ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତା

ନ କାଙ୍କ୍ଷେ ଵିଜଯଂ କୃଷ୍ଣ ନ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖାନି ଚ। କିଂ ନୋ ରାଜ୍ଯେନ ଗୋଵିନ୍ଦ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନ ଵା।।1.32।।

ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେଁନି, ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି। ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଜୀବନର ଉପଯୋଗ କଣ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ?

ଯେଷାମର୍ଥେ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ନୋ ରାଜ୍ଯଂ ଭୋଗାଃ ସୁଖାନି ଚ। ତ ଇମେଽଵସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନାନି ଚ।।1.33।।

ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ଚାହୁଁଛୁ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଛାଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

ଆଚାର୍ଯାଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ ପିତାମହାଃ। ମାତୁଲାଃ ଶ୍ଚଶୁରାଃ ପୌତ୍ରାଃ ଶ୍ଯାଲାଃ ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତଥା।।1.34।।

ଗୁରୁ, ବାପା, ପୁଅ, ପୁରୁଣା ବାପା, ମାମା, ଶ୍ୱଶୁର, ପୁଅନାତି, ଭଉଣା, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଏତାନ୍ନ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଘ୍ନତୋଽପି ମଧୁସୂଦନ। ଅପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ କିଂ ନୁ ମହୀକୃତେ।।1.35।।

ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏ ଭୂମି ପାଇଁ ତ ଏହା କଥା ଅତିରିକ୍ତ।

ନିହତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନଃ କା ପ୍ରୀତିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜନାର୍ଦନ। ପାପମେଵାଶ୍ରଯେଦସ୍ମାନ୍ହତ୍ଵୈତାନାତତାଯିନଃ।।1.36।।

ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ ଆମେ କଣ ସୁଖ ପାଇବୁ? ଏମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଆମ ପାଇଁ କେବଳ ପାପ ହେବ।

ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହା ଵଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାନ୍। ସ୍ଵଜନଂ ହି କଥଂ ହତ୍ଵା ସୁଖିନଃ ସ୍ଯାମ ମାଧଵ।।1.37।।

ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଆମର ନିଜ ପରିବାରବଳକୁ ମାରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହେ ମାଧବ, ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିଦେଇ ଆମେ କିପରି ସୁଖୀ ହେବୁ?

ଯଦ୍ଯପ୍ଯେତେ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଲୋଭୋପହତଚେତସଃ। କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ଚ ପାତକମ୍।।1.38।।

ଏମିତି ଯଦିଓ ସେମାନେ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ପରିବାର ନାଶର ଦୋଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବାର ପାପ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି,

କଥଂ ନ ଜ୍ଞେଯମସ୍ମାଭିଃ ପାପାଦସ୍ମାନ୍ନିଵର୍ତିତୁମ୍। କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ଜନାର୍ଦନ।।1.39।।

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ପରିବାର ନାଶର ଦୁଷ୍ଟ ଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛୁ, ସେହି ପାପରୁ ଆମେ କାହିଁକି ଦୂରେଇ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?

କୁଲକ୍ଷଯେ ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି କୁଲଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ। ଧର୍ମେ ନଷ୍ଟେ କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମଧର୍ମୋଽଭିଭଵତ୍ଯୁତ।।1.40।।

ପରିବାର ନାଶ ହେଲେ ପରିବାରର ପୁରୁଣା ନୀତି-ନିୟମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସମଗ୍ର ପରିବାରକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଆଛାଦନ କରେ।

ଅଧର୍ମାଭିଭଵାତ୍କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଦୁଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ। ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦୁଷ୍ଟାସୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଜାଯତେ ଵର୍ଣସଙ୍କରଃ।।1.41।।

ହେ କୃଷ୍ଣ, ଅନ୍ୟାୟ ବଢ଼ିଲେ ପରିବାରର ଜିଅମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଜିଅମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ଜାତିର ମିଶ୍ରଣ ହୋଇଯାଏ।

ସଙ୍କରୋ ନରକାଯୈଵ କୁଲଘ୍ନାନାଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ପତନ୍ତି ପିତରୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାଃ।।1.42।।

ଏପରି ମିଶ୍ରଣ ପରିବାର ନାଶକ ଓ ସେହି ପରିବାର ପାଇଁ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ତିନିଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଅଧୋପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଦୋଷୈରେତୈଃ କୁଲଘ୍ନାନାଂ ଵର୍ଣସଙ୍କରକାରକୈଃ। ଉତ୍ସାଦ୍ଯନ୍ତେ ଜାତିଧର୍ମାଃ କୁଲଧର୍ମାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ।।1.43।।

ପରିବାର ନାଶକ ଲୋକମାନଙ୍କର ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଓ ଜାତିର ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା, ଜାତି ଓ ପରିବାରର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି-ନିୟମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଉତ୍ସନ୍ନକୁଲଧର୍ମାଣାଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଜନାର୍ଦନ। ନରକେଽନିଯତଂ ଵାସୋ ଭଵତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ।।1.44।।

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପରିବାର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଅହୋ ବତ ମହତ୍ପାପଂ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତା ଵଯମ୍। ଯଦ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଲୋଭେନ ହନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଜନମୁଦ୍ଯତାଃ।।1.45।।

ହାଁ, ଆମେ କେତେ ବଡ଼ ପାପ କରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଛୁ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖର ଲୋଭରେ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଇଛୁ।

ଯଦି ମାମପ୍ରତୀକାରମଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ହନ୍ଯୁସ୍ତନ୍ମେ କ୍ଷେମତରଂ ଭଵେତ୍।।1.46।।

ଯଦି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ନ କରୁଥିବା ବେଳେ ମାରିଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେହିଟା ମୋ ପାଇଁ ଅଧିକ ଭଲ।

ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽର୍ଜୁନଃ ସଂଖ୍ଯେ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ଶୋକସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ।।1.47।।

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରଥରେ ବସିଗଲେ; ଶୋକରେ ମନ ଭାରି ହୋଇ, ଧନୁଷ୍ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ତଂ ତଥା କୃପଯାଽଵିଷ୍ଟମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍। ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁସୂଦନଃ।।2.1।।

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଏଭଳି ଦୟାରେ ଭିଜିଥିବା, ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ କିଛି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ କୁତସ୍ତ୍ଵା କଶ୍ମଲମିଦଂ ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଅନାର୍ଯଜୁଷ୍ଟମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମକୀର୍ତିକରମର୍ଜୁନ।।2.2।।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଏହି ସମୟରେ ଏମିତି ଦୁର୍ବଳତା କେଉଁଠୁ ତୋତେ ଆସିଲା, ଅର୍ଜୁନ? ଏହା ମହାନ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବଳ କୁଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାଏ।

କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ମା ସ୍ମ ଗମଃ ପାର୍ଥ ନୈତତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯଦୌର୍ବଲ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପରନ୍ତପ।।2.3।।

ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ତୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଛୋଟ ହୃଦୟ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼ି ଉଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା।

ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ କଥଂ ଭୀଷ୍ମମହଂ ସଂଖ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମଧୁସୂଦନ। ଇଷୁଭିଃ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପୂଜାର୍ହାଵରିସୂଦନ।।2.4।।

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ— ମଧୁସୂଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କିପରି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି? ସେମାନେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ ଅଟୁଟ ଶତ୍ରୁ ହେଉଛନ୍ତି।

ଗୁରୂନହତ୍ଵା ହି ମହାନୁଭାଵାନ୍ ଶ୍ରେଯୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯମପୀହ ଲୋକେ। ହତ୍ଵାର୍ଥକାମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୂନିହୈଵ ଭୁଞ୍ଜୀଯ ଭୋଗାନ୍ ରୁଧିରପ୍ରଦିଗ୍ଧାନ୍।।2.5।।

ଏଠାରେ ଏମିତି ମହାନ ଗୁରୁମାନେକୁ ମାରିବାଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଅଧିକ ଭଲ। ଯଦି ଆମେ ଏଠି ଧନ ଓ ଭୋଗର ଆଶାରେ ଥିବା ଗୁରୁମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛୁ, ତେବେ ସେଇ ଭୋଗ ସବୁ ତାଙ୍କର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଇଯିବ।

ନ ଚୈତଦ୍ଵିଦ୍ମଃ କତରନ୍ନୋ ଗରୀଯୋ ଯଦ୍ଵା ଜଯେମ ଯଦି ଵା ନୋ ଜଯେଯୁଃ। ଯାନେଵ ହତ୍ଵା ନ ଜିଜୀଵିଷାମ ସ୍ତେଽଵସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ।।2.6।।

ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ କିଏ ଜିତିବା ଭଲ, କିମ୍ବା କିଏ ହାରିବା ଭଲ। ଯେଉଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁନାହୁଁ, ସେମାନେ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଅଛନ୍ତି।

କାର୍ପଣ୍ଯଦୋଷୋପହତସ୍ଵଭାଵଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମସଂମୂଢଚେତାଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଶ୍ିଚତଂ ବ୍ରୂହି ତନ୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ତେଽହଂ ଶାଧି ମାଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନମ୍।।2.7।।

ମୋର ସ୍ୱଭାବ କୃପାର ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ। ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି।

ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମମାପନୁଦ୍ଯା ଦ୍ଯଚ୍ଛୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍। ଅଵାପ୍ଯ ଭୂମାଵସପତ୍ନମୃଦ୍ଧମ୍ ରାଜ୍ଯଂ ସୁରାଣାମପି ଚାଧିପତ୍ଯମ୍।।2.8।।

ମୋର ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ହଟିପାରିବ, ମୁଁ ଦେଖିପାଉନି। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି। ଯଦି ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଇଁଯାଏ, କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବି, ତଥାପି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋରୁ ଯିବା ନୁହେଁ।

ସଞ୍ଜଯ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଗୁଡାକେଶଃ ପରନ୍ତପ। ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ଗୋଵିନ୍ଦମୁକ୍ତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହ।।2.9।।

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଏପରି କହି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ, ଗୁଡାକେଶ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ', ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଗଲେ।

ତମୁଵାଚ ହୃଷୀକେଶଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ଭାରତ। ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ।।2.10।।

ଭାରତ, ଦୁଇ ଶେଣା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ ହସିଥିବା ପ୍ରଭୃତିରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଅଶୋଚ୍ଯାନନ୍ଵଶୋଚସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଦାଂଶ୍ଚ ଭାଷସେ। ଗତାସୂନଗତାସୂଂଶ୍ଚ ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ।।2.11।।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତଥାପି ତୁମେ ଜ୍ଞାନର କଥା କହୁଛ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ମୃତ କିମ୍ବା ଜୀବିତ ଯାହାକୁ ନେଇ କେବେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନ ତ୍ଵେଵାହଂ ଜାତୁ ନାସଂ ନ ତ୍ଵଂ ନେମେ ଜନାଧିପାଃ। ନ ଚୈଵ ନ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵେ ଵଯମତଃ ପରମ୍।।2.12।।

ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ରାଜାମାନେ— କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ନଥିଲୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେବେ ନ ରହିଯିବୁ।

ଦେହିନୋଽସ୍ମିନ୍ଯଥା ଦେହେ କୌମାରଂ ଯୌଵନଂ ଜରା। ତଥା ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଧୀରସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି।।2.13।।

ଏହି ଦେହରେ ଯେପରି ଆତ୍ମା କୁମାର, ଯୁବକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ମଧ୍ୟ ପାଏ। ଜ୍ଞାନୀ ଏଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।