ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ମଯା ପ୍ରସନ୍ନେନ ତଵାର୍ଜୁନେଦଂ ରୂପଂ ପରଂ ଦର୍ଶିତମାତ୍ମଯୋଗାତ୍। ତେଜୋମଯଂ ଵିଶ୍ଵମନନ୍ତମାଦ୍ଯଂ ଯନ୍ମେ ତ୍ଵଦନ୍ଯେନ ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵମ୍।।11.47।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୋତେ ଉପରେ କୃପା କରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଦେଖାଇଛି, ଯାହା ମୋର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ତେଜସ୍ୱୀ, ବିଶ୍ୱର, ଅନନ୍ତ ଓ ଆଦି ରୂପ, ଯାହା ଆପଣ ଛଡ଼ା କେହି ଆଗରୁ ଦେଖିନାହିଁ।
ନ ଵେଦଯଜ୍ଞାଧ୍ଯଯନୈର୍ନ ଦାନୈ ର୍ନ ଚ କ୍ରିଯାଭିର୍ନ ତପୋଭିରୁଗ୍ରୈଃ। ଏଵଂରୂପଃ ଶକ୍ଯ ଅହଂ ନୃଲୋକେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଦନ୍ଯେନ କୁରୁପ୍ରଵୀର।।11.48।।
ବେଦ ପଠିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦାନ କିମ୍ବା କୌଣସି କ୍ରିୟା, କିମ୍ବା କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ରୂପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଆପଣ ଛଡ଼ା କେହି ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ କୁରୁମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମା ତେ ଵ୍ଯଥା ମା ଚ ଵିମୂଢଭାଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଘୋରମୀଦୃଙ୍ମମେଦମ୍। ଵ୍ଯପେତଭୀଃ ପ୍ରୀତମନାଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ତଦେଵ ମେ ରୂପମିଦଂ ପ୍ରପଶ୍ଯ।।11.49।।
ମୋର ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ତୁମେ ଭୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିରତା ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଭୟ ଦୂର କରି, ମନ ଖୁସି କରି, ମୋର ସେହି ରୂପକୁ ପୁନି ଦେଖ।
ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯର୍ଜୁନଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୂଯଃ। ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ଚ ଭୀତମେନଂ ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ସୌମ୍ଯଵପୁର୍ମହାତ୍ମା।।11.50।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ଏପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହି, ବାସୁଦେବ ନିଜ ରୂପକୁ ପୁନି ଦେଖାଇଲେ। ମହାତ୍ମା ନିଜ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଭିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେଦଂ ମାନୁଷଂ ରୂପଂ ତଵସୌମ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ। ଇଦାନୀମସ୍ମି ସଂଵୃତ୍ତଃ ସଚେତାଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଗତଃ।।11.51।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କର ମାନବ ଓ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଦେଖି, ମୁଁ ଏବେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି, ମୋର ମନ ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିଛି।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ସୁଦୁର୍ଦର୍ଶମିଦଂ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ଯନ୍ମମ। ଦେଵା ଅପ୍ଯସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ।।11.52।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ତୁମେ ମୋର ଏହି ରୂପ ଦେଖିଛ, ଯାହା ଦେଖିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ଦେବମାନେ ସଦା ଏହି ରୂପକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ନାହଂ ଵେଦୈର୍ନ ତପସା ନ ଦାନେନ ନ ଚେଜ୍ଯଯା। ଶକ୍ଯ ଏଵଂଵିଧୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ମାଂ ଯଥା।।11.53।।
ବେଦ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହିପରି ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଛ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵନନ୍ଯଯା ଶକ୍ଯମହମେଵଂଵିଧୋଽର୍ଜୁନ। ଜ୍ଞାତୁଂ ଦୃଷ୍ଟୁଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଚ ପରଂତପ।।11.54।।
କିନ୍ତୁ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର, ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଏହି ରୂପରେ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିବା, ଦେଖିବା ଏବଂ ମୋରେ ଲୀନ ହେବା ସମ୍ଭବ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇବା।
ମତ୍କର୍ମକୃନ୍ମତ୍ପରମୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସଙ୍ଗଵର୍ଜିତଃ। ନିର୍ଵୈରଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଃ ସ ମାମେତି ପାଣ୍ଡଵ।।11.55।।
ଯେଉଁଠି ମୋ ପାଇଁ କାମ କରେ, ମୋତେ ସର୍ବୋପରି ଭାବେ ମାନେ, ମୋତେ ଭକ୍ତି କରେ, ସଂଗରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନଥାଏ—ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚଏଵଂ ସତତଯୁକ୍ତା ଯେ ଭକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ପର୍ଯୁପାସତେ।ଯେଚାପ୍ଯକ୍ଷରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ତେଷାଂ କେ ଯୋଗଵିତ୍ତମାଃ।।12.1।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ଯେମାନେ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ତୁମକୁ ଭଜନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ?
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚମଯ୍ଯାଵେଶ୍ଯ ମନୋ ଯେ ମାଂ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ।ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯୋପେତାସ୍ତେ ମେ ଯୁକ୍ତତମା ମତାଃ।।12.2।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: ଯେମାନେ ମନକୁ ମୋ ପାଖରେ ଲଗାଇ, ମୋତେ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଯୋଗୀ ଭାବେ ମାନେ।
ଯେ ତ୍ଵକ୍ଷରମନିର୍ଦେଶ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ।ସର୍ଵତ୍ରଗମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ କୂଟସ୍ଥମଚଲଂ ଧ୍ରୁଵମ୍।।12.3।।
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଅକ୍ଷୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅଚଳ ଓ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି—
ସଂନିଯମ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ସର୍ଵତ୍ର ସମବୁଦ୍ଧଯଃ।ତେ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମାମେଵ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ।।12.4।।
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ସମ ମନ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
କ୍ଲେଶୋଽଧିକତରସ୍ତେଷାମଵ୍ଯକ୍ତାସକ୍ତଚେତସାମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତା ହି ଗତିର୍ଦୁଃଖଂ ଦେହଵଦ୍ଭିରଵାପ୍ଯତେ।।12.5।।
ଯେମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ; ଦେହଧାରୀ ଲୋକମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପଥକୁ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ତୁ ସର୍ଵାଣି କର୍ମାଣି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ମତ୍ପରାଃ।ଅନନ୍ଯେନୈଵ ଯୋଗେନ ମାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତ ଉପାସତେ।।12.6।।
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ସମସ୍ତ କାମକୁ ମୋ ପାଖରେ ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ସର୍ବୋପରି ଭାବେ ମାନି, ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମୋ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି—
ତେଷାମହଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ମୃତ୍ଯୁସଂସାରସାଗରାତ୍।ଭଵାମି ନଚିରାତ୍ପାର୍ଥ ମଯ୍ଯାଵେଶିତଚେତସାମ୍।।12.7।।
ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମନ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଲଗିଯାଏ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସଂସାର ର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ହେ ପାର୍ଥ।
ମଯ୍ଯେଵ ମନ ଆଧତ୍ସ୍ଵ ମଯି ବୁଦ୍ଧିଂ ନିଵେଶଯ।ନିଵସିଷ୍ଯସି ମଯ୍ଯେଵ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ।।12.8।।
ତୁମେ ମନକୁ ମୋ ପାଖରେ ଲଗାଅ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋ ପାଖରେ ଦିଅ; ଏହା ପରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବସିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଥ ଚିତ୍ତଂ ସମାଧାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋଷି ମଯି ସ୍ଥିରମ୍।ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ତତୋ ମାମିଚ୍ଛାପ୍ତୁଂ ଧନଞ୍ଜଯ।।12.9।।
ଯଦି ତୁମେ ମନକୁ ମୋ ପାଖରେ ଏକାଗ୍ର କରିପାର ନାହଁ, ତେବେ ପୁନଃପୁନି ଅଭ୍ୟାସ କରି ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ।
ଅଭ୍ଯାସେଽପ୍ଯସମର୍ଥୋଽସି ମତ୍କର୍ମପରମୋ ଭଵ।ମଦର୍ଥମପି କର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ସ୍ଯସି।।12.10।।
ଯଦି ଅଭ୍ୟାସ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କାମ କର; ମୋ ଲାଗି କାମ କଲେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।
ଅଥୈତଦପ୍ଯଶକ୍ତୋଽସି କର୍ତୁଂ ମଦ୍ଯୋଗମାଶ୍ରିତଃ।ସର୍ଵକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗଂ ତତଃ କୁରୁ ଯତାତ୍ମଵାନ୍।।12.11।।
ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟ କରିପାର ନାହଁ, ତେବେ ମୋ ଯୋଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସମସ୍ତ କାମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ନିଜକୁ ସଂଯମ ରଖ।
ଶ୍ରେଯୋ ହି ଜ୍ଞାନମଭ୍ଯାସାଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ।ଧ୍ଯାନାତ୍କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତିରନନ୍ତରମ୍।।12.12।।
ଅଭ୍ୟାସ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଭଲ, ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଧ୍ୟାନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧ୍ୟାନ ଠାରୁ କାମର ଫଳ ତ୍ୟାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତ୍ୟାଗ ପରେ ଶାନ୍ତି ଆସେ।
ଅଦ୍ଵେଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମୈତ୍ରଃ କରୁଣ ଏଵ ଚ।ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କାରଃ ସମଦୁଃଖସୁଖଃ କ୍ଷମୀ।।12.13।।
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସବୁଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଦେଖେ, ଦୟାଳୁ, ମମତା ଓ ଅହଂକାର ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ସୁଖରେ ସମ, ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ—
ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସତତଂ ଯୋଗୀ ଯତାତ୍ମା ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ।ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ।।12.14।।
ଯେଉଁଠି ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥାଏ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ରଖେ, ମନ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋ ପାଖରେ ଦେଇଛି—ଏପରି ଭକ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ଯସ୍ମାନ୍ନୋଦ୍ଵିଜତେ ଲୋକୋ ଲୋକାନ୍ନୋଦ୍ଵିଜତେ ଚ ଯଃ।ହର୍ଷାମର୍ଷଭଯୋଦ୍ଵେଗୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ଚ ମେ ପ୍ରିଯଃ।।12.15।।
ଯାହାକୁ ଦେଖି ସଂସାର ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଓ ସେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେ ହର୍ଷ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ—ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ଅନପେକ୍ଷଃ ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷ ଉଦାସୀନୋ ଗତଵ୍ଯଥଃ।ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ।।12.16।।
ଯେଉଁଠି କିଛି ଆଶା ନାହିଁ, ପବିତ୍ର, କୌଶଳୀ, ନିର୍ପେକ୍ଷ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି—ଏପରି ଭକ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ଯୋ ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ ଶୋଚତି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି।ଶୁଭାଶୁଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଭକ୍ିତମାନ୍ଯଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ।।12.17।।
ଯେ ନ ଖୁସି ହୁଏ, ନ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ନ ଶୋକ କରେ, ନ ଆଶା କରେ, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଛି—ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ସମଃ ଶତ୍ରୌ ଚ ମିତ୍ରେ ଚ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ।ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ସମଃ ସଙ୍ଗଵିଵର୍ଜିତଃ।।12.18।।
ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ଭାବ ରଖିଥିବା, ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ଏକ ଭାବ ରଖିଥିବା, ଥଣ୍ଡା ଓ ଗରମ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ସମାନ ଭାବ ରଖିଥିବା, ଏବଂ ଆସକ୍ତି ରହିତ ଜଣେ ଲୋକ।
ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାସ୍ତୁତିର୍ମୌନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଯେନକେନଚିତ୍।ଅନିକେତଃ ସ୍ଥିରମତିର୍ଭକ୍ିତମାନ୍ମେ ପ୍ରିଯୋ ନରଃ।।12.19।।
ନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ତୁତିରେ ସମାନ, ଚୁପ୍ ଥିବା, ଯେ କିଛି ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିଜର ଘର ନାହିଁ, ମନ ଦୃଢ, ଭକ୍ତି ରେ ଅଟୁଟ—ଏପରି ଲୋକ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ଯେ ତୁ ଧର୍ମ୍ଯାମୃତମିଦଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ।ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ମତ୍ପରମା ଭକ୍ତାସ୍ତେଽତୀଵ ମେ ପ୍ରିଯାଃ।।12.20।।
ଯେମାନେ ଏହି ଅମୃତ ଧର୍ମକୁ ଯଥାବିଧି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଅତି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ପ୍ରକୃତିଂ ପୁରୁଷଂ ଚୈଵ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମେଵ ଚ। ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଚ କେଶଵ।।13.1।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ମୁଁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞେୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ କେଶବ।