ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਖੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ, ਡਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪਕੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਕਛੁਆ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਤਾੜੀਆਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਤ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁਤ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਤਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਉਡਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਸਥਿਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਪਕੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਇੱਛਾ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਗੁੱਸਾ। ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਭਟਕਾਵਾ, ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਾਦ ਭੁੱਲਣ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕੇ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ; ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝ ਨੂੰ ਐਸਾ ਉਡਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਹਵਾ ਉਡਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਪਕੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ, ਉਸ 'ਚ ਸੰਯਮੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ 'ਚ ਸਾਰੇ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਹੈ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਸ 'ਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਰਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ? ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਰੋਧाभਾਸ ਹੋਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਰਾਹ ਦਰਸਾਏ ਹਨ: ਸੰਖਿਆਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ, ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ। ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਕੇਵਲ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਖੰਡੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰ, ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਯਜਨਾ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁਤ੍ਰ, ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਧੋਗੇ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ।' ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲੋ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਲਣਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਛਤ ਸੁਖ ਦੇਣਗੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਭੋਜਨ ਵਰਖਾ ਤੋਂ, ਵਰਖਾ ਯਜਨਾ ਤੋਂ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਵੇਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੋਂ; ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਵੇਦ ਸਦਾ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਕਰ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ; ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਈ ਸੀ; ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜੋ ਮਾਪਦੰਡ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।