ବଲଂ ବଲଵତାଂ ଚାହଂ କାମରାଗଵିଵର୍ଜିତମ୍। ଧର୍ମାଵିରୁଦ୍ଧୋ ଭୂତେଷୁ କାମୋଽସ୍ମି ଭରତର୍ଷଭ।।7.11।।
ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଚାହିଦା ଓ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରେନଥିବା ଇଚ୍ଛା ମୁଁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯେ ଚୈଵ ସାତ୍ତ୍ଵିକା ଭାଵା ରାଜସାସ୍ତାମସାଶ୍ଚ ଯେ। ମତ୍ତ ଏଵେତି ତାନ୍ଵିଦ୍ଧି ନତ୍ଵହଂ ତେଷୁ ତେ ମଯି।।7.12।।
ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ ଯେଉଁ ଭାବଗୁଡିକ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବିବା; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେଗୁଡିକରେ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡିକ ମୋରେ ବ୍ୟପ୍ତ।
ତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣମଯୈର୍ଭାଵୈରେଭିଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍। ମୋହିତଂ ନାଭିଜାନାତି ମାମେଭ୍ଯଃ ପରମଵ୍ଯଯମ୍।।7.13।।
ଏହି ତିନି ଗୁଣର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋହିତ; ଏହା ମୋତେ ଚିନିପାରେନାହିଁ, ଯେଉଁ ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବିନାଶୀ।
ଦୈଵୀ ହ୍ଯେଷା ଗୁଣମଯୀ ମମ ମାଯା ଦୁରତ୍ଯଯା। ମାମେଵ ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ମାଯାମେତାଂ ତରନ୍ତି ତେ।।7.14।।
ମୋର ଦିବ୍ୟ ମାୟା, ଗୁଣମୟ ଏହି ମାୟା, ଅତି ଦୁର୍ଗମ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ କେବଳ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି।
ନ ମାଂ ଦୁଷ୍କୃତିନୋ ମୂଢାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ନରାଧମାଃ। ମାଯଯାପହୃତଜ୍ଞାନା ଆସୁରଂ ଭାଵମାଶ୍ରିତାଃ।।7.15।।
ଯେମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ମୂଢ଼, ନରାଧମ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଅସୁର ଭାବକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇନାହିଁ।
ଚତୁର୍ଵିଧା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଜନାଃ ସୁକୃତିନୋଽର୍ଜୁନ। ଆର୍ତୋ ଜିଜ୍ଞାସୁରର୍ଥାର୍ଥୀ ଜ୍ଞାନୀ ଚ ଭରତର୍ଷଭ।।7.16।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ଉତ୍ତମ ଲୋକେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି: ଦୁଃଖିତ, ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଥିବା, ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନୀ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତ ଏକଭକ୍ିତର୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ପ୍ରିଯୋ ହି ଜ୍ଞାନିନୋଽତ୍ଯର୍ଥମହଂ ସ ଚ ମମ ପ୍ରିଯଃ।।7.17।।
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦା ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ, ସେ ବିଶିଷ୍ଟ; ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ଉଦାରାଃ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଜ୍ଞାନୀ ତ୍ଵାତ୍ମୈଵ ମେ ମତମ୍। ଆସ୍ଥିତଃ ସ ହି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ମାମେଵାନୁତ୍ତମାଂ ଗତିମ୍।।7.18।।
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଦାର, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ମୋର ଅତ୍ମା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସେ ନିର୍ୟତ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ମୋରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଗତିକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛି।
ବହୂନାଂ ଜନ୍ମନାମନ୍ତେ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ। ଵାସୁଦେଵଃ ସର୍ଵମିତି ସ ମହାତ୍ମା ସୁଦୁର୍ଲଭଃ।।7.19।।
ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, 'ବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ' ବୋଲି ବୁଝିଥାଏ; ଏପରି ମହାତ୍ମା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
କାମୈସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ହୃତଜ୍ଞାନାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେଽନ୍ଯଦେଵତାଃ। ତଂ ତଂ ନିଯମମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନିଯତାଃ ସ୍ଵଯା।।7.20।।
ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିବା ଲୋକେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ନିଜ ଜନ୍ମଗତ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମ ଅନୁସରି।
ଯୋ ଯୋ ଯାଂ ଯାଂ ତନୁଂ ଭକ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାର୍ଚିତୁମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଚଲାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ତାମେଵ ଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍।।7.21।।
ଯେ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଦେହକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି।
ସ ତଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯାରାଧନମୀହତେ। ଲଭତେ ଚ ତତଃ କାମାନ୍ମଯୈଵ ଵିହିତାନ୍ ହି ତାନ୍।।7.22।।
ସେ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି ଦେହର ପୂଜା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ, ଯାହା ମୁଁ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ତଵତ୍ତୁ ଫଲଂ ତେଷାଂ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଲ୍ପମେଧସାମ୍। ଦେଵାନ୍ଦେଵଯଜୋ ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଭକ୍ତା ଯାନ୍ତି ମାମପି।।7.23।।
ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଫଳ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଉଛନ୍ତି, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପାଉଛନ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵ୍ଯକ୍ିତମାପନ୍ନଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ମାମବୁଦ୍ଧଯଃ। ପରଂ ଭାଵମଜାନନ୍ତୋ ମମାଵ୍ଯଯମନୁତ୍ତମମ୍।।7.24।।
ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ମୋତେ ଅପ୍ରକାଶ ଥିବାକୁ ପ୍ରକାଶ ଭାବିଥାନ୍ତି, ମୋର ଉଚ୍ଚ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିନାହିଁ।
ନାହଂ ପ୍ରକାଶଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯୋଗମାଯାସମାଵୃତଃ। ମୂଢୋଽଯଂ ନାଭିଜାନାତି ଲୋକୋ ମାମଜମଵ୍ଯଯମ୍।।7.25।।
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ ହୋଇନାହିଁ, ମୋର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏହି ମୂଢ଼ ଜଗତ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଭାବରେ ଚିନିପାରେନାହିଁ।
ଵେଦାହଂ ସମତୀତାନି ଵର୍ତମାନାନି ଚାର୍ଜୁନ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଚ ଭୂତାନି ମାଂ ତୁ ଵେଦ ନ କଶ୍ଚନ।।7.26।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଜାଣିନାହିଁ।
ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହେନ ଭାରତ। ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂମୋହଂ ସର୍ଗେ ଯାନ୍ତି ପରନ୍ତପ।।7.27।।
ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୂଢତାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଯେଷାଂ ତ୍ଵନ୍ତଗତଂ ପାପଂ ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍। ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ।।7.28।।
ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଛି, ଯେମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।
ଜରାମରଣମୋକ୍ଷାଯ ମାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯତନ୍ତି ଯେ। ତେ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଵିଦୁଃ କୃତ୍ସ୍ନମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କର୍ମ ଚାଖିଲମ୍।।7.29।।
ଯେମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଥାନ୍ତି ।
ସାଧିଭୂତାଧିଦୈଵଂ ମାଂ ସାଧିଯଜ୍ଞଂ ଚ ଯେ ଵିଦୁଃ। ପ୍ରଯାଣକାଲେଽପି ଚ ମାଂ ତେ ଵିଦୁର୍ଯୁକ୍ତଚେତସଃ।।7.30।।
ଯେମାନେ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜାଣିଥାନ୍ତି ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ କିଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ କିମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କିଂ କର୍ମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଅଧିଭୂତଂ ଚ କିଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧିଦୈଵଂ କିମୁଚ୍ଯତେ।।8.1।।
ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: ବ୍ରହ୍ମ କ'ଣ? ଆତ୍ମା କ'ଣ? କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ? ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ'ଣ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ'ଣ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ?
ଅଧିଯଜ୍ଞଃ କଥଂ କୋଽତ୍ର ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ମଧୁସୂଦନ। ପ୍ରଯାଣକାଲେ ଚ କଥଂ ଜ୍ଞେଯୋଽସି ନିଯତାତ୍ମଭିଃ।।8.2।।
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦେହରେ ଯଜ୍ଞର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କିପରି ଏବଂ କିଏ? ଏବଂ ନିୟତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଦାୟ ସମୟରେ ତୁମକୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ?
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଅକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସ୍ଵଭାଵୋଽଧ୍ଯାତ୍ମମୁଚ୍ଯତେ। ଭୂତଭାଵୋଦ୍ଭଵକରୋ ଵିସର୍ଗଃ କର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ।।8.3।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: ଅବିନାଶୀ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ; ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଆତ୍ମା କୁହାଯାଏ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କରୁଥିବା ସୃଷ୍ଟିକୁ କାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ଅଧିଭୂତଂ କ୍ଷରୋ ଭାଵଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚାଧିଦୈଵତମ୍। ଅଧିଯଜ୍ଞୋଽହମେଵାତ୍ର ଦେହେ ଦେହଭୃତାଂ ଵର।।8.4।।
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହାଯାଏ; ପୁରୁଷକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦେହରେ ଯଜ୍ଞର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁଁ ଏକା ଅଟୁ, ହେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଅନ୍ତକାଲେ ଚ ମାମେଵ ସ୍ମରନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵା କଲେଵରମ୍। ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସ ମଦ୍ଭାଵଂ ଯାତି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ।।8.5।।
ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ସେ ମୋର ଭାବକୁ ପାଇଥାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଯଂ ଯଂ ଵାପି ସ୍ମରନ୍ଭାଵଂ ତ୍ଯଜତ୍ଯନ୍ତେ କଲେଵରମ୍। ତଂ ତମେଵୈତି କୌନ୍ତେଯ ସଦା ତଦ୍ଭାଵଭାଵିତଃ।।8.6।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେ କୌଣସି ଭାବକୁ ମନେ କରି ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ସେ ସେଇ ଭାବକୁ ପାଇଥାଏ, କାରଣ ସେ ସଦା ସେଇ ଭାବରେ ଲିନ ଥାଏ ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ମାମନୁସ୍ମର ଯୁଧ୍ଯ ଚ। ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ମାମେଵୈଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍।।8.7।।
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ କର; ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋତେ ପାଇବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଅଭ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା ନାନ୍ଯଗାମିନା। ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଯାତି ପାର୍ଥାନୁଚିନ୍ତଯନ୍।।8.8।।
ଯେ ଅଭ୍ୟାସ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏକାଗ୍ର ମନ ରଖି ଅନ୍ୟ କୁଠାରେ ନ ଯାଏ, ସେ ପାର୍ଥ ସର୍ବଦା ଦିବ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷକୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ତାକୁ ପାଇଥାଏ ।
କଵିଂ ପୁରାଣମନୁଶାସିତାର ମଣୋରଣୀଯାଂସମନୁସ୍ମରେଦ୍ଯଃ। ସର୍ଵସ୍ଯ ଧାତାରମଚିନ୍ତ୍ଯରୂପ ମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍।।8.9।।
ଯେ କୌଣସି ଲୋକ କବି, ପ୍ରାଚୀନ, ଶାସକ, ସବୁଠାରୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତର ଧାରକ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପ, ଆଦିତ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉପରେ—ଏହି ପୁରୁଷକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ମନସାଽଚଲେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗବଲେନ ଚୈଵ। ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଣମାଵେଶ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ ସ ତଂ ପରଂ ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିଵ୍ଯମ୍।।8.10।।
ବିଦାୟ ସମୟରେ ଅଚଳ ମନ ରଖି, ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏକତା ହୋଇ, ଭୃକୁତି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣକୁ ଭଲଭାବେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରି, ସେ ଦିବ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷକୁ ପାଇଥାଏ ।