ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਆਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ — ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ — ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜੋ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਹ ਦੁਖ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਾਹਰੀ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨਾਲ ਅਟਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਖ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਜੋ ਇਥੇ ਹੀ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਖ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਚਾਨਣ ਅੰਦਰੋਂ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਮਲਿਨਤਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੀ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਭਰੋਣੀ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਿਆਨੀ — ਜਿਸ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ — ਉਹ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤਪਾਂ ਦੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਵਾਮੀ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿਤ੍ਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਅੱਗ ਜਾਂ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਆਤਮਾ-ਵਸ਼, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਇੱਜ਼ਤ-ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਿੱਤਰ, ਸਾਥੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਿਰਪੱਖ, ਮਧਸਥ, ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪੀ — ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ, ਨਿਰਜਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਫ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਨਾਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚਾ, ਨਾਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਵਾਂ, ਕਪੜਾ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚੰਬਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਬਿਛਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਥਾਂ ਬਣਾਏ। ਉਥੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ — ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ। ਸਰੀਰ, ਸਿਰ, ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਦੀ ਅੱਗੀ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾ ਵੇਖੇ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀ — ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਸ਼ ਹੈ — ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਨਾ ਉਹ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਉਹ ਲਈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਨਾ ਉਹ ਲਈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੌਂਦਾ, ਨਾ ਉਹ ਲਈ ਜੋ ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਖਾਣ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਕਰਮ, ਸੌਣ ਤੇ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਦੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦੀਵਾ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਯੋਗੀ — ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ-ਸੰਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਉਸ ਦੀ ਉਪਮਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ, ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪਕੜੀ ਗਈ ਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ — ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ — ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਤੋਂ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ — ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜ ਦੇਣਾ; ਇਹ ਯੋਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਸੋਚੇ। ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਚੰਚਲ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਇੱਛਾ-ਵਿਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।