ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ମଯ୍ଯାସକ୍ତମନାଃ ପାର୍ଥ ଯୋଗଂ ଯୁଞ୍ଜନ୍ମଦାଶ୍ରଯଃ। ଅସଂଶଯଂ ସମଗ୍ରଂ ମାଂ ଯଥା ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ତଚ୍ଛୃଣୁ।।7.1।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ପାର୍ଥ, ମୋତେ ଆସକ୍ତ ମନ ରଖି, ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ମୋତେ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିପାରିବ, ଏହା ଶୁଣ।
ଜ୍ଞାନଂ ତେଽହଂ ସଵିଜ୍ଞାନମିଦଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଶେଷତଃ। ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନେହ ଭୂଯୋଽନ୍ଯଜ୍ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମଵଶିଷ୍ଯତେ।।7.2।।
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବି; ଏହା ଜାଣିଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ଆଉ କିଛି ଜାଣିବା ଅବଶ୍ୟକ ରହିବ ନାହିଁ।
ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସହସ୍ରେଷୁ କଶ୍ିଚଦ୍ଯତତି ସିଦ୍ଧଯେ। ଯତତାମପି ସିଦ୍ଧାନାଂ କଶ୍ିଚନ୍ମାଂ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ।।7.3।।
ହଜାର ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ କିଛି ଜଣେ ସଫଳତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଏହି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଏବଂ ସଫଳ ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟରେ କେବଳ କିଛି ଜଣେ ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ଜାଣନ୍ତି।
ଭୂମିରାପୋଽନଲୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିରେଵ ଚ। ଅହଙ୍କାର ଇତୀଯଂ ମେ ଭିନ୍ନା ପ୍ରକୃତିରଷ୍ଟଧା।।7.4।।
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଅହଂକାର—ଏହି ଆଠଟି ମୋର ଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତି।
ଅପରେଯମିତସ୍ତ୍ଵନ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଧି ମେ ପରାମ୍। ଜୀଵଭୂତାଂ ମହାବାହୋ ଯଯେଦଂ ଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍।।7.5।।
ଏହି ପ୍ରକୃତି ଛଡି, ମହାବଳୀ, ମୋର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ଅଛି, ଯାହା ଜୀବ ରୂପରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଧାରିତ।
ଏତଦ୍ଯୋନୀନି ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣୀତ୍ଯୁପଧାରଯ। ଅହଂ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଲଯସ୍ତଥା।।7.6।।
ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକୃତିରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହାକୁ ଜାଣ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ନାଶ।
ମତ୍ତଃ ପରତରଂ ନାନ୍ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ଧନଞ୍ଜଯ। ମଯି ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରୋତଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ।।7.7।।
ଧନଞ୍ଜୟ, ମୋଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଞ୍ଚିଛି, ମଣି ମାଳାର ସୂତ୍ର ଭଳି।
ରସୋଽହମପ୍ସୁ କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରଭାସ୍ମି ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ। ପ୍ରଣଵଃ ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ଶବ୍ଦଃ ଖେ ପୌରୁଷଂ ନୃଷୁ।।7.8।।
କୌନ୍ତେୟ, ମୁଁ ଜଳରେ ସ୍ୱାଦ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭା, ସମସ୍ତ ବେଦରେ ଓଁକାର, ଆକାଶରେ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ।
ପୁଣ୍ଯୋ ଗନ୍ଧଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ତେଜଶ୍ଚାସ୍ମି ଵିଭାଵସୌ। ଜୀଵନଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ତପଶ୍ଚାସ୍ମି ତପସ୍ଵିଷୁ।।7.9।।
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ, ଅଗ୍ନିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଜୀବନ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ଭାବରେ ବ୍ୟପ୍ତ।
ବୀଜଂ ମାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଦ୍ଧି ପାର୍ଥ ସନାତନମ୍। ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧିମତାମସ୍ମି ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନାମହମ୍।।7.10।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ବୀଜ ମୁଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମୁଁ।
ବଲଂ ବଲଵତାଂ ଚାହଂ କାମରାଗଵିଵର୍ଜିତମ୍। ଧର୍ମାଵିରୁଦ୍ଧୋ ଭୂତେଷୁ କାମୋଽସ୍ମି ଭରତର୍ଷଭ।।7.11।।
ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଚାହିଦା ଓ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରେନଥିବା ଇଚ୍ଛା ମୁଁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯେ ଚୈଵ ସାତ୍ତ୍ଵିକା ଭାଵା ରାଜସାସ୍ତାମସାଶ୍ଚ ଯେ। ମତ୍ତ ଏଵେତି ତାନ୍ଵିଦ୍ଧି ନତ୍ଵହଂ ତେଷୁ ତେ ମଯି।।7.12।।
ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ ଯେଉଁ ଭାବଗୁଡିକ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବିବା; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେଗୁଡିକରେ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡିକ ମୋରେ ବ୍ୟପ୍ତ।
ତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣମଯୈର୍ଭାଵୈରେଭିଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍। ମୋହିତଂ ନାଭିଜାନାତି ମାମେଭ୍ଯଃ ପରମଵ୍ଯଯମ୍।।7.13।।
ଏହି ତିନି ଗୁଣର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋହିତ; ଏହା ମୋତେ ଚିନିପାରେନାହିଁ, ଯେଉଁ ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବିନାଶୀ।
ଦୈଵୀ ହ୍ଯେଷା ଗୁଣମଯୀ ମମ ମାଯା ଦୁରତ୍ଯଯା। ମାମେଵ ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ମାଯାମେତାଂ ତରନ୍ତି ତେ।।7.14।।
ମୋର ଦିବ୍ୟ ମାୟା, ଗୁଣମୟ ଏହି ମାୟା, ଅତି ଦୁର୍ଗମ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ କେବଳ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି।
ନ ମାଂ ଦୁଷ୍କୃତିନୋ ମୂଢାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ନରାଧମାଃ। ମାଯଯାପହୃତଜ୍ଞାନା ଆସୁରଂ ଭାଵମାଶ୍ରିତାଃ।।7.15।।
ଯେମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ମୂଢ଼, ନରାଧମ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଅସୁର ଭାବକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇନାହିଁ।
ଚତୁର୍ଵିଧା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଜନାଃ ସୁକୃତିନୋଽର୍ଜୁନ। ଆର୍ତୋ ଜିଜ୍ଞାସୁରର୍ଥାର୍ଥୀ ଜ୍ଞାନୀ ଚ ଭରତର୍ଷଭ।।7.16।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ଉତ୍ତମ ଲୋକେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି: ଦୁଃଖିତ, ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଥିବା, ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନୀ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତ ଏକଭକ୍ିତର୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ପ୍ରିଯୋ ହି ଜ୍ଞାନିନୋଽତ୍ଯର୍ଥମହଂ ସ ଚ ମମ ପ୍ରିଯଃ।।7.17।।
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦା ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ, ସେ ବିଶିଷ୍ଟ; ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ଉଦାରାଃ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଜ୍ଞାନୀ ତ୍ଵାତ୍ମୈଵ ମେ ମତମ୍। ଆସ୍ଥିତଃ ସ ହି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ମାମେଵାନୁତ୍ତମାଂ ଗତିମ୍।।7.18।।
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଦାର, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ମୋର ଅତ୍ମା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସେ ନିର୍ୟତ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ମୋରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଗତିକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛି।
ବହୂନାଂ ଜନ୍ମନାମନ୍ତେ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ମାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ। ଵାସୁଦେଵଃ ସର୍ଵମିତି ସ ମହାତ୍ମା ସୁଦୁର୍ଲଭଃ।।7.19।।
ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, 'ବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ' ବୋଲି ବୁଝିଥାଏ; ଏପରି ମହାତ୍ମା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
କାମୈସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ହୃତଜ୍ଞାନାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେଽନ୍ଯଦେଵତାଃ। ତଂ ତଂ ନିଯମମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନିଯତାଃ ସ୍ଵଯା।।7.20।।
ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିବା ଲୋକେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ନିଜ ଜନ୍ମଗତ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମ ଅନୁସରି।
ଯୋ ଯୋ ଯାଂ ଯାଂ ତନୁଂ ଭକ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାର୍ଚିତୁମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଚଲାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ତାମେଵ ଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍।।7.21।।
ଯେ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଦେହକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି।
ସ ତଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯାରାଧନମୀହତେ। ଲଭତେ ଚ ତତଃ କାମାନ୍ମଯୈଵ ଵିହିତାନ୍ ହି ତାନ୍।।7.22।।
ସେ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି ଦେହର ପୂଜା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ, ଯାହା ମୁଁ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ତଵତ୍ତୁ ଫଲଂ ତେଷାଂ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଲ୍ପମେଧସାମ୍। ଦେଵାନ୍ଦେଵଯଜୋ ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଭକ୍ତା ଯାନ୍ତି ମାମପି।।7.23।।
ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଫଳ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଉଛନ୍ତି, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପାଉଛନ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵ୍ଯକ୍ିତମାପନ୍ନଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ମାମବୁଦ୍ଧଯଃ। ପରଂ ଭାଵମଜାନନ୍ତୋ ମମାଵ୍ଯଯମନୁତ୍ତମମ୍।।7.24।।
ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ମୋତେ ଅପ୍ରକାଶ ଥିବାକୁ ପ୍ରକାଶ ଭାବିଥାନ୍ତି, ମୋର ଉଚ୍ଚ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିନାହିଁ।
ନାହଂ ପ୍ରକାଶଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯୋଗମାଯାସମାଵୃତଃ। ମୂଢୋଽଯଂ ନାଭିଜାନାତି ଲୋକୋ ମାମଜମଵ୍ଯଯମ୍।।7.25।।
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ ହୋଇନାହିଁ, ମୋର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏହି ମୂଢ଼ ଜଗତ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଭାବରେ ଚିନିପାରେନାହିଁ।
ଵେଦାହଂ ସମତୀତାନି ଵର୍ତମାନାନି ଚାର୍ଜୁନ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଚ ଭୂତାନି ମାଂ ତୁ ଵେଦ ନ କଶ୍ଚନ।।7.26।।
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଜାଣିନାହିଁ।
ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହେନ ଭାରତ। ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂମୋହଂ ସର୍ଗେ ଯାନ୍ତି ପରନ୍ତପ।।7.27।।
ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୂଢତାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଯେଷାଂ ତ୍ଵନ୍ତଗତଂ ପାପଂ ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍। ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ।।7.28।।
ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଛି, ଯେମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।
ଜରାମରଣମୋକ୍ଷାଯ ମାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯତନ୍ତି ଯେ। ତେ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଵିଦୁଃ କୃତ୍ସ୍ନମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କର୍ମ ଚାଖିଲମ୍।।7.29।।
ଯେମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଥାନ୍ତି ।
ସାଧିଭୂତାଧିଦୈଵଂ ମାଂ ସାଧିଯଜ୍ଞଂ ଚ ଯେ ଵିଦୁଃ। ପ୍ରଯାଣକାଲେଽପି ଚ ମାଂ ତେ ଵିଦୁର୍ଯୁକ୍ତଚେତସଃ।।7.30।।
ଯେମାନେ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜାଣିଥାନ୍ତି ।