ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗਹਿਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਯੋਗ ਅਤੇ ਕਰਮ—ਕੀ ਉਹ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਬਿਨਾ ਆਧਾਰ ਦੇ, ਮੰਝਲੇ ਰਾਹ ਤੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ?" ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਉਲਝਣ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਨਾ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਆਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ।" "ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਨਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।" "ਉਥੇ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ੀ। ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਯੋਗੀ, ਤਪਸਵੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਯੋਗੀ ਬਣੋ।" "ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਗੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਸੁਣ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਸ਼ੰਕਾ ਦੇ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਜੋ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਪृथਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਅੱਠ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।" "ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੇਰੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਹੈ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ।" "ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ ਹਾਂ; ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਹਾਂ; ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਓਮ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹਾਂ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਹਾਂ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪस्या ਹਾਂ।" "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਬੀਜ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਹਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਭਾਵ ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੀ ਇਹ ਦਿਵਯ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ, ਪਾਪੀ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਮਾਇਆ ਨੇ ਖੋ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰ-ਸਵਭਾਵ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।" "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਦੁਖੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਾਲਾ, ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹੇ ਭਾਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਉੱਚਾ ਲਕੜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਭਗਤ ਕੋਈ ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰੂਪ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਪਰ, ਜੋ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਫਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਅਜਾਣ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਕਟ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" "ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਾਰ ਮੈਨੂੰ, ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ, ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" "ਹੇ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ, ਸਭ ਜੀਵ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਦੁਵੰਦਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਵੰਦਤਾ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।