କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଭକ୍ତା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା। ଅନିତ୍ଯମସୁଖଂ ଲୋକମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍।।9.33।।
ତେବେ, ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭକ୍ତ ରାଜାମାନେ ତ ଅବଶ୍ୟ ଏହି ଗତିକୁ ପାଇବେ। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖର ଜଗତକୁ ପାଇ ମୋତେ ଭଜ।
ମନ୍ମନା ଭଵ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ। ମାମେଵୈଷ୍ଯସି ଯୁକ୍ତ୍ଵୈଵମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ପରାଯଣଃ।।9.34।।
ମନକୁ ମୋପରେ ଲଗା, ମୋର ଭକ୍ତ ହ, ମୋତେ ପୂଜା କର, ମୋତେ ନମସ୍କାର କର। ଏଭଳି ଆତ୍ମାକୁ ମୋପାଇଁ ଅର୍ପିତ କରିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଭୂଯ ଏଵ ମହାବାହୋ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ। ଯତ୍ତେଽହଂ ପ୍ରୀଯମାଣାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତକାମ୍ଯଯା।।10.1।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ହେ ମହାବାହୁ, ପୁଣିଥରେ ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଅଟେବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ନ ମେ ଵିଦୁଃ ସୁରଗଣାଃ ପ୍ରଭଵଂ ନ ମହର୍ଷଯଃ। ଅହମାଦିର୍ହି ଦେଵାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ।।10.2।।
ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଆଦିକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ମୂଳ।
ଯୋ ମାମଜମନାଦିଂ ଚ ଵେତ୍ତି ଲୋକମହେଶ୍ଵରମ୍। ଅସମ୍ମୂଢଃ ସ ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ।।10.3।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା, ଅନାଦି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମରହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନମସଂମୋହଃ କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଃ। ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵୋଽଭାଵୋ ଭଯଂ ଚାଭଯମେଵ ଚ।।10.4।।
ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଭ୍ରମ ନଥିବା, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଭୟ ଓ ନିର୍ଭୟତା—
ଅହିଂସା ସମତା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପୋ ଦାନଂ ଯଶୋଽଯଶଃ। ଭଵନ୍ତି ଭାଵା ଭୂତାନାଂ ମତ୍ତ ଏଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ।।10.5।।
ଅହିଂସା, ସମତା, ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ମାନ୍ୟତା ଓ ଅପମାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମହର୍ଷଯଃ ସପ୍ତ ପୂର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରୋ ମନଵସ୍ତଥା। ମଦ୍ଭାଵା ମାନସା ଜାତା ଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ।।10.6।।
ପୂର୍ବକାଳର ସାତିଜଣ ମହାଋଷି ଓ ଚାରିଜଣ ମନୁ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏତାଂ ଵିଭୂତିଂ ଯୋଗଂ ଚ ମମ ଯୋ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ସୋଽଵିକମ୍ପେନ ଯୋଗେନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ।।10.7।।
ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଯୋଗକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚଳ ଭାବରେ ମୋ ସହିତ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ମତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ଇତି ମତ୍ଵା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ବୁଧା ଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ।।10.8।।
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ କାରଣ; ସବୁ କିଛି ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି କଥାକୁ ବୁଝି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି।
ମଚ୍ଚିତ୍ତା ମଦ୍ଗତପ୍ରାଣା ବୋଧଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍। କଥଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ।।10.9।।
ଯେଉଁମାନେ ମନେ ମୋତେ ଲଗାଇ ରଖନ୍ତି, ପ୍ରାଣକୁ ମୋ ପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସଦା ମୋ କଥା କହି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସତତଯୁକ୍ତାନାଂ ଭଜତାଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍। ଦଦାମି ବୁଦ୍ଧିଯୋଗଂ ତଂ ଯେନ ମାମୁପଯାନ୍ତି ତେ।।10.10।।
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ତେଷାମେଵାନୁକମ୍ପାର୍ଥମହମଜ୍ଞାନଜଂ ତମଃ। ନାଶଯାମ୍ଯାତ୍ମଭାଵସ୍ଥୋ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଭାସ୍ଵତା।।10.11।।
ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ଭଵାନ୍। ପୁରୁଷଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଦିଵ୍ଯମାଦିଦେଵମଜଂ ଵିଭୁମ୍।।10.12।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ଆପଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ରତା; ଚିରକାଳ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଆଦିଦେବ, ଅଜନ୍ମା ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଆହୁସ୍ତ୍ଵାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଥା। ଅସିତୋ ଦେଵଲୋ ଵ୍ଯାସଃ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ବ୍ରଵୀଷି ମେ।।10.13।।
ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଦେବଋଷି ନାରଦ, ଏବଂ ଅସିତ, ଦେବଳ, ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଆପଣେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହି କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵମେତଦୃତଂ ମନ୍ଯେ ଯନ୍ମାଂ ଵଦସି କେଶଵ। ନ ହି ତେ ଭଗଵନ୍ ଵ୍ଯକ୍ିତଂ ଵିଦୁର୍ଦେଵା ନ ଦାନଵାଃ।।10.14।।
ହେ କେଶବ, ଆପଣେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରକାଶକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନାଽତ୍ମାନଂ ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଭୂତଭାଵନ ଭୂତେଶ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ।।10.15।।
ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ।
ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷେଣ ଦିଵ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମଵିଭୂତଯଃ। ଯାଭିର୍ଵିଭୂତିଭିର୍ଲୋକାନିମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି।।10.16।।
ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କହିଦିଅ।
କଥଂ ଵିଦ୍ଯାମହଂ ଯୋଗିଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସଦା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍। କେଷୁ କେଷୁ ଚ ଭାଵେଷୁ ଚିନ୍ତ୍ଯୋଽସି ଭଗଵନ୍ମଯା।।10.17।।
ମୁଁ କେମିତି ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବି? ଆପଣଙ୍କୁ କେଉଁ କେଉଁ ରୂପରେ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ?
ଵିସ୍ତରେଣାତ୍ମନୋ ଯୋଗଂ ଵିଭୂତିଂ ଚ ଜନାର୍ଦନ। ଭୂଯଃ କଥଯ ତୃପ୍ତିର୍ହି ଶ୍ରୃଣ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ମେଽମୃତମ୍।।10.18।।
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଆଉ ଏକଥା ଖୋଲାସା କରି କହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ଅମୃତ କଥା ଶୁଣି ଆପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦିଵ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମଵିଭୂତଯଃ। ପ୍ରାଧାନ୍ଯତଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ତୋ ଵିସ୍ତରସ୍ଯ ମେ।।10.19।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଭଲ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୋତେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ କଥା କହିବି; କାରଣ ମୋର ବିସ୍ତାରର କେବଳ ସୀମା ନାହିଁ।
ଅହମାତ୍ମା ଗୁଡାକେଶ ସର୍ଵଭୂତାଶଯସ୍ଥିତଃ। ଅହମାଦିଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଭୂତାନାମନ୍ତ ଏଵ ଚ।।10.20।।
ହେ ଗୁଡାକେଶ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା। ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ।
ଆଦିତ୍ଯାନାମହଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ରଵିରଂଶୁମାନ୍। ମରୀଚିର୍ମରୁତାମସ୍ମି ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମହଂ ଶଶୀ।।10.21।।
ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଆଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମରୀଚି, ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ର।
ଵେଦାନାଂ ସାମଵେଦୋଽସ୍ମି ଦେଵାନାମସ୍ମି ଵାସଵଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ମନଶ୍ଚାସ୍ମି ଭୂତାନାମସ୍ମି ଚେତନା।।10.22।।
ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସାମବେଦ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମନ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଚେତନା।
ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଶଙ୍କରଶ୍ଚାସ୍ମି ଵିତ୍ତେଶୋ ଯକ୍ଷରକ୍ଷସାମ୍। ଵସୂନାଂ ପାଵକଶ୍ଚାସ୍ମି ମେରୁଃ ଶିଖରିଣାମହମ୍।।10.23।।
ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶଙ୍କର, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ଦେବତା, ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମେରୁ।
ପୁରୋଧସାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପାର୍ଥ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ସେନାନୀନାମହଂ ସ୍କନ୍ଦଃ ସରସାମସ୍ମି ସାଗରଃ।।10.24।।
ହେ ପାର୍ଥ, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବୃହସ୍ପତି, ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସ୍କନ୍ଦ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସାଗର।
ମହର୍ଷୀଣାଂ ଭୃଗୁରହଂ ଗିରାମସ୍ମ୍ଯେକମକ୍ଷରମ୍। ଯଜ୍ଞାନାଂ ଜପଯଜ୍ଞୋଽସ୍ମି ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ହିମାଲଯଃ।।10.25।।
ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଭୃଗୁ, ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏକାକ୍ଷର 'ଓଁ', ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଜପଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ଅଚଳବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ହିମାଳୟ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥଃ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵର୍ଷୀଣାଂ ଚ ନାରଦଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚିତ୍ରରଥଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ କପିଲୋ ମୁନିଃ।।10.26।।
ସମସ୍ତ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅଶ୍ୱଥ, ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ନାରଦ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଚିତ୍ରରଥ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କପିଳ।
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଶ୍ଵାନାଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମମୃତୋଦ୍ଭଵମ୍। ଐରାଵତଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ନରାଣାଂ ଚ ନରାଧିପମ୍।।10.27।।
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏୟାରାବତ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ରାଜା।
ଆଯୁଧାନାମହଂ ଵଜ୍ରଂ ଧେନୂନାମସ୍ମି କାମଧୁକ୍। ପ୍ରଜନଶ୍ଚାସ୍ମି କନ୍ଦର୍ପଃ ସର୍ପାଣାମସ୍ମି ଵାସୁକିଃ।।10.28।।
ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବଜ୍ର, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କାମଧେନୁ, ସୃଷ୍ଟିର କାରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କାମଦେବ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବାସୁକି।