ଦୁଃଖମିତ୍ଯେଵ ଯତ୍କର୍ମ କାଯକ୍ଲେଶଭଯାତ୍ତ୍ଯଜେତ୍।ସ କୃତ୍ଵା ରାଜସଂ ତ୍ଯାଗଂ ନୈଵ ତ୍ଯାଗଫଲଂ ଲଭେତ୍।।18.8।।
ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଦୁଃଖ ଭାବି କିମ୍ବା ଦେହର କଷ୍ଟ ଭୟରେ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେହିପରି ତ୍ୟାଗ ରାଜସିକ ଭାବର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ଫଳ କେବେ ମିଳେନାହିଁ।
କାର୍ଯମିତ୍ଯେଵ ଯତ୍କର୍ମ ନିଯତଂ କ୍ରିଯତେଽର୍ଜୁନ।ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଫଲଂ ଚୈଵ ସ ତ୍ଯାଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ମତଃ।।18.9।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଯେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କରାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାର ସହିତ ଲାଗିଥିବା ମମତା ଓ ଫଳର ଆଶା ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେହି ତ୍ୟାଗ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବର ହେବାକୁ ମନାଯାଏ।
ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟ୍ଯକୁଶଲଂ କର୍ମ କୁଶଲେ ନାନୁଷଜ୍ଜତେ।ତ୍ଯାଗୀ ସତ୍ତ୍ଵସମାଵିଷ୍ଟୋ ମେଧାଵୀ ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ।।18.10।।
ଯିଏ ପବିତ୍ରତାରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ, ସେ ଅକୁଶଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତିନାହିଁ, କୁଶଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନାହିଁ—ଏହିପରି ତ୍ୟାଗୀ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନ ହି ଦେହଭୃତା ଶକ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ କର୍ମାଣ୍ଯଶେଷତଃ।ଯସ୍ତୁ କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗୀ ସ ତ୍ଯାଗୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ।।18.11।।
ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେଉଁଥିରେ ତ୍ୟାଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନିଷ୍ଟମିଷ୍ଟଂ ମିଶ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍।ଭଵତ୍ଯତ୍ଯାଗିନାଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ନ ତୁ ସଂନ୍ଯାସିନାଂ କ୍ଵଚିତ୍।।18.12।।
ଅପ୍ରିୟ, ପ୍ରିୟ ଓ ମିଶ୍ର—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତ୍ୟାଗ ନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ କେବେ ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ପଞ୍ଚୈତାନି ମହାବାହୋ କାରଣାନି ନିବୋଧ ମେ।ସାଂଖ୍ଯେ କୃତାନ୍ତେ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ସିଦ୍ଧଯେ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍।।18.13।।
ହେ ମହାବାହୁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯେ ପାଞ୍ଚଟି କାରଣ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ଯାହା ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ତଥା କର୍ତା କରଣଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍।ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ଚେଷ୍ଟା ଦୈଵଂ ଚୈଵାତ୍ର ପଞ୍ଚମମ୍।।18.14।।
ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ଭାବେ ଦେହ, କର୍ତ୍ତା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପକରଣ, ଅନେକ ପ୍ରକାର କ୍ରିୟା, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି।
ଶରୀରଵାଙ୍ମନୋଭିର୍ଯତ୍କର୍ମ ପ୍ରାରଭତେ ନରଃ।ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଵା ଵିପରୀତଂ ଵା ପଞ୍ଚୈତେ ତସ୍ଯ ହେତଵଃ।।18.15।।
ମଣିଷ୍ୟ ଶରୀର, କଥା କିମ୍ବା ମନ ଦ୍ୱାରା ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—ସେଠାରେ ନ୍ୟାୟ ହେଉ କି ଅନ୍ୟାୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ତାହାର କାରଣ।
ତତ୍ରୈଵଂ ସତି କର୍ତାରମାତ୍ମାନଂ କେଵଲଂ ତୁ ଯଃ।ପଶ୍ଯତ୍ଯକୃତବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାନ୍ନ ସ ପଶ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ।।18.16।।
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଯିଏ ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିରେ କେବଳ ଆତ୍ମାକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଉଁଥିରେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସେ ମୂଢ଼।
ଯସ୍ଯ ନାହଂକୃତୋ ଭାଵୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯସ୍ଯ ନ ଲିପ୍ଯତେ।ହତ୍ଵାପି ସ ଇମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନ ହନ୍ତି ନ ନିବଧ୍ଯତେ।।18.17।।
ଯାହାଙ୍କର ମୁଁ-ଭାବ ନାହିଁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ଅଲିପ୍ତ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ମାରନ୍ତି ନାହିଁ, ବନ୍ଧିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପରିଜ୍ଞାତା ତ୍ରିଵିଧା କର୍ମଚୋଦନା।କରଣଂ କର୍ମ କର୍ତେତି ତ୍ରିଵିଧଃ କର୍ମସଂଗ୍ରହଃ।।18.18।।
ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାତା—ଏହି ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ; ଉପକରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା—ଏହି ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ।
ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚ କର୍ତା ଚ ତ୍ରିଧୈଵ ଗୁଣଭେଦତଃ।ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଗୁଣସଂଖ୍ଯାନେ ଯଥାଵଚ୍ଛୃଣୁ ତାନ୍ଯପି।।18.19।।
ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା—ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ପ୍ରକାରର; ଏହା ସଂଖ୍ୟାନେ କୁହାଯାଇଛି, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଯଥ ଶୁଣ।
ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯେନୈକଂ ଭାଵମଵ୍ଯଯମୀକ୍ଷତେ।ଅଵିଭକ୍ତଂ ଵିଭକ୍ତେଷୁ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦ୍ଧି ସାତ୍ତ୍ଵିକମ୍।।18.20।।
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଅବିଭକ୍ତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ—ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ଜାଣ।
ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ତୁ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ନାନାଭାଵାନ୍ପୃଥଗ୍ଵିଧାନ୍।ଵେତ୍ତି ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦ୍ଧି ରାଜସମ୍।।18.21।।
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅସଂଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ—ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ରାଜସିକ ବୋଲି ଜାଣ।
ଯତ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଵଦେକସ୍ମିନ୍କାର୍ଯେ ସକ୍ତମହୈତୁକମ୍।ଅତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵଦଲ୍ପଂ ଚ ତତ୍ତାମସମୁଦାହୃତମ୍।।18.22।।
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଭାବି ଆସକ୍ତ ରହିଥାଏ, ଯାହାର କୌଣସି ଯୁକ୍ତି ନାହିଁ, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅତି ଅଳ୍ପ—ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ତାମସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିଯତଂ ସଙ୍ଗରହିତମରାଗଦ୍ଵେଷତଃ କୃତମ୍।ଅଫଲପ୍ରେପ୍ସୁନା କର୍ମ ଯତ୍ତତ୍ସାତ୍ତ୍ଵିକମୁଚ୍ଯତେ।।18.23।।
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି କରାଯାଏ, ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା ନଥାଏ—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ତୁ କାମେପ୍ସୁନା କର୍ମ ସାହଙ୍କାରେଣ ଵା ପୁନଃ।କ୍ରିଯତେ ବହୁଲାଯାସଂ ତଦ୍ରାଜସମୁଦାହୃତମ୍।।18.24।।
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ପାଇବା ଆଶାରେ କିମ୍ବା ଅହଂକାର ସହିତ, ବହୁ ପ୍ରୟାସ କରି କରାଯାଏ—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁବନ୍ଧଂ କ୍ଷଯଂ ହିଂସାମନପେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ପୌରୁଷମ୍।ମୋହାଦାରଭ୍ଯତେ କର୍ମ ଯତ୍ତତ୍ତାମସମୁଚ୍ଯତେ।।18.25।।
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ମୂଢ଼ତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଫଳ, କ୍ଷତି, ଅନ୍ୟର କ୍ଷତି କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତି ଭାବିବା ଛାଡ଼ି କରାଯାଏ—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାମସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୁକ୍ତସଙ୍ଗୋଽନହଂଵାଦୀ ଧୃତ୍ଯୁତ୍ସାହସମନ୍ଵିତଃ।ସିଦ୍ଧ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯୋର୍ନିର୍ଵିକାରଃ କର୍ତା ସାତ୍ତ୍ଵିକ ଉଚ୍ଯତେ।।18.26।।
ଯିଏ କାମନା ଛାଡ଼ି କାମ କରେ, 'ମୁଁ କରୁଛି' ବୋଲି ଅଭିମାନ କରେନାହିଁ, ଧୃତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହେ, ସଫଳତା କିମ୍ବା ବିଫଳତାରେ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠିକୁ ସତ୍ତ୍ୱିକ କର୍ତ୍ତା କୁହାଯାଏ।
ରାଗୀ କର୍ମଫଲପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଲୁବ୍ଧୋ ହିଂସାତ୍ମକୋଽଶୁଚିଃ।ହର୍ଷଶୋକାନ୍ଵିତଃ କର୍ତା ରାଜସଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ।।18.27।।
ଯିଏ ଆସକ୍ତିଶୀଳ, କାମଫଳ ଆଶା କରେ, ଲୋଭୀ, ହିଂସାପ୍ରବୃତ୍ତି, ଅପବିତ୍ର, ଏବଂ ଖୁସି-ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହୁଏ, ସେଉଁଠିକୁ ରାଜସିକ କର୍ତ୍ତା କୁହାଯାଏ।
ଅଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାକୃତଃ ସ୍ତବ୍ଧଃ ଶଠୋ ନୈଷ୍କୃତିକୋଽଲସଃ।ଵିଷାଦୀ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ଚ କର୍ତା ତାମସ ଉଚ୍ଯତେ।।18.28।।
ଯିଏ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଅସଭ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ, ଚତୁର୍, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଆଳସ୍ୟ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଦେରି କରିବା ଆଦତ ଥାଏ, ସେଉଁଠିକୁ ତାମସିକ କର୍ତ୍ତା କୁହାଯାଏ।
ବୁଦ୍ଧେର୍ଭେଦଂ ଧୃତେଶ୍ଚୈଵ ଗୁଣତସ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ଶ୍ରୃଣୁ।ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନମଶେଷେଣ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଧନଞ୍ଜଯ।।18.29।।
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧୃତିର ଗୁଣାନୁସାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ କୁହୁଛି, ଶୁଣ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ନିଵୃତ୍ତିଂ ଚ କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ଭଯାଭଯେ।ବନ୍ଧଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଯା ଵେତ୍ତି ବୁଦ୍ଧିଃ ସା ପାର୍ଥ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ।।18.30।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ, କରିବା ଓ ନକରିବା ଉଚିତ, ଭୟ ଓ ନିର୍ଭୟତା, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝେ, ସେହି ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱିକ।
ଯଯା ଧର୍ମମଧର୍ମଂ ଚ କାର୍ଯଂ ଚାକାର୍ଯମେଵ ଚ।ଅଯଥାଵତ୍ପ୍ରଜାନାତି ବୁଦ୍ଧିଃ ସା ପାର୍ଥ ରାଜସୀ।।18.31।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, କରିବା ଓ ନକରିବା ଉଚିତ କଥାକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ବୁଝେ, ସେହି ବୁଦ୍ଧି ରାଜସି।
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମମିତି ଯା ମନ୍ଯତେ ତମସାଽଽଵୃତା।ସର୍ଵାର୍ଥାନ୍ଵିପରୀତାଂଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିଃ ସା ପାର୍ଥ ତାମସୀ।।18.32।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବେ ଭାବେ, ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେହି ବୁଦ୍ଧି ତାମସି।
ଧୃତ୍ଯା ଯଯା ଧାରଯତେ ମନଃପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯାଃ।ଯୋଗେନାଵ୍ଯଭିଚାରିଣ୍ଯା ଧୃତିଃ ସା ପାର୍ଥ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ।।18.33।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଧୃତି ଅଚଳ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମନ, ପ୍ରାଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେହି ଧୃତି ସତ୍ତ୍ୱିକ।
ଯଯା ତୁ ଧର୍ମକାମାର୍ଥାନ୍ ଧୃତ୍ଯା ଧାରଯତେଽର୍ଜୁନ।ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଫଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଧୃତିଃ ସା ପାର୍ଥ ରାଜସୀ।।18.34।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଧୃତି ଫଳ ଆଶାରେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେହି ଧୃତି ରାଜସି।
ଯଯା ସ୍ଵପ୍ନଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ ଵିଷାଦଂ ମଦମେଵ ଚ।ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି ଦୁର୍ମେଧା ଧୃତିଃ ସା ପାର୍ଥ ତାମସୀ।।18.35।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଧୃତି ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରା, ଭୟ, ଦୁଃଖ, ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼ିପାରେନାହିଁ, ସେହି ଧୃତି ତାମସି।
ସୁଖଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ଭରତର୍ଷଭ।ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ରମତେ ଯତ୍ର ଦୁଃଖାନ୍ତଂ ଚ ନିଗଚ୍ଛତି।।18.36।।
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ସୁଖ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଯେଉଁ ସୁଖ ପ୍ରୟାସ କଲେ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହୁଏ, ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ ଭଳି ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ, ସେହି ସୁଖ ସତ୍ତ୍ୱିକ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଶୁଦ୍ଧତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଯତ୍ତଦଗ୍ରେ ଵିଷମିଵ ପରିଣାମେଽମୃତୋପମମ୍।ତତ୍ସୁଖଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତମାତ୍ମବୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦଜମ୍।।18.37।।
ଯେଉଁ ସୁଖ ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ ଭଳି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ, ସେହି ସୁଖକୁ ସତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଶାନ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।