ଅପାନେ ଜୁହ୍ଵତି ପ୍ରାଣ ପ୍ରାଣେଽପାନଂ ତଥାଽପରେ। ପ୍ରାଣାପାନଗତୀ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣାଃ।।4.29।।
କିଛି ଲୋକ ଅପାନ ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, କିଛି ପ୍ରାଣକୁ ଅପାନରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; କିଛି ପ୍ରାଣ ଚଳନକୁ ଅଟକାଇ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲିନ ରହନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅପରେ ନିଯତାହାରାଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣେଷୁ ଜୁହ୍ଵତି। ସର୍ଵେଽପ୍ଯେତେ ଯଜ୍ଞଵିଦୋ ଯଜ୍ଞକ୍ଷପିତକଲ୍ମଷାଃ।।4.30।।
ଅନ୍ୟମାନେ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
ଯଜ୍ଞଶିଷ୍ଟାମୃତଭୁଜୋ ଯାନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍। ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତ୍ଯଯଜ୍ଞସ୍ଯ କୁତୋ़ଽନ୍ଯଃ କୁରୁସତ୍ତମ।।4.31।।
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅମୃତ ଭାଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ, ସେ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କିପରି ପାଇବ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଏଵଂ ବହୁଵିଧା ଯଜ୍ଞା ଵିତତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମୁଖେ। କର୍ମଜାନ୍ଵିଦ୍ଧି ତାନ୍ସର୍ଵାନେଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ।।4.32।।
ଏଭଳି ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମର ମୁଖରେ ବିସ୍ତାରିତ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହା ଜାଣିଲେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଶ୍ରେଯାନ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମଯାଦ୍ଯଜ୍ଞାଜ୍ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଃ ପରନ୍ତପ। ସର୍ଵଂ କର୍ମାଖିଲଂ ପାର୍ଥ ଜ୍ଞାନେ ପରିସମାପ୍ଯତେ।।4.33।।
ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ତମ। ହେ ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଶେଷ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ପ୍ରଣିପାତେନ ପରିପ୍ରଶ୍ନେନ ସେଵଯା। ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନିନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ।।4.34।।
ସମ୍ମାନ ସହିତ ନିକଟ ଯାଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସେବା କରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶୀ ଲୋକ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବେ।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ମୋହମେଵଂ ଯାସ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵ। ଯେନ ଭୂତାନ୍ଯଶେଷେଣ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଥୋ ମଯି।।4.35।।
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ପୁନି ଏପରି ମୋହରେ ପଡିବେନାହିଁ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଓ ମୋରେ ଦେଖିପାରିବ।
ଅପି ଚେଦସି ପାପେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପକୃତ୍ତମଃ। ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନପ୍ଲଵେନୈଵ ଵୃଜିନଂ ସନ୍ତରିଷ୍ଯସି।।4.36।।
ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ କରିଥିବା ଲୋକ ହେଉ, ଏହି ଜ୍ଞାନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବ।
ଯଥୈଧାଂସି ସମିଦ୍ଧୋଽଗ୍ନିର୍ଭସ୍ମସାତ୍କୁରୁତେଽର୍ଜୁନ। ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଭସ୍ମସାତ୍କୁରୁତେ ତଥା।।4.37।।
ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଜଳା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଥାଏ, ଏ ଅର୍ଜୁନ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଥାଏ।
ନ ହି ଜ୍ଞାନେନ ସଦୃଶଂ ପଵିତ୍ରମିହ ଵିଦ୍ଯତେ। ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧଃ କାଲେନାତ୍ମନି ଵିନ୍ଦତି।।4.38।।
ଏହି ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନ ପରି ଶୁଦ୍ଧ କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯୋଗରେ ସିଧ୍ଧି ହୋଇଛି, ସେ ଜଣେ ନିଜେ ଏହାକୁ ସମୟରେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାଁଲ୍ଲଭତେ ଜ୍ଞାନଂ ତତ୍ପରଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପରାଂ ଶାନ୍ତିମଚିରେଣାଧିଗଚ୍ଛତି।।4.39।।
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଅଛି, ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଁ।
ଅଜ୍ଞଶ୍ଚାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ସଂଶଯାତ୍ମା ଵିନଶ୍ଯତି। ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତି ନ ପରୋ ନ ସୁଖଂ ସଂଶଯାତ୍ମନଃ।।4.40।।
ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅନିଶ୍ଚିତ, ଏବଂ ସନ୍ଦେହପରାୟଣ ମନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ସନ୍ଦେହରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଜଗତ, ପରଲୋକ କିମ୍ବା ସୁଖ କିଛି ନାହିଁ।
ଯୋଗସଂନ୍ଯସ୍ତକର୍ମାଣଂ ଜ୍ଞାନସଂଛିନ୍ନସଂଶଯମ୍। ଆତ୍ମଵନ୍ତଂ ନ କର୍ମାଣି ନିବଧ୍ନନ୍ତି ଧନଞ୍ଜଯ।।4.41।।
ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛି, ଜ୍ଞାନରେ ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ଏ ଧନଞ୍ଜୟ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଠକି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନସଂଭୂତଂ ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ଜ୍ଞାନାସିନାଽଽତ୍ମନଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵୈନଂ ସଂଶଯଂ ଯୋଗମାତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭାରତ।।4.42।।
ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହକୁ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଉ; ଯୋଗରେ ଦୃଢ ହୋଇ, ଉଠି ଦଢ଼ି ଭାରତ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ସଂନ୍ଯାସଂ କର୍ମଣାଂ କୃଷ୍ଣ ପୁନର୍ଯୋଗଂ ଚ ଶଂସସି। ଯଚ୍ଛ୍ରେଯ ଏତଯୋରେକଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ସୁନିଶ୍ିଚତମ୍।।5.1।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ନ୍ୟାସକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ଏବଂ ପୁନଃ ଯୋଗକୁ ମଧ୍ୟ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଉତ୍ତମ, ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଯୋଗଶ୍ଚ ନିଃଶ୍ରେଯସକରାଵୁଭୌ। ତଯୋସ୍ତୁ କର୍ମସଂନ୍ଯାସାତ୍କର୍ମଯୋଗୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ।।5.2।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: କାର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ କାର୍ମଯୋଗ, ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଫଳକୁ ଦେଇଥାଏ; ତଥାପି କାର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ନ୍ୟାସଠାରୁ କାର୍ମଯୋଗ ଉତ୍ତମ।
ଜ୍ଞେଯଃ ସ ନିତ୍ଯସଂନ୍ଯାସୀ ଯୋ ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ହି ମହାବାହୋ ସୁଖଂ ବନ୍ଧାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ।।5.3।।
ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ଆଶା ନାହିଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଏ ମହାବାହୁ, ସେଉଁଠି ସହଜରେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସାଂଖ୍ଯଯୋଗୌ ପୃଥଗ୍ବାଲାଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତାଃ। ଏକମପ୍ଯାସ୍ଥିତଃ ସମ୍ଯଗୁଭଯୋର୍ଵିନ୍ଦତେ ଫଲମ୍।।5.4।।
ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କେବଳ ଅବୁଜ ଲୋକ କହନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଏକକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦୁଇଟିର ଫଳ ମିଳେ।
ଯତ୍ସାଂଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଯୋଗୈରପି ଗମ୍ଯତେ। ଏକଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି।।5.5।।
ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଦେଉଁଠି ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଯେଉଁଠି ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ।
ସଂନ୍ଯାସସ୍ତୁ ମହାବାହୋ ଦୁଃଖମାପ୍ତୁମଯୋଗତଃ। ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ମୁନିର୍ବ୍ରହ୍ମ ନଚିରେଣାଧିଗଚ୍ଛତି।।5.6।।
ହେ ମହାବାହୁ, ଯୋଗ ବିନା ସନ୍ନ୍ୟାସ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁଃଖଦ; ଯୋଗରେ ଦୃଢ ମୁନି ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ପାଇଁ।
ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଜିତାତ୍ମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତାତ୍ମା କୁର୍ଵନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯତେ।।5.7।।
ଯେଉଁଠି ଯୋଗରେ ଏକତା, ମନ ଶୁଦ୍ଧ, ନିଜକୁ ଜିତିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି।
ନୈଵ କିଂଚିତ୍କରୋମୀତି ଯୁକ୍ତୋ ମନ୍ଯେତ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ପଶ୍ଯନ୍ ଶ୍ରୃଣଵନ୍ସ୍ପୃଶଞ୍ଜିଘ୍ରନ୍ନଶ୍ନନ୍ଗଚ୍ଛନ୍ସ୍ଵପନ୍ ଶ୍ଵସନ୍।।5.8।।
ଯେଉଁଠି ଯୋଗରେ ଦୃଢ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଭାବେ — 'ମୁଁ କିଛି କରୁନି', ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା, ଚାଲିବା, ଶୁଇବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା,
ପ୍ରଲପନ୍ଵିସୃଜନ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ନୁନ୍ମିଷନ୍ନିମିଷନ୍ନପି। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତ ଇତି ଧାରଯନ୍।।5.9।।
କଥା କହିବା, ଛାଡିବା, ଧରିବା, ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା, ବନ୍ଦ କରିବା, ଏବଂ ଏହି ଭାବରେ ଭାବିଥାଏ — ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ତାଙ୍କର ବିଷୟରେ ଚାଲିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଧାଯ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କରୋତି ଯଃ। ଲିପ୍ଯତେ ନ ସ ପାପେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାମ୍ଭସା।।5.10।।
ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି, ଯେପରି ମାନ୍ଦାର ପତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜେନି।
କାଯେନ ମନସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କେଵଲୈରିନ୍ଦ୍ରିଯୈରପି। ଯୋଗିନଃ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ।।5.11।।
ଦେହ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।
ଯୁକ୍ତଃ କର୍ମଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ନୈଷ୍ଠିକୀମ୍। ଅଯୁକ୍ତଃ କାମକାରେଣ ଫଲେ ସକ୍ତୋ ନିବଧ୍ଯତେ।।5.12।।
ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦୃଢ ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଅଛି, ଫଳରେ ଆଶା ଅଛି, ସେଉଁଠି ବନ୍ଧନ ହୁଏ।
ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମନସା ସଂନ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ସୁଖଂ ଵଶୀ। ନଵଦ୍ଵାରେ ପୁରେ ଦେହୀ ନୈଵ କୁର୍ଵନ୍ନ କାରଯନ୍।।5.13।।
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନରେ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନବଦ୍ୱାର ରହିଥିବା ଶରୀରରେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ; ସେ କିଛି କରେ ନାହିଁ, କିଛି କରାଏ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ନ କର୍ମାଣି ଲୋକସ୍ଯ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ। ନ କର୍ମଫଲସଂଯୋଗଂ ସ୍ଵଭାଵସ୍ତୁ ପ୍ରଵର୍ତତେ।।5.14।।
ପ୍ରଭୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇ ନାହିଁ; ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ।
ନାଦତ୍ତେ କସ୍ଯଚିତ୍ପାପଂ ନ ଚୈଵ ସୁକୃତଂ ଵିଭୁଃ। ଅଜ୍ଞାନେନାଵୃତଂ ଜ୍ଞାନଂ ତେନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ।।5.15।।
ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ କାହାର ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଆଛାଦିତ ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନେନ ତୁ ତଦଜ୍ଞାନଂ ଯେଷାଂ ନାଶିତମାତ୍ମନଃ। ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରକାଶଯତି ତତ୍ପରମ୍।।5.16।।
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପରମ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।