ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤਾਪੂਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਦੀਵਾ ਨ ਡੋਲਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਖ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਕੰਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਦੇਣਾ। ਇਸ ਯੋਗ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਤੇ ਭਟਕਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਿਵਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵਨ-ਚਾਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਮਨ ਤਾਂ ਚੰਚਲ, ਉਤਾਵਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਹਠੀਲਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੋਵੇ।" ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁਤਰ, ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਤੇ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਉਸਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਕੀ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟਿਆ ਬੱਦਲ ਹੋਵੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਪਾਰਥ! ਨਾਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਨਾਹ ਅੱਗੇ, ਉਸਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਫੇਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਬੇਇਛਾ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਯੋਗੀ ਸਤਤ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਥੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਤਪੱਸਵੀ, ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਕਰਮੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਤੂੰ ਯੋਗੀ ਬਣ।" "ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤਹਕਰਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਗੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਆਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਰਲਾ ਕੋਈ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪृथਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਅੱਠ ਭਿੰਨ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਜਾਣ, ਜੋ ਜੀਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਠੀਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ! ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰੋਏ ਹੋਏ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ! ਜਲ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਓਮਕਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਧੁਨੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਤਪ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਬੀਜ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹਾਂ।