ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ବିଧାରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବିବେକ ଦେଇ କହିଲେ—"ଅର୍ଜୁନ, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଯିବା, ଲୋକମାନେ ତୁମ ଅମର ଅପକୀର୍ତି ବିଷୟରେ କଥା ହେବେ। ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା। ଏହି ରଥୀମାନେ ଭାବିବେ ଯେ ତୁମେ ଭୟରୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ିଛ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅପମାନିତ ହେବା। ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଉପହାସ କରିବେ, ଅନେକ ଅଭଦ୍ର କଥା କହିବେ—ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା କ’ଣ ଅଛି? ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଯିବ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ; ଯଦି ଜିତିବ, ପୃଥିବୀର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବ। ତେଣୁ, କୁଣ୍ଡଳୀର ପୁତ୍ର, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଯୁଦ୍ଧ କର। ଆନନ୍ଦ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ଜୟ-ପରାଜୟକୁ ସମାନ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା; ଏଭଳି କରିଲେ ପାପ ଲାଗିବ ନାହିଁ। ଏହି ବୁଝିବା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ଶ୍ରବଣ କର, ଶାସନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ। ଏହି ବୁଝିବା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ତୁମେ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା। ଏହି ମାର୍ଗରେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ, କୌଣସି ହାନି ନାହିଁ; ଏହି ଶାସନର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏଠାରେ, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଜ୍ଞାନ ଏକାଗ୍ର ଓ ଦୃଢ଼; ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଅନ୍ତହୀନ ଭାବରେ ଅନିଶ୍ଚିତମନ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ। ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ, ଫୁଲଫୁଲା ବେଦ କଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ ଅଭିଲାଷା ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ପୁନଃଜନ୍ମ ପାଇଁ କର୍ମ ଫଳ ଆଶା କରି, ବିଶେଷ ଅନେକ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲଗିଥାଏ। ଏଭଳି ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତି ଥିବା, ତାଙ୍କର ମନ ଏହିପରି ଭାବରେ ଭାସିଯାଏ, ତେଣୁ ଏକାଗ୍ର ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉନାହିଁ। ବେଦ ତିନି ଗୁଣର ବିଷୟରେ କଥା କରେ; ତୁମେ ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଅବିରତ ରହିବା, ଲାଭ ଓ ରକ୍ଷା ଭାବରେ ଅନାସକ୍ତ ହେବା, ଆତ୍ମସ୍ଥ ହେବା। ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁ, ବେଦର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ କୂଆର ଆବଶ୍ୟକତା ପରି, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଅଛି, ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ। ତୁମର ଅଧିକାର କେବଳ କର୍ମରେ, କର୍ମ ଫଳରେ କେବେ ନୁହେଁ; କର୍ମ ଫଳକୁ ଆଶା କରିବା ନୁହେଁ, ଅକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ନୁହେଁ। ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, କର୍ମ କର, ଧନଞ୍ଜୟ, ଆସକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ସମାନ ରହ; ସମତାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। କର୍ମ ତୁଳନାରେ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ, ଧନଞ୍ଜୟ; ଜ୍ଞାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, କର୍ମ ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖୀ। ଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଏହି ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ କର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ଯୋଗକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, କାରଣ ଯୋଗ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷତା। ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଜ୍ଞାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କର୍ମ ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ତୀର ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ମୂଢ଼ତାର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ, ତୁମେ ଶୁଣିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ଦୁଇରେ ଅନାସକ୍ତ ହେବା। ତୁମର ବୁଦ୍ଧି, ଶୁଣିଥିବାରୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ, ଏକାଗ୍ର ଓ ଅଚଳ ହେଲେ, ତୁମେ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା। ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ହେ କେଶବ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଏକାଗ୍ର, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ କ’ଣ? ସେ କିପରି କଥା କହନ୍ତି, ବସିବା, ଚଲିବା କିପରି?" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମନର ଦେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଅଭିଲାଷା ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧିର ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଃଖରେ ବି ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ, ଭୋଗ ଆଶା ହାରାଇଛି, ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧିର ଉପାଧି ପାଇଥାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନାସକ୍ତ, ଭଲ କି ଖରାପ ମିଳିଲେ ଉଲ୍ଲାସ କି ଦ୍ୱେଷ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼। କୁମିର ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିଥିବା ପରି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼। ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏକ ଦେହୀରୁ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ରୁଚି ରହିଯାଏ; ଏହି ରୁଚି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ ମିଟିଯାଏ। କୁଣ୍ଡଳୀର ପୁତ୍ର, ଚଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ମନକୁ ମଜବୁରି କରି ଭାସିଯାଏ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋତେ ଏକାଗ୍ର କରି ବସିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼। ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଆସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଆସକ୍ତିରୁ ଅଭିଲାଷା, ଅଭିଲାଷାରୁ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। କ୍ରୋଧରୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତି, ବିଭ୍ରାନ୍ତିରୁ ସ୍ମୃତି ହାନି, ସ୍ମୃତି ହାନିରୁ ବୁଦ୍ଧି ନାଶ, ବୁଦ୍ଧି ନାଶରୁ ବ୍ୟକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଚଳିଥାଏ, ସେ ସାନ୍ତି ପାଏ। ସାନ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଶାନ୍ତ ମନ ବେଗରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ। ଅସ୍ଥିର ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଅସ୍ଥିର ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ ଥିଲେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ନାହିଁ ଥିଲେ ସୁଖ କିପରି? ମନ ଯଦି ଚଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଜ୍ଞାନକୁ ଜଳରେ ନାଉକୁ ବା ହବା ଭାବରେ ଭାସିଯାଏ। ତେଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୁପେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼। ଯେଉଁ ଦିନ ଦେହୀମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଦ୍ରାରେ ଅଛନ୍ତି, ଶାସିତ ଜନ ତାହାରେ ଜାଗିରହନ୍ତି; ଯେଉଁ ଦିନ ଦେହୀମାନେ ଜାଗିରହନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ତାହା ନିଦ୍ରା।