ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପୁରୁଷା ଧର୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ପରନ୍ତପ। ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମାଂ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁସଂସାରଵର୍ତ୍ମନି।।9.3।।
ହେ ପରନ୍ତପ, ଏହି ଧର୍ମରେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସଂସାରର ପଥରେ ପୁନଃ ଫେରିଆସନ୍ତି।
ମଯା ତତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା। ମତ୍ସ୍ଥାନି ସର୍ଵଭୂତାନି ନ ଚାହଂ ତେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ।।9.4।।
ମୋ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନିସ୍ଥିତ ନୁହେଁ।
ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ପଶ୍ଯ ମେ ଯୋଗମୈଶ୍ଵରମ୍। ଭୂତଭୃନ୍ନ ଚ ଭୂତସ୍ଥୋ ମମାତ୍ମା ଭୂତଭାଵନଃ।।9.5।।
ମୋର ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଖ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ରହିନାହିଁ; ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦକ।
ଯଥାଽଽକାଶସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵାଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ରଗୋ ମହାନ୍। ତଥା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ମତ୍ସ୍ଥାନୀତ୍ଯୁପଧାରଯ।।9.6।।
ଯେପରି ଏକାଶ ଭିତରେ ବାୟୁ ସବୁଠି ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝ।
ସର୍ଵଭୂତାନି କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ମାମିକାମ୍। କଲ୍ପକ୍ଷଯେ ପୁନସ୍ତାନି କଲ୍ପାଦୌ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍।।9.7।।
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋର ନିଜ ପ୍ରକୃତିରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି; ନୂତନ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ମୁଁ ପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵିସୃଜାମି ପୁନଃ ପୁନଃ। ଭୂତଗ୍ରାମମିମଂ କୃତ୍ସ୍ନମଵଶଂ ପ୍ରକୃତେର୍ଵଶାତ୍।।9.8।।
ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଧରି ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରକାଶ କରେ; ପ୍ରକୃତିର ଅଧୀନରେ ସେମାନେ ଅସହାୟ ଅଟୁ।
ନ ଚ ମାଂ ତାନି କର୍ମାଣି ନିବଧ୍ନନ୍ତି ଧନଞ୍ଜଯ। ଉଦାସୀନଵଦାସୀନମସକ୍ତଂ ତେଷୁ କର୍ମସୁ।।9.9।।
ଧନଞ୍ଜୟ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ମୋତେ ବାନ୍ଧି ନାହିଁ; ମୁଁ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବେ ଏହାରେ ଅସକ୍ତ ରହିଥାଏ।
ମଯାଽଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରକୃତିଃ ସୂଯତେ ସଚରାଚରମ୍। ହେତୁନାଽନେନ କୌନ୍ତେଯ ଜଗଦ୍ଵିପରିଵର୍ତତେ।।9.10।।
ମୋର ନିର୍ଦେଶରେ ପ୍ରକୃତି ଚଳା-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି; ଏହି କାରଣରୁ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚଳିଥାଏ।
ଅଵଜାନନ୍ତି ମାଂ ମୂଢା ମାନୁଷୀଂ ତନୁମାଶ୍ରିତମ୍। ପରଂ ଭାଵମଜାନନ୍ତୋ ମମ ଭୂତମହେଶ୍ଵରମ୍।।9.11।।
ମୁଁ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଅବୁଦ୍ଧିମାନେ ମୋତେ ଅବମାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱଭାବ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମହାଶ୍ୱର ଭାବକୁ ଜାଣିନାହିଁ।
ମୋଘାଶା ମୋଘକର୍ମାଣୋ ମୋଘଜ୍ଞାନା ଵିଚେତସଃ। ରାକ୍ଷସୀମାସୁରୀଂ ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିଂ ମୋହିନୀଂ ଶ୍ରିତାଃ।।9.12।।
ମନ୍ଦ ଆଶା, ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ୍ଦ ଜ୍ଞାନ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନସ୍କ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସୀ ଓ ଅସୁରୀ ମୋହମୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
ମହାତ୍ମାନସ୍ତୁ ମାଂ ପାର୍ଥ ଦୈଵୀଂ ପ୍ରକୃତିମାଶ୍ରିତାଃ। ଭଜନ୍ତ୍ଯନନ୍ଯମନସୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂତାଦିମଵ୍ଯଯମ୍।।9.13।।
ପାର୍ଥ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅଶ୍ରୟ କରି ମୋତେ ଅନନ୍ୟ ମନରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋତେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଦି ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ସତତଂ କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯତନ୍ତଶ୍ଚ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ। ନମସ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ।।9.14।।
ସେମାନେ ସଦା ମୋର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମୋର ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ଯଜନ୍ତୋ ମାମୁପାସତେ। ଏକତ୍ଵେନ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍।।9.15।।
ଅନ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ କରି ମୋର ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକତ୍ୱ, ପୃଥକ୍ତ୍ୱ ଓ ବହୁ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଅହଂ କ୍ରତୁରହଂ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଧାଽହମହମୌଷଧମ୍। ମଂତ୍ରୋଽହମହମେଵାଜ୍ଯମହମଗ୍ନିରହଂ ହୁତମ୍।।9.16।।
ମୁଁ ହେଉଛି କ୍ରତୁ, ମୁଁ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ମୁଁ ହେଉଛି ପିତୃପୂଜାର ଅଫରିଂ, ମୁଁ ହେଉଛି ଔଷଧି, ମୁଁ ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ହେଉଛି ଘୃତ, ମୁଁ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ହେଉଛି ହୋମ।
ପିତାଽହମସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତା ଧାତା ପିତାମହଃ। ଵେଦ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମୋଂକାର ଋକ୍ ସାମ ଯଜୁରେଵ ଚ।।9.17।।
ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ପିତା, ମାତା, ପୋଷକ ଓ ପିତାମହ; ମୁଁ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ, ପବିତ୍ର, ଓଁକାର ଓ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର ଭି ମୁଁ।
ଗତିର୍ଭର୍ତା ପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷୀ ନିଵାସଃ ଶରଣଂ ସୁହୃତ୍। ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ଥାନଂ ନିଧାନଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍।।9.18।।
ମୁଁ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ, ପୋଷକ, ପ୍ରଭୁ, ସାକ୍ଷୀ, ନିବାସ, ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୁହୃଦ୍; ମୁଁ ହେଉଛି ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରଳୟ, ଆଧାର, ଧନ ଓ ଅବିନାଶୀ ବୀଜ।
ତପାମ୍ଯହମହଂ ଵର୍ଷଂ ନିଗୃହ୍ଣାମ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ଚ। ଅମୃତଂ ଚୈଵ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚାହମର୍ଜୁନ।।9.19।।
ମୁଁ ତାପ ଦେଉଛି, ମୁଁ ବର୍ଷାକୁ ଅଟକାଏ ଓ ପଠାଏ; ମୁଁ ଅମୃତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ମୁଁ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି, ଅର୍ଜୁନ।
ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯା ମାଂ ସୋମପାଃ ପୂତପାପା ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ। ତେ ପୁଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଲୋକ ମଶ୍ନନ୍ତି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଦିଵି ଦେଵଭୋଗାନ୍।।9.20।।
ତିନି ବେଦ ଜାଣିଥିବା, ସୋମ ପାନ କରି ପାପ ଶୁଧ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରି ମୋର ଉପାସନା କରିଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଶା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତେ ତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵିଶାଲଂ କ୍ଷୀଣେ ପୁଣ୍ଯେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ଵିଶନ୍ତି। ଏଵ ତ୍ରଯୀଧର୍ମମନୁପ୍ରପନ୍ନା ଗତାଗତଂ କାମକାମା ଲଭନ୍ତେ।।9.21।।
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ପୁନି ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସନ୍ତି; ଏଭଳି ତିନି ବେଦର ଆଚାର ଅନୁସରି, ଇଚ୍ଛା ଲାଗି ଆସିଯାଆ କରନ୍ତି।
ଅନନ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯେ ଜନାଃ ପର୍ଯୁପାସତେ। ତେଷାଂ ନିତ୍ଯାଭିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମଂ ଵହାମ୍ଯହମ୍।।9.22।।
ଯେମାନେ ମୋତେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଥାନ୍ତି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଭାବ ପୂରଣ କରେ ଓ ଯାହା ଅଛି ରକ୍ଷା କରେ।
ଯେଽପ୍ଯନ୍ଯଦେଵତା ଭକ୍ତା ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଽନ୍ଵିତାଃ। ତେଽପି ମାମେଵ କୌନ୍ତେଯ ଯଜନ୍ତ୍ଯଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍।।9.23।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନୁହେଁ।
ଅହଂ ହି ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଭୋକ୍ତା ଚ ପ୍ରଭୁରେଵ ଚ। ନ ତୁ ମାମଭିଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵେନାତଶ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତି ତେ।।9.24।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା ଓ ସ୍ୱାମୀ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯାନ୍ତି ଦେଵଵ୍ରତା ଦେଵାନ୍ ପିତୃ़ନ୍ଯାନ୍ତି ପିତୃଵ୍ରତାଃ। ଭୂତାନି ଯାନ୍ତି ଭୂତେଜ୍ଯା ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଯାଜିନୋଽପି ମାମ୍।।9.25।।
ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି, ପିତୃପୂଜକମାନେ ପିତୃମାନେଠାରେ, ଭୂତମାନେଠାରେ ଭୂତପୂଜକ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।
ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତୋଯଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ତଦହଂ ଭକ୍ତ୍ଯୁପହୃତମଶ୍ନାମି ପ୍ରଯତାତ୍ମନଃ।।9.26।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପହାରକୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଯତ୍କରୋଷି ଯଦଶ୍ନାସି ଯଜ୍ଜୁହୋଷି ଦଦାସି ଯତ୍। ଯତ୍ତପସ୍ଯସି କୌନ୍ତେଯ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମଦର୍ପଣମ୍।।9.27।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା କର, ଯାହା ଖାଅ, ଯାହା ଦାନ କର, ଯାହା ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ତପସ୍ୟା କର, ସେସବୁ କାମକୁ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କର।
ଶୁଭାଶୁଭଫଲୈରେଵଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ କର୍ମବନ୍ଧନୈଃ। ସଂନ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଵିମୁକ୍ତୋ ମାମୁପୈଷ୍ଯସି।।9.28।।
ଏଭଳି କରିଲେ, ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ତୁମେ ବାନ୍ଧି ରହିବେ ନାହିଁ। ତ୍ୟାଗ ଓ ଯୋଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।
ସମୋଽହଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ନ ମେ ଦ୍ଵେଷ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ପ୍ରିଯଃ। ଯେ ଭଜନ୍ତି ତୁ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଯି ତେ ତେଷୁ ଚାପ୍ଯହମ୍।।9.29।।
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମାନ। କାହା ପ୍ରତି ମୋର ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କରେ ଅଛି।
ଅପି ଚେତ୍ସୁଦୁରାଚାରୋ ଭଜତେ ମାମନନ୍ଯଭାକ୍। ସାଧୁରେଵ ସ ମନ୍ତଵ୍ଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତୋ ହି ସଃ।।9.30।।
ଯଦି କେହି ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ସେକୁ ସଦ୍ପୁରୁଷ ବୋଲି ମନିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଠିକ୍ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭଵତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶଶ୍ଵଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ନିଗଚ୍ଛତି। କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରତିଜାନୀହି ନ ମେ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି।।9.31।।
ସେ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ହୋଇଯାଏ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ କର, ମୋର ଭକ୍ତ କେବେ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ମାଂ ହି ପାର୍ଥ ଵ୍ଯପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯେଽପି ସ୍ଯୁଃ ପାପଯୋନଯଃ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତଥା ଶୂଦ୍ରାସ୍ତେଽପି ଯାନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍।।9.32।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ — ନାରୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର — ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।