ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਨ ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨ ਧਿਆਨ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਵਗਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਏਸੇ ਹੀ ਜਦ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵੀ ਵਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜਾਗਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਏਸੇ ਹੀ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੋਭ-ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਰਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ? ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋਵੇ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ: ਸੰਖਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ। ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੇਵਲ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ; ਹਰ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਵਲੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਪਖੰਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਲਗਾਵਟ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆਤਾ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਯਜਨਾ (ਤਿਆਗ) ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਦ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਧੋ-ਫੁੱਲੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।' 'ਤੁਸੀਂ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੇ।' ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੋਰ ਹੈ। ਜੋ ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਨਾਜ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਰਖਾ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕਰਮ ਵੇਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ-ਵਿਆਪਕ ਵੇਦ ਸਦਾ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਰਮ ਕਰ, ਪਰ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜੋ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੇਰਾ ਹੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਗੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਵਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਲੜਾਈ ਕਰ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਨਿਰਲੋਭੀ ਹੋ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।