ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ସଞ୍ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ରଜସୋ ଲୋଭ ଏଵ ଚ।ପ୍ରମାଦମୋହୌ ତମସୋ ଭଵତୋଽଜ୍ଞାନମେଵ ଚ।।14.17।।
ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରଜସ୍ରୁ କେବଳ ଲୋଭ ଆସେ, ତମସ୍ରୁ ଅବିବେକ ଓ ମୂଢତା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ତାହାରୁ ହୁଏ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥା ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ରାଜସାଃ।ଜଘନ୍ଯଗୁଣଵୃତ୍ତିସ୍ଥା ଅଧୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାମସାଃ।।14.18।।
ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ସେମାନେ ଉପରକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ରଜସ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ତମସ୍ ଗୁଣରେ ଥିବାମାନେ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ନାନ୍ଯଂ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କର୍ତାରଂ ଯଦା ଦ୍ରଷ୍ଟାନୁପଶ୍ଯତି।ଗୁଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରଂ ଵେତ୍ତି ମଦ୍ଭାଵଂ ସୋଽଧିଗଚ୍ଛତି।।14.19।।
ଯେତେବେଳେ ଦର୍ଶକ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କର୍ତ୍ତାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଜିନିଷକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଗୁଣାନେତାନତୀତ୍ଯ ତ୍ରୀନ୍ଦେହୀ ଦେହସମୁଦ୍ଭଵାନ୍।ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଦୁଃଖୈର୍ଵିମୁକ୍ତୋଽମୃତମଶ୍ନୁତେ।।14.20।।
ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେହୀ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚକୈର୍ଲିଂଗୈସ୍ତ୍ରୀନ୍ଗୁଣାନେତାନତୀତୋ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ।କିମାଚାରଃ କଥଂ ଚୈତାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଗୁଣାନତିଵର୍ତତେ।।14.21।।
ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ଚିହ୍ନରେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ କେହି ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି? ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ କଣ, ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି?
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚପ୍ରକାଶଂ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ମୋହମେଵ ଚ ପାଣ୍ଡଵ।ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ନ ନିଵୃତ୍ତାନି କାଙ୍କ୍ଷତି।।14.22।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ, କ୍ରିୟା ଓ ମୂଢତା ଆସେ, ସେ ତାହାକୁ ଘୃଣା କରେନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ତାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେନାହାନ୍ତି।
ଉଦାସୀନଵଦାସୀନୋ ଗୁଣୈର୍ଯୋ ନ ଵିଚାଲ୍ଯତେ।ଗୁଣା ଵର୍ତନ୍ତ ଇତ୍ଯେଵ ଯୋଽଵତିଷ୍ଠତି ନେଙ୍ଗତେ।।14.23।।
ଯିଏ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବେ ବସିଥାଏ, ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ 'ଗୁଣମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି' ବୋଲି ଜାଣି, ଅଚଳ ରହିଥାଏ।
ସମଦୁଃଖସୁଖଃ ସ୍ଵସ୍ଥଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ।ତୁଲ୍ଯପ୍ରିଯାପ୍ରିଯୋ ଧୀରସ୍ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାତ୍ମସଂସ୍ତୁତିଃ।।14.24।।
ଯିଏ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ସମ, ନିଜରେ ନିଶ୍ଚିତ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାରେ ସମ ଭାବ ରଖେ, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟରେ ସମ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ନିଜ ନିନ୍ଦା-ସ୍ତୁତିରେ ସମ ରହେ।
ମାନାପମାନଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ମିତ୍ରାରିପକ୍ଷଯୋଃ।ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଗୁଣାତୀତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ।।14.25।।
ଯିଏ ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁପ୍ରତି ସମ ଭାବ ରଖେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେ ଗୁଣାତୀତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମାଂ ଚ ଯୋଽଵ୍ଯଭିଚାରେଣ ଭକ୍ିତଯୋଗେନ ସେଵତେ।ସ ଗୁଣାନ୍ସମତୀତ୍ଯୈତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ।।14.26।।
ଯିଏ ଅବିଚଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସେବା କରେ, ସେ ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଽହମମୃତସ୍ଯାଵ୍ଯଯସ୍ଯ ଚ।ଶାଶ୍ଵତସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୁଖସ୍ଯୈକାନ୍ତିକସ୍ଯ ଚ।।14.27।।
କାରଣ, ମୁଁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଅମୃତ ଓ ଅବିନାଶୀ, ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ଓ ସର୍ବତ୍ର ସୁଖର ଆଧାର।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚଊର୍ଧ୍ଵମୂଲମଧଃଶାଖମଶ୍ଵତ୍ଥଂ ପ୍ରାହୁରଵ୍ଯଯମ୍।ଛନ୍ଦାଂସି ଯସ୍ଯ ପର୍ଣାନି ଯସ୍ତଂ ଵେଦ ସ ଵେଦଵିତ୍।।15.1।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: ଯେଉଁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷର ମୂଳ ଉପରକୁ ଓ ଶାଖା ତଳକୁ, ଯାହା ଅବିନାଶୀ, ତାହାର ପତ୍ର ହେଉଛି ବେଦମାନ୍ତ୍ର, ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେଉଁଠି ବେଦ ଜାଣେ।
ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରସୃତାସ୍ତସ୍ଯ ଶାଖା ଗୁଣପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ଵିଷଯପ୍ରଵାଲାଃ।ଅଧଶ୍ଚ ମୂଲାନ୍ଯନୁସନ୍ତତାନି କର୍ମାନୁବନ୍ଧୀନି ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ।।15.2।।
ଏହି ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ତଳକୁ ଓ ଉପରକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଗୁଣମାନେ ଏହାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଏହାର କୁଡ଼ି, ଏବଂ ତଳକୁ ମୂଳ ଏଭଳି ବିସ୍ତାରିତ, କର୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବନ୍ଧିତ।
ନ ରୂପମସ୍ଯେହ ତଥୋପଲଭ୍ଯତେ ନାନ୍ତୋ ନ ଚାଦିର୍ନ ଚ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠା।ଅଶ୍ଵତ୍ଥମେନଂ ସୁଵିରୂଢମୂଲ ମସଙ୍ଗଶସ୍ତ୍ରେଣ ଦୃଢେନ ଛିତ୍ତ୍ଵା।।15.3।।
ଏହିଠାରେ ଏହାର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ନା ଶେଷ, ନା ଆରମ୍ଭ, ନା ଭିତ୍ତି; ଏହି ଭଳି ଦୃଢ଼ ମୂଳ ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ଅସଙ୍ଗତାର ଦୃଢ଼ କଟାରୀ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଇ।
ତତଃ ପଦଂ ତତ୍ପରିମାର୍ଗିତଵ୍ଯ ଯସ୍ମିନ୍ଗତା ନ ନିଵର୍ତନ୍ତି ଭୂଯଃ।ତମେଵ ଚାଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଯତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରସୃତା ପୁରାଣୀ।।15.4।।
ତାପରେ ସେଉଁ ପଥ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ଆଦି ପୁରୁଷଙ୍କ ଶରଣ ନଉଛି, ଯାଁଠାରୁ ପୁରୁଣା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ନିର୍ମାନମୋହା ଜିତସଙ୍ଗଦୋଷା ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିତ୍ଯା ଵିନିଵୃତ୍ତକାମାଃ।ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୈର୍ଵିମୁକ୍ତାଃ ସୁଖଦୁଃଖସଂଜ୍ଞୈ ର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯମୂଢାଃ ପଦମଵ୍ଯଯଂ ତତ୍।।15.5।।
ଯେଉଁମାନେ ଅହଂକାର ଓ ମୂଢତା ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସଙ୍ଗ ଦୋଷକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ରହନ୍ତି, କାମନା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସୁଖ ଦୁଃଖ ନାମକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଉଁମାନେ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଏହି ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ନ ତଦ୍ଭାସଯତେ ସୂର୍ଯୋ ନ ଶଶାଙ୍କୋ ନ ପାଵକଃ।ଯଦ୍ଗତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ।।15.6।।
ସେଠାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଅଗ୍ନି ଆଲୋକିତ କରିପାରେନାହିଁ; ଯେଉଁଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ, ସେଠା ମୋର ପରମ ଧାମ।
ମମୈଵାଂଶୋ ଜୀଵଲୋକେ ଜୀଵଭୂତଃ ସନାତନଃ।ମନଃଷଷ୍ଠାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରକୃତିସ୍ଥାନି କର୍ଷତି।।15.7।।
ମୋର ଅନ୍ଶ ସନାତନ ଜୀବ ଭାବେ ଜୀବ ଲୋକରେ ବସିଥାଏ, ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
ଶରୀରଂ ଯଦଵାପ୍ନୋତି ଯଚ୍ଚାପ୍ଯୁତ୍କ୍ରାମତୀଶ୍ଵରଃ।ଗୃହୀତ୍ଵୈତାନି ସଂଯାତି ଵାଯୁର୍ଗନ୍ଧାନିଵାଶଯାତ୍।।15.8।।
ଯେତେବେଳେ ପରମେଶ୍ୱର ଏକ ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଏହାରୁ ବିଦାୟ ନେନ୍ତି, ସେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଓ ମନକୁ ସହିତ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଗବା ଥିବା ବାତାସ ଗନ୍ଧକୁ ନେଇଯାଏ।
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଚକ୍ଷୁଃ ସ୍ପର୍ଶନଂ ଚ ରସନଂ ଘ୍ରାଣମେଵ ଚ।ଅଧିଷ୍ଠାଯ ମନଶ୍ଚାଯଂ ଵିଷଯାନୁପସେଵତେ।।15.9।।
ସେ କାନ, ଆଖି, ଛୁଆଁ, ଜିଭ୍ ଓ ନାକ, ଏବଂ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ବିଷୟଗୁଡିକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଉତ୍କ୍ରାମନ୍ତଂ ସ୍ଥିତଂ ଵାପି ଭୁଞ୍ଜାନଂ ଵା ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍।ଵିମୂଢା ନାନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ।।15.10।।
ମୂଢ଼ମନେଷ୍ଵରେ ସେ ବିଦାୟ ନେଉଛନ୍ତି, ବସିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯତନ୍ତୋ ଯୋଗିନଶ୍ଚୈନଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍।ଯତନ୍ତୋଽପ୍ଯକୃତାତ୍ମାନୋ ନୈନଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯଚେତସଃ।।15.11।।
ଯେଉଁଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ବସିଥିବା ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅବିବେକୀ ଓ ଅସଂଯମୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଦାଦିତ୍ଯଗତଂ ତେଜୋ ଜଗଦ୍ଭାସଯତେଽଖିଲମ୍।ଯଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସି ଯଚ୍ଚାଗ୍ନୌ ତତ୍ତେଜୋ ଵିଦ୍ଧି ମାମକମ୍।।15.12।।
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ତେଜ ଅଛି ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଯେ ତେଜ ଅଛି, ସେଇ ତେଜକୁ ମୋର ବୋଲି ଜାଣ।
ଗାମାଵିଶ୍ଯ ଚ ଭୂତାନି ଧାରଯାମ୍ଯହମୋଜସା।ପୁଷ୍ଣାମି ଚୌଷଧୀଃ ସର୍ଵାଃ ସୋମୋ ଭୂତ୍ଵା ରସାତ୍ମକଃ।।15.13।।
ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ; ଏବଂ ସୋମ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଔଷଧିକୁ ତାଙ୍କର ରସ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ କରେ।
ଅହଂ ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରାଣିନାଂ ଦେହମାଶ୍ରିତଃ।ପ୍ରାଣାପାନସମାଯୁକ୍ତଃ ପଚାମ୍ଯନ୍ନଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍।।15.14।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ଅଗ୍ନି ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ସହିତ, ଚାରିପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟକୁ ପାକ କରେ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଚାହଂ ହୃଦି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟୋ ମତ୍ତଃ ସ୍ମୃତିର୍ଜ୍ଞାନମପୋହନଂ ଚ।ଵେଦୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈରହମେଵ ଵେଦ୍ଯୋ ଵେଦାନ୍ତକୃଦ୍ଵେଦଵିଦେଵ ଚାହମ୍।।15.15।।
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛି; ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଭୁଲିଯିବା ମୋଠାରୁ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜଣାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ବେଦାନ୍ତର ସୃଷ୍ଟା ଓ ବେଦକୁ ଜାଣିଥିବା ମୁଁ।
ଦ୍ଵାଵିମୌ ପୁରୁଷୌ ଲୋକେ କ୍ଷରଶ୍ଚାକ୍ଷର ଏଵ ଚ।କ୍ଷରଃ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି କୂଟସ୍ଥୋଽକ୍ଷର ଉଚ୍ଯତେ।।15.16।।
ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି—ଏକ ନଶ୍ୱର ଓ ଏକ ଅନଶ୍ୱର। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ୱର, ଯିଏ ଅଚଳ ଅଛି, ସେ ଅନଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ତମଃ ପୁରୁଷସ୍ତ୍ଵନ୍ଯଃ ପରମାତ୍ମେତ୍ଯୁଦାହୃତଃ।ଯୋ ଲୋକତ୍ରଯମାଵିଶ୍ଯ ବିଭର୍ତ୍ଯଵ୍ଯଯ ଈଶ୍ଵରଃ।।15.17।।
ତଥାପି ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅବିନାଶୀ ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷରମତୀତୋଽହମକ୍ଷରାଦପି ଚୋତ୍ତମଃ।ଅତୋଽସ୍ମି ଲୋକେ ଵେଦେ ଚ ପ୍ରଥିତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ।।15.18।।
ମୁଁ ନଶ୍ୱରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଅନଶ୍ୱରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ; ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ଲୋକରେ ଓ ବେଦରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯୋ ମାମେଵମସମ୍ମୂଢୋ ଜାନାତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍।ସ ସର୍ଵଵିଦ୍ଭଜତି ମାଂ ସର୍ଵଭାଵେନ ଭାରତ।।15.19।।
ଯିଏ ଏଭଳି ଭାବେ ମୋତେ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ମୋତେ ଭଜନ କରେ, ହେ ଭାରତ।