਮ ਪੀ ਕੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਜ੍ਯਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਾਸਵੰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਯਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭੀ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਭੇਟ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ—ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ—ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਤਿਆਗ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਮ। ਪਰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਵੀ ਧਰਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਲੈ—ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਿਲਾ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਭਗਤ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀਹ! ਇਸ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਲਾ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਜ, ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ, ਮੋਹ ਰਹਿਤਤਾ, ਖਿਮਾ, ਸੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਯਮ, ਆਤਮ-ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ, ਡਰ ਤੇ ਨਿੜਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਯਸ਼ ਤੇ ਅਪਯਸ਼—ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਚਾਰ ਮਨੂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਇਲਾਹੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡੋਲ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।