ଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତଯାପହୃତଚେତସାମ୍। ଵ୍ଯଵସାଯାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିଃ ସମାଧୌ ନ ଵିଧୀଯତେ।।2.44।।
ଯେମାନେ ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ, ଏହି ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ମନ ହରାଇଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି କେବେ ମନେ ନିବିଡ଼ ହୁଏନାହିଁ।
ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଵିଷଯା ଵେଦା ନିସ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯୋ ଭଵାର୍ଜୁନ। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିତ୍ଯସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥୋ ନିର୍ଯୋଗକ୍ଷେମ ଆତ୍ମଵାନ୍।।2.45।।
ବେଦ ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣର ବିଷୟ ଦେଖାଏ; ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଦୂରେ ରୁହ, ସଦା ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ, ଲାଭ ଓ ରକ୍ଷା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।
ଯାଵାନର୍ଥ ଉଦପାନେ ସର୍ଵତଃ ସଂପ୍ଲୁତୋଦକେ। ତାଵାନ୍ସର୍ଵେଷୁ ଵେଦେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଜାନତଃ।।2.46।।
ଯେପରି ଚାରିପାଖରେ ପାଣିର ବଡ଼ ବନ୍ୟା ହେଲେ ଏକ ଛୋଟ କୁଆଁର ଦରକାର ରହେନାହିଁ, ତେଣୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ।
କର୍ମଣ୍ଯେଵାଧିକାରସ୍ତେ ମା ଫଲେଷୁ କଦାଚନ। ମା କର୍ମଫଲହେତୁର୍ଭୂର୍ମା ତେ ସଙ୍ଗୋଽସ୍ତ୍ଵକର୍ମଣି।।2.47।।
ତୁମର କର୍ମ କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳ ଉପରେ କେବେ ନୁହେଁ। କର୍ମର ଫଳକୁ ଆଶା କରନାହିଁ, ଏବଂ କର୍ମ ନ କରିବାରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
ଯୋଗସ୍ଥଃ କୁରୁ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନଞ୍ଜଯ। ସିଦ୍ଧ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯୋଃ ସମୋ ଭୂତ୍ଵା ସମତ୍ଵଂ ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ।।2.48।।
ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ସମଭାବ ରଖି କର୍ମ କର, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ। ସମତାକୁ ଯୋଗ ବୋଲାଯାଏ।
ଦୂରେଣ ହ୍ଯଵରଂ କର୍ମ ବୁଦ୍ଧିଯୋଗାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯ। ବୁଦ୍ଧୌ ଶରଣମନ୍ଵିଚ୍ଛ କୃପଣାଃ ଫଲହେତଵଃ।।2.49।।
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ ତୁଳନାରେ ମାତ୍ର କର୍ମ ବହୁତ ନିମ୍ନ। ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କର, କାରଣ କର୍ମର ଫଳକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖୀ।
ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତୋ ଜହାତୀହ ଉଭେ ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ। ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗାଯ ଯୁଜ୍ଯସ୍ଵ ଯୋଗଃ କର୍ମସୁ କୌଶଲମ୍।।2.50।।
ଯିଏ ବୁଦ୍ଧି ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଏଠାରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କର୍ମ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ତେଣୁ ଯୋଗରେ ଲାଗିପଡ଼, କାରଣ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷତା ହିଁ ଯୋଗ।
କର୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ହି ଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନୀଷିଣଃ। ଜନ୍ମବନ୍ଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଦଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନାମଯମ୍।।2.51।।
ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମର ଫଳ ଛାଡ଼ି, ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ଦୂର ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚନ୍ତି।
ଯଦା ତେ ମୋହକଲିଲଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯତିତରିଷ୍ଯତି। ତଦା ଗନ୍ତାସି ନିର୍ଵେଦଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯସ୍ଯ ଶ୍ରୁତସ୍ଯ ଚ।।2.52।।
ଯେତେବେଳେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ମୋହର ଜଞ୍ଜାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯିବ, ସେତେବେଳେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାହା ଅଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛ, ସେସବୁ ଉପରେ ତୁମେ ଅସକ୍ତ ହେଉ।
ଶ୍ରୁତିଵିପ୍ରତିପନ୍ନା ତେ ଯଦା ସ୍ଥାସ୍ଯତି ନିଶ୍ଚଲା। ସମାଧାଵଚଲା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦା ଯୋଗମଵାପ୍ସ୍ଯସି।।2.53।।
ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଥିବା କଥାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଧ୍ୟାନରେ ଅଡ଼ିଗ ଓ ଅଚଳ ହୋଇଯିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ କା ଭାଷା ସମାଧିସ୍ଥସ୍ଯ କେଶଵ। ସ୍ଥିତଧୀଃ କିଂ ପ୍ରଭାଷେତ କିମାସୀତ ଵ୍ରଜେତ କିମ୍।।2.54।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ କେଶବ, ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଛି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ କଣ? ସେ କିପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କହେ, କିପରି ବସେ ଓ କିପରି ଚାଲେ?
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପାର୍ଥ ମନୋଗତାନ୍। ଆତ୍ମନ୍ଯେଵାତ୍ମନା ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ।।2.55।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ପାର୍ଥ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମନର ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ସେତେବେଳେ ସେକୁ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ଦୁଃଖେଷ୍ଵନୁଦ୍ଵିଗ୍ନମନାଃ ସୁଖେଷୁ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ। ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧଃ ସ୍ଥିତଧୀର୍ମୁନିରୁଚ୍ଯତେ।।2.56।।
ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅଚଞ୍ଚଳ ମନ ରଖେ, ସୁଖରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେଠି ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ମୁନି କୁହାଯାଏ।
ଯଃ ସର୍ଵତ୍ରାନଭିସ୍ନେହସ୍ତତ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭମ୍। ନାଭିନନ୍ଦତି ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.57।।
ଯିଏ ସମସ୍ତଠାରେ ଅନାସକ୍ତ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ମିଳିଲେ ନ ଖୁସି ହୁଏ, ନ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯଦା ସଂହରତେ ଚାଯଂ କୂର୍ମୋଽଙ୍ଗାନୀଵ ସର୍ଵଶଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.58।।
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଲୋକ କଛୁଆଁ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଭିତରକୁ ଟାଣିନେଇଥାଏ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ହଟାଇନେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଵିଷଯା ଵିନିଵର୍ତନ୍ତେ ନିରାହାରସ୍ଯ ଦେହିନଃ। ରସଵର୍ଜଂ ରସୋଽପ୍ଯସ୍ଯ ପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଵର୍ତତେ।।2.59।।
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ଦୂରେ ରହେ, ତାଙ୍କୁ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ରୁଚି ରହିଯାଏ; ଏହି ରୁଚି ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ଦେଖିଲେ ଅପେକ୍ଷା କରିଯାଏ।
ଯତତୋ ହ୍ଯପି କୌନ୍ତେଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିପଶ୍ଚିତଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରମାଥୀନି ହରନ୍ତି ପ୍ରସଭଂ ମନଃ।।2.60।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କରିନେଉଛି।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ସଂଯମ୍ଯ ଯୁକ୍ତ ଆସୀତ ମତ୍ପରଃ। ଵଶେ ହି ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.61।।
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଅଟୁଟ ରୁହ। ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନ୍ପୁଂସଃ ସଙ୍ଗସ୍ତେଷୂପଜାଯତେ। ସଙ୍ଗାତ୍ ସଂଜାଯତେ କାମଃ କାମାତ୍କ୍ରୋଧୋଽଭିଜାଯତେ।।2.62।।
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଆସକ୍ତିରୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ଇଚ୍ଛାରୁ କ୍ରୋଧ ଉପଜେ।
କ୍ରୋଧାଦ୍ଭଵତି ସଂମୋହଃ ସଂମୋହାତ୍ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରମଃ। ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶାଦ୍ ବୁଦ୍ଧିନାଶୋ ବୁଦ୍ଧିନାଶାତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି।।2.63।।
କ୍ରୋଧରୁ ଭ୍ରମ ହୁଏ, ଭ୍ରମରୁ ସ୍ମୃତି ହାରାଯାଏ, ସ୍ମୃତି ହରାଇଗଲେ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଯୁକ୍ତୈସ୍ତୁ ଵିଷଯାନିନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ଚରନ୍। ଆତ୍ମଵଶ୍ଯୈର୍ଵିଧେଯାତ୍ମା ପ୍ରସାଦମଧିଗଚ୍ଛତି।।2.64।।
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପ୍ରସାଦେ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ ହାନିରସ୍ଯୋପଜାଯତେ। ପ୍ରସନ୍ନଚେତସୋ ହ୍ଯାଶୁ ବୁଦ୍ଧିଃ ପର୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ।।2.65।।
ଏହି ଶାନ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଯାହାର ମନ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ।
ନାସ୍ତି ବୁଦ୍ଧିରଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଭାଵନା। ନ ଚାଭାଵଯତଃ ଶାନ୍ତିରଶାନ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସୁଖମ୍।।2.66।।
ଯାହାର ମନ ଅସ୍ଥିର, ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ; ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ ବିନା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯାହା ଅଶାନ୍ତ, ସେ କେମିତି ସୁଖ ପାଇପାରିବ?
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ହି ଚରତାଂ ଯନ୍ମନୋଽନୁଵିଧୀଯତେ। ତଦସ୍ଯ ହରତି ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଵାଯୁର୍ନାଵମିଵାମ୍ଭସି।।2.67।।
ଯେତେବେଳେ ମନ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ସେ ଏମିତି ଉଡ଼ାଇ ନେଇଯାଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ବାତାସ ନୌକାକୁ ଉଡ଼ାଇ ନେଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ଯ ମହାବାହୋ ନିଗୃହୀତାନି ସର୍ଵଶଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.68।।
ସେହିପାଇଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଭୋଗବସ୍ତୁଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ରହେ।
ଯା ନିଶା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତସ୍ଯାଂ ଜାଗର୍ତି ସଂଯମୀ। ଯସ୍ଯାଂ ଜାଗ୍ରତି ଭୂତାନି ସା ନିଶା ପଶ୍ଯତୋ ମୁନେଃ।।2.69।।
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି, ସେଠି ନିୟମିତ ମନୁଷ୍ୟ ଜାଗିଥାଏ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ ମୁନି ପାଇଁ ରାତି।
ଆପୂର୍ଯମାଣମଚଲପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ସମୁଦ୍ରମାପଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଯଦ୍ଵତ୍। ତଦ୍ଵତ୍କାମା ଯଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସର୍ଵେ ସ ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ନ କାମକାମୀ।।2.70।।
ଯେପରି ଅନେକ ନଦୀର ଜଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଅଚଳ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଯାହାଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ଅଚଳ ଥାଏ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ; ଯିଏ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ।
ଵିହାଯ କାମାନ୍ଯଃ ସର୍ଵାନ୍ପୁମାଂଶ୍ଚରତି ନିଃସ୍ପୃହଃ। ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରଃ ସ ଶାଂତିମଧିଗଚ୍ଛତି।।2.71।।
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ଲୋଭ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ନିର୍ମମ ଓ ନିରଅହଂକାରୀ ହୁଏ, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏଷା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତିଃ ପାର୍ଥ ନୈନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିମୁହ୍ଯତି। ସ୍ଥିତ୍ଵାଽସ୍ଯାମନ୍ତକାଲେଽପି ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଵାଣମୃଚ୍ଛତି।।2.72।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତି; ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ କେହି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ ପାଇଯାଏ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ଜ୍ଯାଯସୀ ଚେତ୍କର୍ମଣସ୍ତେ ମତା ବୁଦ୍ଧିର୍ଜନାର୍ଦନ। ତତ୍କିଂ କର୍ମଣି ଘୋରେ ମାଂ ନିଯୋଜଯସି କେଶଵ।।3.1।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣ ଯଦି ବୁଦ୍ଧିକୁ କର୍ମଠାରୁ ଉତ୍ତମ କହୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରିବାକୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ କେଶବ?