ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਪਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉੱਚੀ ਹੈ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਕਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਰੂਪੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ।” ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਯੋਗ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਮਾਨੁ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਮਾਨੁ ਨੇ ਇਹ ਇੱਖਵਾਕੁ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਯੋਗ ਇੱਥੋਂ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ।” ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਾਡਾ ਜਨਮ ਤਾਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਅਜਨਮੀ ਹਾਂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਾਂ, ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਜਨਮ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸੱਜਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਸਿੱਧਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹ, ਡਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪੰਥ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗੁਣ ਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਾਂ। ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਲਪੇਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਕਰ। ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਅਕਰਮ ਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਕਲਮੰਦ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਕਰਮ, ਵਿਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਤਲਬ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਸੇ ਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਉਮੀਦਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਪਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੁੰਦਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸਫਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਬੰਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੁਕਤ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਭੋਗ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਯੋਗੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਯਗ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਯਗ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਟ ਹੈ, ਆਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਕੁਝ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯਗ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਰੂਪ ਯਗ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਆਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸੁਆਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਆਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਸ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਗ੍ਯ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯਗ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਗ੍ਯ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਰਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿਅਪਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਯਗ੍ਯ ਨਾਲੋਂ ਗਿਆਨ ਯਗ੍ਯ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਦੇਣਗੇ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਕਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਵੇਂਗਾ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਵੇਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਾਵ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਇੰਦਨ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।