ଯେଽପ୍ଯନ୍ଯଦେଵତା ଭକ୍ତା ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଽନ୍ଵିତାଃ। ତେଽପି ମାମେଵ କୌନ୍ତେଯ ଯଜନ୍ତ୍ଯଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍।।9.23।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନୁହେଁ।
ଅହଂ ହି ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଭୋକ୍ତା ଚ ପ୍ରଭୁରେଵ ଚ। ନ ତୁ ମାମଭିଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵେନାତଶ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତି ତେ।।9.24।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା ଓ ସ୍ୱାମୀ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯାନ୍ତି ଦେଵଵ୍ରତା ଦେଵାନ୍ ପିତୃ़ନ୍ଯାନ୍ତି ପିତୃଵ୍ରତାଃ। ଭୂତାନି ଯାନ୍ତି ଭୂତେଜ୍ଯା ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଯାଜିନୋଽପି ମାମ୍।।9.25।।
ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି, ପିତୃପୂଜକମାନେ ପିତୃମାନେଠାରେ, ଭୂତମାନେଠାରେ ଭୂତପୂଜକ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।
ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତୋଯଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ତଦହଂ ଭକ୍ତ୍ଯୁପହୃତମଶ୍ନାମି ପ୍ରଯତାତ୍ମନଃ।।9.26।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପହାରକୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଯତ୍କରୋଷି ଯଦଶ୍ନାସି ଯଜ୍ଜୁହୋଷି ଦଦାସି ଯତ୍। ଯତ୍ତପସ୍ଯସି କୌନ୍ତେଯ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମଦର୍ପଣମ୍।।9.27।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା କର, ଯାହା ଖାଅ, ଯାହା ଦାନ କର, ଯାହା ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ତପସ୍ୟା କର, ସେସବୁ କାମକୁ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କର।
ଶୁଭାଶୁଭଫଲୈରେଵଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ କର୍ମବନ୍ଧନୈଃ। ସଂନ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଵିମୁକ୍ତୋ ମାମୁପୈଷ୍ଯସି।।9.28।।
ଏଭଳି କରିଲେ, ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ତୁମେ ବାନ୍ଧି ରହିବେ ନାହିଁ। ତ୍ୟାଗ ଓ ଯୋଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।
ସମୋଽହଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ନ ମେ ଦ୍ଵେଷ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ପ୍ରିଯଃ। ଯେ ଭଜନ୍ତି ତୁ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଯି ତେ ତେଷୁ ଚାପ୍ଯହମ୍।।9.29।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମାନ। କାହା ପ୍ରତି ମୋର ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କରେ ଅଛି।
ଅପି ଚେତ୍ସୁଦୁରାଚାରୋ ଭଜତେ ମାମନନ୍ଯଭାକ୍। ସାଧୁରେଵ ସ ମନ୍ତଵ୍ଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତୋ ହି ସଃ।।9.30।।
ଯଦି କେହି ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ସେକୁ ସଦ୍ପୁରୁଷ ବୋଲି ମନିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଠିକ୍ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭଵତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶଶ୍ଵଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ନିଗଚ୍ଛତି। କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରତିଜାନୀହି ନ ମେ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି।।9.31।।
ସେ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ହୋଇଯାଏ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ କର, ମୋର ଭକ୍ତ କେବେ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ମାଂ ହି ପାର୍ଥ ଵ୍ଯପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯେଽପି ସ୍ଯୁଃ ପାପଯୋନଯଃ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତଥା ଶୂଦ୍ରାସ୍ତେଽପି ଯାନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍।।9.32।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ — ନାରୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର — ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଭକ୍ତା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା। ଅନିତ୍ଯମସୁଖଂ ଲୋକମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍।।9.33।।
ତେବେ, ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭକ୍ତ ରାଜାମାନେ ତ ଅବଶ୍ୟ ଏହି ଗତିକୁ ପାଇବେ। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖର ଜଗତକୁ ପାଇ ମୋତେ ଭଜ।
ମନ୍ମନା ଭଵ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ। ମାମେଵୈଷ୍ଯସି ଯୁକ୍ତ୍ଵୈଵମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ପରାଯଣଃ।।9.34।।
ମନକୁ ମୋପରେ ଲଗା, ମୋର ଭକ୍ତ ହ, ମୋତେ ପୂଜା କର, ମୋତେ ନମସ୍କାର କର। ଏଭଳି ଆତ୍ମାକୁ ମୋପାଇଁ ଅର୍ପିତ କରିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଭୂଯ ଏଵ ମହାବାହୋ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ। ଯତ୍ତେଽହଂ ପ୍ରୀଯମାଣାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତକାମ୍ଯଯା।।10.1।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ହେ ମହାବାହୁ, ପୁଣିଥରେ ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଅଟେବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ନ ମେ ଵିଦୁଃ ସୁରଗଣାଃ ପ୍ରଭଵଂ ନ ମହର୍ଷଯଃ। ଅହମାଦିର୍ହି ଦେଵାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ।।10.2।।
ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଆଦିକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ମୂଳ।
ଯୋ ମାମଜମନାଦିଂ ଚ ଵେତ୍ତି ଲୋକମହେଶ୍ଵରମ୍। ଅସମ୍ମୂଢଃ ସ ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ।।10.3।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା, ଅନାଦି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମରହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନମସଂମୋହଃ କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଃ। ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵୋଽଭାଵୋ ଭଯଂ ଚାଭଯମେଵ ଚ।।10.4।।
ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଭ୍ରମ ନଥିବା, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଭୟ ଓ ନିର୍ଭୟତା—
ଅହିଂସା ସମତା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପୋ ଦାନଂ ଯଶୋଽଯଶଃ। ଭଵନ୍ତି ଭାଵା ଭୂତାନାଂ ମତ୍ତ ଏଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ।।10.5।।
ଅହିଂସା, ସମତା, ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ମାନ୍ୟତା ଓ ଅପମାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମହର୍ଷଯଃ ସପ୍ତ ପୂର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରୋ ମନଵସ୍ତଥା। ମଦ୍ଭାଵା ମାନସା ଜାତା ଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ।।10.6।।
ପୂର୍ବକାଳର ସାତିଜଣ ମହାଋଷି ଓ ଚାରିଜଣ ମନୁ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏତାଂ ଵିଭୂତିଂ ଯୋଗଂ ଚ ମମ ଯୋ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ସୋଽଵିକମ୍ପେନ ଯୋଗେନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ।।10.7।।
ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଯୋଗକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚଳ ଭାବରେ ମୋ ସହିତ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ମତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ଇତି ମତ୍ଵା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ବୁଧା ଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ।।10.8।।
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ କାରଣ; ସବୁ କିଛି ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି କଥାକୁ ବୁଝି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି।
ମଚ୍ଚିତ୍ତା ମଦ୍ଗତପ୍ରାଣା ବୋଧଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍। କଥଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ।।10.9।।
ଯେଉଁମାନେ ମନେ ମୋତେ ଲଗାଇ ରଖନ୍ତି, ପ୍ରାଣକୁ ମୋ ପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସଦା ମୋ କଥା କହି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସତତଯୁକ୍ତାନାଂ ଭଜତାଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍। ଦଦାମି ବୁଦ୍ଧିଯୋଗଂ ତଂ ଯେନ ମାମୁପଯାନ୍ତି ତେ।।10.10।।
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ତେଷାମେଵାନୁକମ୍ପାର୍ଥମହମଜ୍ଞାନଜଂ ତମଃ। ନାଶଯାମ୍ଯାତ୍ମଭାଵସ୍ଥୋ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଭାସ୍ଵତା।।10.11।।
ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ଭଵାନ୍। ପୁରୁଷଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଦିଵ୍ଯମାଦିଦେଵମଜଂ ଵିଭୁମ୍।।10.12।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ଆପଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ରତା; ଚିରକାଳ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଆଦିଦେବ, ଅଜନ୍ମା ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଆହୁସ୍ତ୍ଵାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଥା। ଅସିତୋ ଦେଵଲୋ ଵ୍ଯାସଃ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ବ୍ରଵୀଷି ମେ।।10.13।।
ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଦେବଋଷି ନାରଦ, ଏବଂ ଅସିତ, ଦେବଳ, ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଆପଣେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହି କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵମେତଦୃତଂ ମନ୍ଯେ ଯନ୍ମାଂ ଵଦସି କେଶଵ। ନ ହି ତେ ଭଗଵନ୍ ଵ୍ଯକ୍ିତଂ ଵିଦୁର୍ଦେଵା ନ ଦାନଵାଃ।।10.14।।
ହେ କେଶବ, ଆପଣେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରକାଶକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନାଽତ୍ମାନଂ ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଭୂତଭାଵନ ଭୂତେଶ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ।।10.15।।
ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ।
ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷେଣ ଦିଵ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମଵିଭୂତଯଃ। ଯାଭିର୍ଵିଭୂତିଭିର୍ଲୋକାନିମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି।।10.16।।
ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କହିଦିଅ।
କଥଂ ଵିଦ୍ଯାମହଂ ଯୋଗିଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସଦା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍। କେଷୁ କେଷୁ ଚ ଭାଵେଷୁ ଚିନ୍ତ୍ଯୋଽସି ଭଗଵନ୍ମଯା।।10.17।।
ମୁଁ କେମିତି ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବି? ଆପଣଙ୍କୁ କେଉଁ କେଉଁ ରୂପରେ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ?
ଵିସ୍ତରେଣାତ୍ମନୋ ଯୋଗଂ ଵିଭୂତିଂ ଚ ଜନାର୍ଦନ। ଭୂଯଃ କଥଯ ତୃପ୍ତିର୍ହି ଶ୍ରୃଣ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ମେଽମୃତମ୍।।10.18।।
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଆଉ ଏକଥା ଖୋଲାସା କରି କହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ଅମୃତ କଥା ଶୁଣି ଆପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ।