ସହଜଂ କର୍ମ କୌନ୍ତେଯ ସଦୋଷମପି ନ ତ୍ଯଜେତ୍।ସର୍ଵାରମ୍ଭା ହି ଦୋଷେଣ ଧୂମେନାଗ୍ନିରିଵାଵୃତାଃ।।18.48।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ନ କିଛି ଦୋଷ ଥାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଆଁ ଢାକି ରହିଥାଏ।
ଅସକ୍ତବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵତ୍ର ଜିତାତ୍ମା ଵିଗତସ୍ପୃହଃ।ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ସଂନ୍ଯାସେନାଧିଗଚ୍ଛତି।।18.49।।
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ସବୁଠାରେ ଅସକ୍ତ, ନିଜକୁ ଜିତିଛନ୍ତି ଓ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମ ତଥାପ୍ନୋତି ନିବୋଧ ମେ।ସମାସେନୈଵ କୌନ୍ତେଯ ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଯା ପରା।।18.50।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସଫଳତା ପାଇଯାଇଲେ କିପରି ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ମୋ ଠାରୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଶୁଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତୋ ଧୃତ୍ଯାଽଽତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ।ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ ଵିଷଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ଵ୍ଯୁଦସ୍ଯ ଚ।।18.51।।
ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଧୃତି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଛାଡ଼ି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂର କରି,
ଵିଵିକ୍ତସେଵୀ ଲଘ୍ଵାଶୀ ଯତଵାକ୍କାଯମାନସଃ।ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ।।18.52।।
ନିଜେ ଅଲଗା ରହି, ହାଲୁକା ଖାଇ, କଥା, ଶରୀର ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗି ରହି, ବିରକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି,
ଅହଙ୍କାରଂ ବଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିଗ୍ରହମ୍।ଵିମୁଚ୍ଯ ନିର୍ମମଃ ଶାନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ।।18.53।।
ଅହଂକାର, ବଳ, ଅଭିମାନ, ଆସା, କ୍ରୋଧ ଓ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, 'ମୋର' ଭାବ ଦୂର କରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ନ ଶୋଚତି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି।ସମଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ମଦ୍ଭକ୍ତିଂ ଲଭତେ ପରାମ୍।।18.54।।
ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ମନ ରଖି, ନ ଶୋକ କରେ, ନ ଆଶା କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଦେଖି, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିକୁ ପାଏ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ମାମଭିଜାନାତି ଯାଵାନ୍ଯଶ୍ଚାସ୍ମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ।ତତୋ ମାଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶତେ ତଦନନ୍ତରମ୍।।18.55।।
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣିପାରେ, ମୁଁ କିଏ ଓ କଣ। ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ମୋତେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵକର୍ମାଣ୍ଯପି ସଦା କୁର୍ଵାଣୋ ମଦ୍ଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ।ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦଵାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍।।18.56।।
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କର, ମୋର କୃପାରେ ଅବିନାଶୀ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପାଇପାରିବ।
ଚେତସା ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ମତ୍ପରଃ।ବୁଦ୍ଧିଯୋଗମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସତତଂ ଭଵ।।18.57।।
ମନକୁ ମୋପାଇଁ ଦେଇ, ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ବୁଦ୍ଧି ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କର, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରି, ସଦା ମୋରେ ଲୀନ ହୋ।
ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସର୍ଵଦୁର୍ଗାଣି ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ତରିଷ୍ଯସି।ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ଵମହଙ୍କାରାନ୍ନ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯସି।।18.58।।
ମନ ମୋପରେ ଲଗାଇ ରଖିଲେ, ମୋର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବୁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅହଂକାରରେ ମୋ କଥା ଶୁଣିବୁ ନାହିଁ, ତେବେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବୁ।
ଯଦହଙ୍କାରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ମନ୍ଯସେ।ମିଥ୍ଯୈଷ ଵ୍ଯଵସାଯସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯତି।।18.59।।
ଯଦି ଅହଂକାର ଧରି ଭାବୁଛୁ—'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ', ତେବେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୁମର ଭୁଲ। ତୁମ ସ୍ୱଭାବ ତୁମକୁ କାମ କରାଇବ।
ସ୍ଵଭାଵଜେନ କୌନ୍ତେଯ ନିବଦ୍ଧଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା।କର୍ତୁଂ ନେଚ୍ଛସି ଯନ୍ମୋହାତ୍କରିଷ୍ଯସ୍ଯଵଶୋଽପି ତତ୍।।18.60।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ କରିବ।
ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହୃଦ୍ଦେଶେଽର୍ଜୁନ ତିଷ୍ଠତି।ଭ୍ରାମଯନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଯନ୍ତ୍ରାରୂଢାନି ମାଯଯା।।18.61।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଈଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି। ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବସିଥିବା ପରି ଘୁରାଇ ରଖିଛନ୍ତି।
ତମେଵ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵଭାଵେନ ଭାରତ।ତତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପରାଂ ଶାନ୍ତିଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତମ୍।।18.62।।
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ସେଉଁଠି ଶରଣ ନେ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିବାସକୁ ପାଇପାରିବ।
ଇତି ତେ ଜ୍ଞାନମାଖ୍ଯାତଂ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ମଯା।ଵିମୃଶ୍ଯୈତଦଶେଷେଣ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ।।18.63।।
ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଖୋଲି କହିଦେଲି। ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, ତାପରେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର।
ସର୍ଵଗୁହ୍ଯତମଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ।ଇଷ୍ଟୋଽସି ମେ ଦୃଢମିତି ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍।।18.64।।
ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥାଟିଏ ପୁଣି ଶୁଣ। ତୁମେ ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହୁଛି।
ମନ୍ମନା ଭଵ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ।ମାମେଵୈଷ୍ଯସି ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନେ ପ୍ରିଯୋଽସି ମେ।।18.65।।
ମୋତେ ମନ ଲଗା, ମୋର ଭକ୍ତ ହେ, ମୋତେ ପୂଜା କର, ମୋକୁ ନମସ୍କାର କର। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ; ଏହା ସତ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ସର୍ଵଧର୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମାମେକଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ।ଅହଂ ତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚଃ।।18.66।।
ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋ ଏକାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି, ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଇଦଂ ତେ ନାତପସ୍କାଯ ନାଭକ୍ତାଯ କଦାଚନ।ନ ଚାଶୁଶ୍ରୂଷଵେ ଵାଚ୍ଯଂ ନ ଚ ମାଂ ଯୋଽଭ୍ଯସୂଯତି।।18.67।।
ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ନଥିବା, ଭକ୍ତି ନଥିବା, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନଥିବା କିମ୍ବା ମୋତେ ଉପହାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯ ଇମଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତେଷ୍ଵଭିଧାସ୍ଯତି।ଭକ୍ିତଂ ମଯି ପରାଂ କୃତ୍ଵା ମାମେଵୈଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯଃ।।18.68।।
ଯେଉଁଠି ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବେ, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ରଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ।
ନ ଚ ତସ୍ମାନ୍ମନୁଷ୍ଯେଷୁ କଶ୍ିଚନ୍ମେ ପ୍ରିଯକୃତ୍ତମଃ।ଭଵିତା ନ ଚ ମେ ତସ୍ମାଦନ୍ଯଃ ପ୍ରିଯତରୋ ଭୁଵି।।18.69।।
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।
ଅଧ୍ଯେଷ୍ଯତେ ଚ ଯ ଇମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସଂଵାଦମାଵଯୋଃ।ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ତେନାହମିଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାମିତି ମେ ମତିଃ।।18.70।।
ଯେଉଁଠି ଏହି ଧାର୍ମିକ ସଂବାଦକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନନସୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦପି ଯୋ ନରଃ।ସୋଽପି ମୁକ୍ତଃ ଶୁଭାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍।।18.71।।
ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅନସୂୟା ଭାବରେ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଶୁଭ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।
କଚ୍ଚିଦେତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ପାର୍ଥ ତ୍ଵଯୈକାଗ୍ରେଣ ଚେତସା।କଚ୍ଚିଦଜ୍ଞାନସଂମୋହଃ ପ୍ରନଷ୍ଟସ୍ତେ ଧନଞ୍ଜଯ।।18.72।।
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଏହି କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣିଲ କି? ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂଢତା ନଶ୍ଟ ହେଲା କି?
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚନଷ୍ଟୋ ମୋହଃ ସ୍ମୃତିର୍ଲବ୍ଧା ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମଯାଚ୍ଯୁତ।ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଗତସନ୍ଦେହଃ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ।।18.73।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ମୋର ମୋହ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମ କୃପାରେ ସ୍ମୃତି ଫେରିଛି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ। ମୁଁ ଏବେ ଦୃଢ଼ ଓ ସନ୍ଦେହ ଶୂନ୍ୟ, ତୁମ କଥା ଅନୁସାରେ କରିବି।
ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚଇତ୍ଯହଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ।ସଂଵାଦମିମମଶ୍ରୌଷମଦ୍ଭୁତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍।।18.74।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ଏଭଳି ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଓ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ସଂବାଦ ଶୁଣିଲି।
ଵ୍ଯାସପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଵାନେତଦ୍ଗୁହ୍ଯମହଂ ପରମ୍।ଯୋଗଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରାତ୍କୃଷ୍ଣାତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କଥଯତଃ ସ୍ଵଯମ୍।।18.75।।
ବ୍ୟାସଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଯୋଗ, ଯୋଗେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଜ ମୁଖରୁ କହିଥିବା କଥା, ଶୁଣିପାରିଲି।
ରାଜନ୍ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂଵାଦମିମମଦ୍ଭୁତମ୍।କେଶଵାର୍ଜୁନଯୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଯାମି ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ।।18.76।।
ହେ ରାଜା, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପବିତ୍ର ସଂବାଦକୁ ପୁଣିପୁଣି ସ୍ମରଣ କରି, ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛି।
ତଚ୍ଚ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ରୂପମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ହରେଃ। ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ମହାନ୍ ରାଜନ୍ ହୃଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ।।18.77।।
ହରିଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ପୁଣିପୁଣି ସ୍ମରଣ କରି, ମୁଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁଣିପୁଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ହେ ରାଜା।