ମହାତ୍ମାନସ୍ତୁ ମାଂ ପାର୍ଥ ଦୈଵୀଂ ପ୍ରକୃତିମାଶ୍ରିତାଃ। ଭଜନ୍ତ୍ଯନନ୍ଯମନସୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂତାଦିମଵ୍ଯଯମ୍।।9.13।।
ପାର୍ଥ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅଶ୍ରୟ କରି ମୋତେ ଅନନ୍ୟ ମନରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋତେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଦି ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ସତତଂ କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯତନ୍ତଶ୍ଚ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ। ନମସ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ।।9.14।।
ସେମାନେ ସଦା ମୋର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମୋର ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ଯଜନ୍ତୋ ମାମୁପାସତେ। ଏକତ୍ଵେନ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍।।9.15।।
ଅନ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ କରି ମୋର ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକତ୍ୱ, ପୃଥକ୍ତ୍ୱ ଓ ବହୁ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଅହଂ କ୍ରତୁରହଂ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଧାଽହମହମୌଷଧମ୍। ମଂତ୍ରୋଽହମହମେଵାଜ୍ଯମହମଗ୍ନିରହଂ ହୁତମ୍।।9.16।।
ମୁଁ ହେଉଛି କ୍ରତୁ, ମୁଁ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ମୁଁ ହେଉଛି ପିତୃପୂଜାର ଅଫରିଂ, ମୁଁ ହେଉଛି ଔଷଧି, ମୁଁ ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ହେଉଛି ଘୃତ, ମୁଁ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ହେଉଛି ହୋମ।
ପିତାଽହମସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତା ଧାତା ପିତାମହଃ। ଵେଦ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମୋଂକାର ଋକ୍ ସାମ ଯଜୁରେଵ ଚ।।9.17।।
ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ପିତା, ମାତା, ପୋଷକ ଓ ପିତାମହ; ମୁଁ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ, ପବିତ୍ର, ଓଁକାର ଓ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର ଭି ମୁଁ।
ଗତିର୍ଭର୍ତା ପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷୀ ନିଵାସଃ ଶରଣଂ ସୁହୃତ୍। ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ଥାନଂ ନିଧାନଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍।।9.18।।
ମୁଁ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ, ପୋଷକ, ପ୍ରଭୁ, ସାକ୍ଷୀ, ନିବାସ, ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୁହୃଦ୍; ମୁଁ ହେଉଛି ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରଳୟ, ଆଧାର, ଧନ ଓ ଅବିନାଶୀ ବୀଜ।
ତପାମ୍ଯହମହଂ ଵର୍ଷଂ ନିଗୃହ୍ଣାମ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ଚ। ଅମୃତଂ ଚୈଵ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚାହମର୍ଜୁନ।।9.19।।
ମୁଁ ତାପ ଦେଉଛି, ମୁଁ ବର୍ଷାକୁ ଅଟକାଏ ଓ ପଠାଏ; ମୁଁ ଅମୃତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ମୁଁ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି, ଅର୍ଜୁନ।
ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯା ମାଂ ସୋମପାଃ ପୂତପାପା ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ। ତେ ପୁଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଲୋକ ମଶ୍ନନ୍ତି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଦିଵି ଦେଵଭୋଗାନ୍।।9.20।।
ତିନି ବେଦ ଜାଣିଥିବା, ସୋମ ପାନ କରି ପାପ ଶୁଧ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରି ମୋର ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଶା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତେ ତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵିଶାଲଂ କ୍ଷୀଣେ ପୁଣ୍ଯେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ଵିଶନ୍ତି। ଏଵ ତ୍ରଯୀଧର୍ମମନୁପ୍ରପନ୍ନା ଗତାଗତଂ କାମକାମା ଲଭନ୍ତେ।।9.21।।
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ପୁନି ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସନ୍ତି; ଏଭଳି ତିନି ବେଦର ଆଚାର ଅନୁସରି, ଇଚ୍ଛା ଲାଗି ଆସିଯାଆ କରନ୍ତି।
ଅନନ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯେ ଜନାଃ ପର୍ଯୁପାସତେ। ତେଷାଂ ନିତ୍ଯାଭିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମଂ ଵହାମ୍ଯହମ୍।।9.22।।
ଯେମାନେ ମୋତେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଥାନ୍ତି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଭାବ ପୂରଣ କରେ ଓ ଯାହା ଅଛି ରକ୍ଷା କରେ।
ଯେଽପ୍ଯନ୍ଯଦେଵତା ଭକ୍ତା ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଽନ୍ଵିତାଃ। ତେଽପି ମାମେଵ କୌନ୍ତେଯ ଯଜନ୍ତ୍ଯଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍।।9.23।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନୁହେଁ।
ଅହଂ ହି ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଭୋକ୍ତା ଚ ପ୍ରଭୁରେଵ ଚ। ନ ତୁ ମାମଭିଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵେନାତଶ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତି ତେ।।9.24।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା ଓ ସ୍ୱାମୀ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯାନ୍ତି ଦେଵଵ୍ରତା ଦେଵାନ୍ ପିତୃ़ନ୍ଯାନ୍ତି ପିତୃଵ୍ରତାଃ। ଭୂତାନି ଯାନ୍ତି ଭୂତେଜ୍ଯା ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଯାଜିନୋଽପି ମାମ୍।।9.25।।
ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି, ପିତୃପୂଜକମାନେ ପିତୃମାନେଠାରେ, ଭୂତମାନେଠାରେ ଭୂତପୂଜକ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।
ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତୋଯଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ତଦହଂ ଭକ୍ତ୍ଯୁପହୃତମଶ୍ନାମି ପ୍ରଯତାତ୍ମନଃ।।9.26।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପହାରକୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଯତ୍କରୋଷି ଯଦଶ୍ନାସି ଯଜ୍ଜୁହୋଷି ଦଦାସି ଯତ୍। ଯତ୍ତପସ୍ଯସି କୌନ୍ତେଯ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମଦର୍ପଣମ୍।।9.27।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା କର, ଯାହା ଖାଅ, ଯାହା ଦାନ କର, ଯାହା ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ତପସ୍ୟା କର, ସେସବୁ କାମକୁ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କର।
ଶୁଭାଶୁଭଫଲୈରେଵଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ କର୍ମବନ୍ଧନୈଃ। ସଂନ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଵିମୁକ୍ତୋ ମାମୁପୈଷ୍ଯସି।।9.28।।
ଏଭଳି କରିଲେ, ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ତୁମେ ବାନ୍ଧି ରହିବେ ନାହିଁ। ତ୍ୟାଗ ଓ ଯୋଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।
ସମୋଽହଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ନ ମେ ଦ୍ଵେଷ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ପ୍ରିଯଃ। ଯେ ଭଜନ୍ତି ତୁ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଯି ତେ ତେଷୁ ଚାପ୍ଯହମ୍।।9.29।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମାନ। କାହା ପ୍ରତି ମୋର ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କରେ ଅଛି।
ଅପି ଚେତ୍ସୁଦୁରାଚାରୋ ଭଜତେ ମାମନନ୍ଯଭାକ୍। ସାଧୁରେଵ ସ ମନ୍ତଵ୍ଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତୋ ହି ସଃ।।9.30।।
ଯଦି କେହି ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ସେକୁ ସଦ୍ପୁରୁଷ ବୋଲି ମନିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଠିକ୍ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭଵତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶଶ୍ଵଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ନିଗଚ୍ଛତି। କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରତିଜାନୀହି ନ ମେ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି।।9.31।।
ସେ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ହୋଇଯାଏ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ କର, ମୋର ଭକ୍ତ କେବେ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ମାଂ ହି ପାର୍ଥ ଵ୍ଯପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯେଽପି ସ୍ଯୁଃ ପାପଯୋନଯଃ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତଥା ଶୂଦ୍ରାସ୍ତେଽପି ଯାନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍।।9.32।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ — ନାରୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର — ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଭକ୍ତା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା। ଅନିତ୍ଯମସୁଖଂ ଲୋକମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍।।9.33।।
ତେବେ, ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭକ୍ତ ରାଜାମାନେ ତ ଅବଶ୍ୟ ଏହି ଗତିକୁ ପାଇବେ। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖର ଜଗତକୁ ପାଇ ମୋତେ ଭଜ।
ମନ୍ମନା ଭଵ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ। ମାମେଵୈଷ୍ଯସି ଯୁକ୍ତ୍ଵୈଵମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ପରାଯଣଃ।।9.34।।
ମନକୁ ମୋପରେ ଲଗା, ମୋର ଭକ୍ତ ହ, ମୋତେ ପୂଜା କର, ମୋତେ ନମସ୍କାର କର। ଏଭଳି ଆତ୍ମାକୁ ମୋପାଇଁ ଅର୍ପିତ କରିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଭୂଯ ଏଵ ମହାବାହୋ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ। ଯତ୍ତେଽହଂ ପ୍ରୀଯମାଣାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତକାମ୍ଯଯା।।10.1।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ହେ ମହାବାହୁ, ପୁଣିଥରେ ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଅଟେବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ନ ମେ ଵିଦୁଃ ସୁରଗଣାଃ ପ୍ରଭଵଂ ନ ମହର୍ଷଯଃ। ଅହମାଦିର୍ହି ଦେଵାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ।।10.2।।
ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଆଦିକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ମୂଳ।
ଯୋ ମାମଜମନାଦିଂ ଚ ଵେତ୍ତି ଲୋକମହେଶ୍ଵରମ୍। ଅସମ୍ମୂଢଃ ସ ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ।।10.3।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା, ଅନାଦି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମରହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନମସଂମୋହଃ କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଃ। ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵୋଽଭାଵୋ ଭଯଂ ଚାଭଯମେଵ ଚ।।10.4।।
ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଭ୍ରମ ନଥିବା, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଭୟ ଓ ନିର୍ଭୟତା—
ଅହିଂସା ସମତା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପୋ ଦାନଂ ଯଶୋଽଯଶଃ। ଭଵନ୍ତି ଭାଵା ଭୂତାନାଂ ମତ୍ତ ଏଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ।।10.5।।
ଅହିଂସା, ସମତା, ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ମାନ୍ୟତା ଓ ଅପମାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମହର୍ଷଯଃ ସପ୍ତ ପୂର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରୋ ମନଵସ୍ତଥା। ମଦ୍ଭାଵା ମାନସା ଜାତା ଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ।।10.6।।
ପୂର୍ବକାଳର ସାତିଜଣ ମହାଋଷି ଓ ଚାରିଜଣ ମନୁ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏତାଂ ଵିଭୂତିଂ ଯୋଗଂ ଚ ମମ ଯୋ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ସୋଽଵିକମ୍ପେନ ଯୋଗେନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ।।10.7।।
ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଯୋଗକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚଳ ଭାବରେ ମୋ ସହିତ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ମତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ଇତି ମତ୍ଵା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ବୁଧା ଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ।।10.8।।
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ କାରଣ; ସବୁ କିଛି ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି କଥାକୁ ବୁଝି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି।