धृतराष्ट्र उवाच धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः। मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय।।1.1।।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ— ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଧର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଣ କରିଲେ?
सञ्जय उवाच दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा। आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्।।1.2।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ସେତେବେଳେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହିପରି କହିଲେ।
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्। व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता।।1.3।।
ହେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଖଳିତ ହୋଇଛି।
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि। युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः।।1.4।।
ଏଠାରେ ଅନେକ ବୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ। ଯୁୟୁଧାନ, ବିରାଟ ଓ ଡ୍ରୁପଦ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ।
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्। पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः।।1.5।।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଚେକିତାନ, କାଶୀର ଶୂରବୀର ରାଜା, ପୁରୁଜିତ, କୁନ୍ତିଭୋଜ, ଶୈବ୍ୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ; ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓତି ସାହସୀ, ଉତ୍ତମୌଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्। सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः।।1.6।।
ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ।
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम। नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते।।1.7।।
କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସେନାର ଯେଉଁ ମୁଖ୍ୟ ନାୟକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः। अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च।।1.8।।
ଆପଣ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ।
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः। नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः।।1.9।।
ଏହା ସହିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀର ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्। पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्।।1.10।।
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଆମ ସେନାର ଶକ୍ତି ଅସୀମ; କିନ୍ତୁ ଭୀମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଏମାନଙ୍କ ସେନାର ଶକ୍ତି ସୀମିତ।
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः। भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि।।1.11।।
ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏକାଠି ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ।
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः। सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्।।1.12।।
ତା'ପରେ, କୁରୁବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः। सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत्।।1.13।।
ତା'ପରେ ଶଂଖ, ଭେରି, ଦଉଳ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଗୋମୁଖ ଏକାଏକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜିଉଠିଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ। माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः।।1.14।।
ତା'ପରେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ବଡ଼ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇ ମାଧବ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଁଜଣେ ଦିବ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः। पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः।।1.15।।
ହୃଷୀକେଶ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ, ଧନଞ୍ଜୟ ଦେବଦତ୍ତ ଓ ଭୀମକର୍ମା ବୃକୋଦର ମହାଶଂଖ ପୌଣ୍ଡ୍ର ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ।।1.16।।
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନନ୍ତବିଜୟ ଶଂଖ, ନକୁଳ ସୁଘୋଷ ଓ ସହଦେବ ମଣିପୁଷ୍ପକ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः। धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः।।1.17।।
କାଶୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ରାଜା, ମହାରଥୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ ଓ ଅଜୟ ସାତ୍ୟକି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते। सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक्।।1.18।।
ଡ୍ରୁପଦ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଏକ-ଏକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା।
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्। नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्।।1.19।।
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଲା, ଏହି ଗୁଞ୍ଜନ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः। प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः।।1.20।।
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାନର ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ, ଶସ୍ତ୍ର ଝଂପ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ରାଜା।
अर्जुन उवाच हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते। सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत।।1.21।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ — ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୟାକରି ମୋର ରଥକୁ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖ।
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्। कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे।।1.22।।
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଏହି ମନୋବଳୀ ଲୋକମାନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ଦଉଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିବି, ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁଠାରେ କାହା ସହିତ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତାହା ଜାଣିପାରିବି।
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः। धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः।।1.23।।
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
संजय उवाच एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत। सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्।।1.24।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଗୁଡାକେଶ ଏପରି କହିବା ପରେ, ହୃଷୀକେଶ ଭାରତ, ଦୁଇଟି ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ରଖିଦେଲେ।
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्। उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति।।1.25।।
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ ଏବଂ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ହୃଷୀକେଶ କହିଲେ— ପାର୍ଥ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ କୁରୁମାନେ ଦେଖ।
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्। आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा।।1.26।।
ସେଠାରେ, ପାର୍ଥ ଦେଖିଲେ— ଦୁଇ ସେନାରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ତାଙ୍କର ପିତା, ପିତାମହ, ଶିକ୍ଷକ, ମାମା, ଭାଇ, ପୁଅ, ପୋତା, ସଙ୍ଗୀ, ଶ୍ୱଶୁର ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि। तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान्।।1.27।।
କୌନ୍ତେୟ ନିଜ ପରିବାର ଓ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୟାରେ ଭରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ।
अर्जुन उवाच कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत्। दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम्।।1.28।।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ମୋ ନିଜ ଲୋକମାନେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେଖି...
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति। वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते।।1.29।।
ମୋ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମୋ ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଉଛି, ଶରୀର କମ୍ପିଉଛି, ଚୁଲ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି।
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते। न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः।।1.30।।
ଗାଣ୍ଡୀବ ହସ୍ତରୁ ଖସିଯାଉଛି, ଚମ୍ମା ଜଳିଉଛି, ମୁଁ ଦଢ଼ି ରହିପାରୁନାହିଁ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିଉଛି।