ଅଯନେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଯଥାଭାଗମଵସ୍ଥିତାଃ। ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି।।1.11।।
ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏକାଠି ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ସଂଜନଯନ୍ହର୍ଷଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧଃ ପିତାମହଃ। ସିଂହନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍।।1.12।।
ତା'ପରେ, କୁରୁବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ପଣଵାନକଗୋମୁଖାଃ। ସହସୈଵାଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍।।1.13।।
ତା'ପରେ ଶଂଖ, ଭେରି, ଦଉଳ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଗୋମୁଖ ଏକାଏକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜିଉଠିଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ତତଃ ଶ୍ଵେତୈର୍ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତେ ମହତି ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତୌ। ମାଧଵଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯୌ ଶଙ୍ଖୌ ପ୍ରଦଧ୍ମତୁଃ।।1.14।।
ତା'ପରେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ବଡ଼ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇ ମାଧବ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଁଜଣେ ଦିବ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ହୃଷୀକେଶୋ ଦେଵଦତ୍ତଂ ଧନଂଜଯଃ। ପୌଣ୍ଡ୍ରଂ ଦଧ୍ମୌ ମହାଶଙ୍ଖଂ ଭୀମକର୍ମା ଵୃକୋଦରଃ।।1.15।।
ହୃଷୀକେଶ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ, ଧନଞ୍ଜୟ ଦେବଦତ୍ତ ଓ ଭୀମକର୍ମା ବୃକୋଦର ମହାଶଂଖ ପୌଣ୍ଡ୍ର ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଅନନ୍ତଵିଜଯଂ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସୁଘୋଷମଣିପୁଷ୍ପକୌ।।1.16।।
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନନ୍ତବିଜୟ ଶଂଖ, ନକୁଳ ସୁଘୋଷ ଓ ସହଦେବ ମଣିପୁଷ୍ପକ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
କାଶ୍ଯଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ଵାସଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ମହାରଥଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ।।1.17।।
କାଶୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ରାଜା, ମହାରଥୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ ଓ ଅଜୟ ସାତ୍ୟକି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଦ୍ରୁପଦୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍।।1.18।।
ଡ୍ରୁପଦ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଏକ-ଏକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା।
ସ ଘୋଷୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ହୃଦଯାନି ଵ୍ଯଦାରଯତ୍। ନଭଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ତୁମୁଲୋ ଵ୍ଯନୁନାଦଯନ୍।।1.19।।
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଲା, ଏହି ଗୁଞ୍ଜନ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
ଅଥ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍କପିଧ୍ଵଜଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରସଂପାତେ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ।।1.20।।
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାନର ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ, ଶସ୍ତ୍ର ଝଂପ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ରାଜା।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ହୃଷୀକେଶଂ ତଦା ଵାକ୍ଯମିଦମାହ ମହୀପତେ। ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରଥଂ ସ୍ଥାପଯ ମେଽଚ୍ଯୁତ।।1.21।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ — ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୟାକରି ମୋର ରଥକୁ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖ।
ଯାଵଦେତାନ୍ନିରୀକ୍ଷେଽହଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମାନଵସ୍ଥିତାନ୍। କୈର୍ମଯା ସହ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମସ୍ମିନ୍ରଣସମୁଦ୍ଯମେ।।1.22।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଏହି ମନୋବଳୀ ଲୋକମାନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ଦଉଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିବି, ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁଠାରେ କାହା ସହିତ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତାହା ଜାଣିପାରିବି।
ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନାନଵେକ୍ଷେଽହଂ ଯ ଏତେଽତ୍ର ସମାଗତାଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେର୍ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ।।1.23।।
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ସଂଜଯ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଗୁଡାକେଶେନ ଭାରତ। ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମମ୍।।1.24।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଗୁଡାକେଶ ଏପରି କହିବା ପରେ, ହୃଷୀକେଶ ଭାରତ, ଦୁଇଟି ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ରଖିଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପ୍ରମୁଖତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍। ଉଵାଚ ପାର୍ଥ ପଶ୍ଯୈତାନ୍ସମଵେତାନ୍କୁରୂନିତି।।1.25।।
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ ଏବଂ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ହୃଷୀକେଶ କହିଲେ— ପାର୍ଥ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ କୁରୁମାନେ ଦେଖ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଥିତାନ୍ପାର୍ଥଃ ପିତୃ़ନଥ ପିତାମହାନ୍। ଆଚାର୍ଯାନ୍ମାତୁଲାନ୍ଭ୍ରାତୃ़ନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ସଖୀଂସ୍ତଥା।।1.26।।
ସେଠାରେ, ପାର୍ଥ ଦେଖିଲେ— ଦୁଇ ସେନାରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ତାଙ୍କର ପିତା, ପିତାମହ, ଶିକ୍ଷକ, ମାମା, ଭାଇ, ପୁଅ, ପୋତା, ସଙ୍ଗୀ, ଶ୍ୱଶୁର ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଶ୍ଵଶୁରାନ୍ସୁହୃଦଶ୍ଚୈଵ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି। ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ଵାନ୍ବନ୍ଧୂନଵସ୍ଥିତାନ୍।।1.27।।
କୌନ୍ତେୟ ନିଜ ପରିବାର ଓ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୟାରେ ଭରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ କୃପଯା ପରଯାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ଵିଷୀଦନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମଂ ସ୍ଵଜନଂ କୃଷ୍ଣ ଯୁଯୁତ୍ସୁଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍।।1.28।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ମୋ ନିଜ ଲୋକମାନେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେଖି...
ସୀଦନ୍ତି ମମ ଗାତ୍ରାଣି ମୁଖଂ ଚ ପରିଶୁଷ୍ଯତି। ଵେପଥୁଶ୍ଚ ଶରୀରେ ମେ ରୋମହର୍ଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ।।1.29।।
ମୋ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମୋ ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଉଛି, ଶରୀର କମ୍ପିଉଛି, ଚୁଲ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ସ୍ରଂସତେ ହସ୍ତାତ୍ତ୍ଵକ୍ଚୈଵ ପରିଦହ୍ଯତେ। ନ ଚ ଶକ୍ନୋମ୍ଯଵସ୍ଥାତୁଂ ଭ୍ରମତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ।।1.30।।
ଗାଣ୍ଡୀବ ହସ୍ତରୁ ଖସିଯାଉଛି, ଚମ୍ମା ଜଳିଉଛି, ମୁଁ ଦଢ଼ି ରହିପାରୁନାହିଁ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିଉଛି।
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ଯାମି ଵିପରୀତାନି କେଶଵ। ନ ଚ ଶ୍ରେଯୋଽନୁପଶ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ସ୍ଵଜନମାହଵେ।।1.31।।
ହେ କେଶବ, ମୁଁ ଦୁଃଖର ନିଶାନୀ ଦେଖୁଛି; ଆମ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବାରୁ କୌଣସି ଭଲ ଫଳ ମିଳିବ ବୋଲି ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦେଖୁନାହିଁ।
ନ କାଙ୍କ୍ଷେ ଵିଜଯଂ କୃଷ୍ଣ ନ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖାନି ଚ। କିଂ ନୋ ରାଜ୍ଯେନ ଗୋଵିନ୍ଦ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନ ଵା।।1.32।।
ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେଁନି, ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି। ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଜୀବନର ଉପଯୋଗ କଣ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ?
ଯେଷାମର୍ଥେ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ନୋ ରାଜ୍ଯଂ ଭୋଗାଃ ସୁଖାନି ଚ। ତ ଇମେଽଵସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନାନି ଚ।।1.33।।
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ଚାହୁଁଛୁ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଛାଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଆଚାର୍ଯାଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ ପିତାମହାଃ। ମାତୁଲାଃ ଶ୍ଚଶୁରାଃ ପୌତ୍ରାଃ ଶ୍ଯାଲାଃ ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତଥା।।1.34।।
ଗୁରୁ, ବାପା, ପୁଅ, ପୁରୁଣା ବାପା, ମାମା, ଶ୍ୱଶୁର, ପୁଅନାତି, ଭଉଣା, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାନ୍ନ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଘ୍ନତୋଽପି ମଧୁସୂଦନ। ଅପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ କିଂ ନୁ ମହୀକୃତେ।।1.35।।
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏ ଭୂମି ପାଇଁ ତ ଏହା କଥା ଅତିରିକ୍ତ।
ନିହତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନଃ କା ପ୍ରୀତିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜନାର୍ଦନ। ପାପମେଵାଶ୍ରଯେଦସ୍ମାନ୍ହତ୍ଵୈତାନାତତାଯିନଃ।।1.36।।
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ ଆମେ କଣ ସୁଖ ପାଇବୁ? ଏମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଆମ ପାଇଁ କେବଳ ପାପ ହେବ।
ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହା ଵଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସ୍ଵବାନ୍ଧଵାନ୍। ସ୍ଵଜନଂ ହି କଥଂ ହତ୍ଵା ସୁଖିନଃ ସ୍ଯାମ ମାଧଵ।।1.37।।
ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଆମର ନିଜ ପରିବାରବଳକୁ ମାରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହେ ମାଧବ, ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିଦେଇ ଆମେ କିପରି ସୁଖୀ ହେବୁ?
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେତେ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଲୋଭୋପହତଚେତସଃ। କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ଚ ପାତକମ୍।।1.38।।
ଏମିତି ଯଦିଓ ସେମାନେ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ପରିବାର ନାଶର ଦୋଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବାର ପାପ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି,
କଥଂ ନ ଜ୍ଞେଯମସ୍ମାଭିଃ ପାପାଦସ୍ମାନ୍ନିଵର୍ତିତୁମ୍। କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ଜନାର୍ଦନ।।1.39।।
ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ପରିବାର ନାଶର ଦୁଷ୍ଟ ଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛୁ, ସେହି ପାପରୁ ଆମେ କାହିଁକି ଦୂରେଇ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?
କୁଲକ୍ଷଯେ ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି କୁଲଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ। ଧର୍ମେ ନଷ୍ଟେ କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମଧର୍ମୋଽଭିଭଵତ୍ଯୁତ।।1.40।।
ପରିବାର ନାଶ ହେଲେ ପରିବାରର ପୁରୁଣା ନୀତି-ନିୟମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସମଗ୍ର ପରିବାରକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଆଛାଦନ କରେ।