ਧਰਮਯੁਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕੇਲਾ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫਜ਼ਾਈ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਬਜਾਇਆ। ਫਿਰ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਸ਼ੰਖ, ਨਗਾਰੇ, ਡੌਲ, ਢੋਲ ਅਤੇ ਬੀਹਣੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ mach ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਥ, ਜਿਸ 'ਚ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂਪੁਤਰ ਖੜੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਦਿਵਯ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਪਾਂਚਜਨਯ, ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਦੇਵਦੱਤ, ਅਤੇ ਭੀਮ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਪੌਂਡ੍ਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂਸ਼ੰਖ ਵੱਜਾਇਆ। ਕੁੰਤੀਪੁਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਅਨੰਤਵਿਜਯ, ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ ਸੁਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਣਿਪੁਸ਼ਪਕਾ ਵੱਜਾਏ। ਕਾਸੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਮਹਾਰਥੀ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦੁੰਮਨ, ਵੀਰਾਟ ਅਤੇ ਅਜੈ ਸਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-अपने ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਾਏ। ਦ੍ਰੁਪਦ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਾਏ। ਇਹ ਭਾਰੀ ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਭਾਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਾਹੌਲ 'ਚ, ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਧਵਜ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ—ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ 'ਚੋਂ ਸੀ—ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁਕਿਆ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਰਥ ਨੂੰ ਦੋਨੋ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਜਾ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ।" ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੇਖ ਸਕੇ ਕਿ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਲੜਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਂਯੁਧ ਵਿੱਚ ਲੜਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਜੋ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਹਨ। ਸੰਜਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਨੂੰ ਦੋਨੋ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰੁਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।" ਇਸ ਵਿਹੰਗਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੋਨੋ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ, ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਮੇ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ, ਦੋਸਤ, ਸਸੁਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁੰਤੀਪੁਤਰ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਡੀਵ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਲਣ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਮਨ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ, ਰਾਜ, ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਰਾਜ, ਆਨੰਦ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾਮਹ, ਮਾਮੇ, ਸਸੁਰ, ਪੋਤੇ, ਸਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਉਣ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸਿ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਜਸਿ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ? ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਪ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੇ ਮਾਧਵ, ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਧਰੋਹ ਵਿਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ? ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਰਤੱਬ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਵਸਥਾ ਵਧਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼ੀ, ਤਬ ਜਾਤੀ-ਵਿਅਕਲਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਲਪ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਨਰਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਕੇ, ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਾਤੀ-ਵਿਅਕਲਪ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਕਰਤੱਬ ਉਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ-ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰ-ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬਿਹਤਰ ਲੱਗੇਗਾ।" ਸੰਜਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਤਦ, ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਚਿੰਤਤ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ:" "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਹਤਾਸੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਇਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ; ਇਹ ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਤੇ ਉਠ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ!