ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ କା ଭାଷା ସମାଧିସ୍ଥସ୍ଯ କେଶଵ। ସ୍ଥିତଧୀଃ କିଂ ପ୍ରଭାଷେତ କିମାସୀତ ଵ୍ରଜେତ କିମ୍।।2.54।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ କେଶବ, ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଛି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ କଣ? ସେ କିପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କହେ, କିପରି ବସେ ଓ କିପରି ଚାଲେ?
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପାର୍ଥ ମନୋଗତାନ୍। ଆତ୍ମନ୍ଯେଵାତ୍ମନା ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ।।2.55।।
ଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ପାର୍ଥ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମନର ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ସେତେବେଳେ ସେକୁ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ଦୁଃଖେଷ୍ଵନୁଦ୍ଵିଗ୍ନମନାଃ ସୁଖେଷୁ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ। ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧଃ ସ୍ଥିତଧୀର୍ମୁନିରୁଚ୍ଯତେ।।2.56।।
ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅଚଞ୍ଚଳ ମନ ରଖେ, ସୁଖରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେଠି ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ମୁନି କୁହାଯାଏ।
ଯଃ ସର୍ଵତ୍ରାନଭିସ୍ନେହସ୍ତତ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭମ୍। ନାଭିନନ୍ଦତି ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.57।।
ଯିଏ ସମସ୍ତଠାରେ ଅନାସକ୍ତ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ମିଳିଲେ ନ ଖୁସି ହୁଏ, ନ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯଦା ସଂହରତେ ଚାଯଂ କୂର୍ମୋଽଙ୍ଗାନୀଵ ସର୍ଵଶଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.58।।
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଲୋକ କଛୁଆଁ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଭିତରକୁ ଟାଣିନେଇଥାଏ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ହଟାଇନେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଵିଷଯା ଵିନିଵର୍ତନ୍ତେ ନିରାହାରସ୍ଯ ଦେହିନଃ। ରସଵର୍ଜଂ ରସୋଽପ୍ଯସ୍ଯ ପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଵର୍ତତେ।।2.59।।
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ଦୂରେ ରହେ, ତାଙ୍କୁ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ରୁଚି ରହିଯାଏ; ଏହି ରୁଚି ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ଦେଖିଲେ ଅପେକ୍ଷା କରିଯାଏ।
ଯତତୋ ହ୍ଯପି କୌନ୍ତେଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିପଶ୍ଚିତଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରମାଥୀନି ହରନ୍ତି ପ୍ରସଭଂ ମନଃ।।2.60।।
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କରିନେଉଛି।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ସଂଯମ୍ଯ ଯୁକ୍ତ ଆସୀତ ମତ୍ପରଃ। ଵଶେ ହି ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.61।।
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଅଟୁଟ ରୁହ। ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନ୍ପୁଂସଃ ସଙ୍ଗସ୍ତେଷୂପଜାଯତେ। ସଙ୍ଗାତ୍ ସଂଜାଯତେ କାମଃ କାମାତ୍କ୍ରୋଧୋଽଭିଜାଯତେ।।2.62।।
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଆସକ୍ତିରୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ଇଚ୍ଛାରୁ କ୍ରୋଧ ଉପଜେ।
କ୍ରୋଧାଦ୍ଭଵତି ସଂମୋହଃ ସଂମୋହାତ୍ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରମଃ। ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶାଦ୍ ବୁଦ୍ଧିନାଶୋ ବୁଦ୍ଧିନାଶାତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି।।2.63।।
କ୍ରୋଧରୁ ଭ୍ରମ ହୁଏ, ଭ୍ରମରୁ ସ୍ମୃତି ହାରାଯାଏ, ସ୍ମୃତି ହରାଇଗଲେ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଯୁକ୍ତୈସ୍ତୁ ଵିଷଯାନିନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ଚରନ୍। ଆତ୍ମଵଶ୍ଯୈର୍ଵିଧେଯାତ୍ମା ପ୍ରସାଦମଧିଗଚ୍ଛତି।।2.64।।
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପ୍ରସାଦେ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ ହାନିରସ୍ଯୋପଜାଯତେ। ପ୍ରସନ୍ନଚେତସୋ ହ୍ଯାଶୁ ବୁଦ୍ଧିଃ ପର୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ।।2.65।।
ଏହି ଶାନ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଯାହାର ମନ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ।
ନାସ୍ତି ବୁଦ୍ଧିରଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଭାଵନା। ନ ଚାଭାଵଯତଃ ଶାନ୍ତିରଶାନ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସୁଖମ୍।।2.66।।
ଯାହାର ମନ ଅସ୍ଥିର, ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ; ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ ବିନା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯାହା ଅଶାନ୍ତ, ସେ କେମିତି ସୁଖ ପାଇପାରିବ?
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ହି ଚରତାଂ ଯନ୍ମନୋଽନୁଵିଧୀଯତେ। ତଦସ୍ଯ ହରତି ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଵାଯୁର୍ନାଵମିଵାମ୍ଭସି।।2.67।।
ଯେତେବେଳେ ମନ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ସେ ଏମିତି ଉଡ଼ାଇ ନେଇଯାଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ବାତାସ ନୌକାକୁ ଉଡ଼ାଇ ନେଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ଯ ମହାବାହୋ ନିଗୃହୀତାନି ସର୍ଵଶଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା।।2.68।।
ସେହିପାଇଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଭୋଗବସ୍ତୁଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ରହେ।
ଯା ନିଶା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତସ୍ଯାଂ ଜାଗର୍ତି ସଂଯମୀ। ଯସ୍ଯାଂ ଜାଗ୍ରତି ଭୂତାନି ସା ନିଶା ପଶ୍ଯତୋ ମୁନେଃ।।2.69।।
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି, ସେଠି ନିୟମିତ ମନୁଷ୍ୟ ଜାଗିଥାଏ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ ମୁନି ପାଇଁ ରାତି।
ଆପୂର୍ଯମାଣମଚଲପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ସମୁଦ୍ରମାପଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଯଦ୍ଵତ୍। ତଦ୍ଵତ୍କାମା ଯଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସର୍ଵେ ସ ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ନ କାମକାମୀ।।2.70।।
ଯେପରି ଅନେକ ନଦୀର ଜଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଅଚଳ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଯାହାଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ଅଚଳ ଥାଏ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ; ଯିଏ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ।
ଵିହାଯ କାମାନ୍ଯଃ ସର୍ଵାନ୍ପୁମାଂଶ୍ଚରତି ନିଃସ୍ପୃହଃ। ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରଃ ସ ଶାଂତିମଧିଗଚ୍ଛତି।।2.71।।
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ଲୋଭ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ନିର୍ମମ ଓ ନିରଅହଂକାରୀ ହୁଏ, ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏଷା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତିଃ ପାର୍ଥ ନୈନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିମୁହ୍ଯତି। ସ୍ଥିତ୍ଵାଽସ୍ଯାମନ୍ତକାଲେଽପି ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଵାଣମୃଚ୍ଛତି।।2.72।।
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତି; ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ କେହି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ ପାଇଯାଏ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ଜ୍ଯାଯସୀ ଚେତ୍କର୍ମଣସ୍ତେ ମତା ବୁଦ୍ଧିର୍ଜନାର୍ଦନ। ତତ୍କିଂ କର୍ମଣି ଘୋରେ ମାଂ ନିଯୋଜଯସି କେଶଵ।।3.1।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣ ଯଦି ବୁଦ୍ଧିକୁ କର୍ମଠାରୁ ଉତ୍ତମ କହୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରିବାକୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ କେଶବ?
ଵ୍ଯାମିଶ୍ରେଣେଵ ଵାକ୍ଯେନ ବୁଦ୍ଧିଂ ମୋହଯସୀଵ ମେ। ତଦେକଂ ଵଦ ନିଶ୍ିଚତ୍ଯ ଯେନ ଶ୍ରେଯୋଽହମାପ୍ନୁଯାମ୍।।3.2।।
ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୋ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛି, ମନେ ହେଉଛି ଦୁଇପ୍ରକାର ଭାବରେ କହୁଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଭ୍ରମ ଦୂର କରି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇପାରିବି, ସେଠିକି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଵିଧା ନିଷ୍ଠା ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯାନଘ। ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ସାଂଖ୍ଯାନାଂ କର୍ମଯୋଗେନ ଯୋଗିନାମ୍।।3.3।।
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଅନଘ, ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇପ୍ରକାର ମାର୍ଗ କଥା କହିଛି—ଜ୍ଞାନମାର୍ଗ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ନିମନ୍ତେ, କର୍ମମାର୍ଗ ଯୋଗୀମାନେ ନିମନ୍ତେ।
ନ କର୍ମଣାମନାରମ୍ଭାନ୍ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋଽଶ୍ନୁତେ। ନ ଚ ସଂନ୍ଯସନାଦେଵ ସିଦ୍ଧିଂ ସମଧିଗଚ୍ଛତି।।3.4।।
କେବଳ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ରହିଲେ କେହି କ୍ରିୟାଶୂନ୍ୟତା ପାଏ ନାହିଁ; କେବଳ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ନାହିଁ।
ନ ହି କଶ୍ିଚତ୍କ୍ଷଣମପି ଜାତୁ ତିଷ୍ଠତ୍ଯକର୍ମକୃତ୍। କାର୍ଯତେ ହ୍ଯଵଶଃ କର୍ମ ସର୍ଵଃ ପ୍ରକୃତିଜୈର୍ଗୁଣୈଃ।।3.5।।
କେହି ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ମ ବିନା ରହିପାରେ ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କର୍ମ କରିଥାଏ।
କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସଂଯମ୍ଯ ଯ ଆସ୍ତେ ମନସା ସ୍ମରନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାନ୍ଵିମୂଢାତ୍ମା ମିଥ୍ଯାଚାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ।।3.6।।
ଯିଏ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କିନ୍ତୁ ମନରେ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଭାବିଥାଏ, ସେ ମୂଢ଼ ଆତ୍ମା ଓ ମିଥ୍ୟାଚାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନସା ନିଯମ୍ଯାରଭତେଽର୍ଜୁନ। କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ କର୍ମଯୋଗମସକ୍ତଃ ସ ଵିଶିଷ୍ଯତେ।।3.7।।
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି ବିନା କର୍ମ କରେ, ସେ ଅର୍ଜୁନ, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନିଯତଂ କୁରୁ କର୍ମ ତ୍ଵଂ କର୍ମ ଜ୍ଯାଯୋ ହ୍ଯକର୍ମଣଃ। ଶରୀରଯାତ୍ରାପି ଚ ତେ ନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯେଦକର୍ମଣଃ।।3.8।।
ତୁମେ ନିୟତ କର୍ମ କର। କାରଣ କର୍ମ କରିବା ଅକର୍ମ କରିବାଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଅକର୍ମ କରିଲେ ତୁମର ଶରୀର ଚଳାଚଳ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥାତ୍କର୍ମଣୋଽନ୍ଯତ୍ର ଲୋକୋଽଯଂ କର୍ମବନ୍ଧନଃ। ତଦର୍ଥଂ କର୍ମ କୌନ୍ତେଯ ମୁକ୍ତସଂଗଃ ସମାଚର।।3.9।।
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ସଂସାର କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ। ତେଣୁ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ କର୍ମ କର।
ସହଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୋଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଅନେନ ପ୍ରସଵିଷ୍ଯଧ୍ଵମେଷ ଵୋଽସ୍ତ୍ଵିଷ୍ଟକାମଧୁକ୍।।3.10।।
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଜାପତି ଯଜ୍ଞ ସହିତ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, କହିଲେ— 'ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବଢ଼ିବ। ଏହା ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ।'
ଦେଵାନ୍ଭାଵଯତାନେନ ତେ ଦେଵା ଭାଵଯନ୍ତୁ ଵଃ। ପରସ୍ପରଂ ଭାଵଯନ୍ତଃ ଶ୍ରେଯଃ ପରମଵାପ୍ସ୍ଯଥ।।3.11।।
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପୋଷଣ କରିବେ। ଏଭଳି ପରସ୍ପର ପୋଷଣ କରି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିବ।