ଓଡ଼ିଆ ନାରେଟିଭ୍: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—“ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ, ଜଳିଉନାହିଁ, ଭିଜିଉନାହିଁ, ଶୁଖିଉନାହିଁ। ଏହା ଅମର, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚଳ, ଅପରିବାର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଏବଂ ପୁରାତନ। ଏହି ଆତ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହାକୁ ଜାଣି ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଏହି ଆତ୍ମା ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହି ପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ହେଇଛି, ତାହାର ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଅଟଳ ଘଟଣା ଉପରେ ଦୁଃଖ କରିବାର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ, ଶେଷରେ ଆଉ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହି ଉପରେ କ’ଣ ଦୁଃଖ କରିବା? କିଏ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ବିଶ୍ମୟ ଭାବରେ ଦେଖେ, କିଏ ବିଶ୍ମୟ ଭାବରେ କହେ, କିଏ ବିଶ୍ମୟ ଭାବରେ ଶୁଣେ; ତଥାପି ଶୁଣିଲାପରେ ମଧ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିନାହିଁ। ଏହି ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା ସଦା ଅବିନାଶୀ; ତେଣୁ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ତୁମର ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଏଁଠୁ ଭଲ କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଆସିଛି, ତାହା ଆକାଶ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି; ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇବାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାନେ ଖୁସି ପାନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାଦ ଦେଉଛ, ତେଣୁ ତୁମର ମାନ ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡି ତୁମେ ପାପ କରିବ। ଲୋକେ ତୁମର ଅମର ଅପକୀର୍ତି କଥା କହିବେ; ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠୁ ବଡ଼। ମହାଯୋଧ୍ଧାମାନେ ଭାବିବେ ଯେ ତୁମେ ଭୟରୁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡିଛ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅପମାନିତ ହେବ। ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଅନେକ ଅପମାନଜନକ କଥା କହିବେ, ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ଉପହାସ କରିବେ; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଛି ନାହିଁ। ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛ, ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ; ଯଦି ଜିତିବ, ତେଣୁ ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରିବ; ତେଣୁ ଉଠ, କୂନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେ। ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ, ଲାଭ ଓ ହାନି, ଜୟ ଓ ପରାଜୟକୁ ଏକାକାର କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେ; ଏହିପରି କରିଲେ ତୁମେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବନାହିଁ। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି; ଏବେ ଶିକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଶୁଣ। ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ତୁମେ କାର୍ମିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏହି ପଥରେ କୌଣସି ଉଦ୍ୟମର ହାନି ନାହିଁ, କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନାହିଁ; ଅଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଥାଏ, ଅନ୍ୟଥା ଅନିଶ୍ଚିତ ମନ ଅନେକ ଶାଖା ଦେଖାଏ। ଅବିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବେଦର ଫୁଲ ଭାବରେ କଥା କୁହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ ଲାଗିଥାଏ, ଏହି କାର୍ମିକ ଫଳରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ଦେବା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ବିଶେଷ ବିଶେଷ କ୍ରିୟା ଭରିଥାଏ, ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦ ତିନି ଗୁଣର ବିଷୟରେ କଥା କରେ; ତୁମେ ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଶୁଦ୍ଧିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ଆର୍ଜନ ଓ ସଂରକ୍ଷଣର ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେ। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ, ବେଦର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଜଳପ୍ରବାହରେ ଏକ ଛୋଟ କୂଆର ଉପଯୋଗ ପରି ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ। ତୁମର ଅଧିକାର କେବଳ କାର୍ମ ଉପରେ, ଫଳ ଉପରେ କେବେ ନୁହେଁ; କାର୍ମର ଫଳ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କ୍ରିୟାରେ ଅଲସ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ କାର୍ମ କର, ଆସକ୍ତି ଛାଡି, ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ସମ ରହ; ଏହି ସମତାକୁ ‘ଯୋଗ’ କୁହାଯାଏ। କାର୍ମ ତୁଳନାରେ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ ବେଶି ଉତ୍ତମ; ଜ୍ଞାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, କାର୍ମ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଦୁଃଖୀ। ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁଇଟିକୁ ଛାଡିଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, କାର୍ମର ଦକ୍ଷତା ହେଉଛି ଯୋଗ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାର୍ମ ଫଳ ଛାଡି, ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ବିନା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମର ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଯିବ, ତୁମେ ଶୁଣିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ଉପରେ ଅସଙ୍ଗ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏହି ଶୁଣିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ଅଚଳ ହେବ, ତେଣୁ ତୁମେ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ କେଶବ, ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତି କେମିତି ଦେଖାଯିବେ? ସେ କେମିତି କଥା କହେ, ବସେ ଓ ଚାଲେ?” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଛାଡି, ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେ ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଃଖରେ ମନ ଉତ୍ପାତ ହେଉନାହିଁ, ସୁଖ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ ରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଅଟୁଟ ଥିବା ମୁନି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ମିଳିଲେ ଉଲ୍ଲାସ ନ କରେ, ନ ଘୃଣା କରେ, ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ। କୁମି ଡ଼ା ଏକାଠି ଅଙ୍ଗ ଭିତରେ ଗୁଜାଇ ଦେଉଥିବା ପରି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକି ରଖିଥାଏ, ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଷ୍ୟ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ରହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ତେଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ, ହେ କୂନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ଉଠାଇ ଦିଏ।