ଏହି ଉପଦେଶରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦେହର ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚଭୂତ ଉପାଦାନକୁ ଏବଂ ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇ ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନବୀୟ ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ଏଠିରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ମୂଳ ଉପାଦାନ ଓ ଦେହରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାକୁ ଅନୁଚିତ ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଖାଦ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ—ଏହି ସମସ୍ତେ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ। ଏହି ବିଭେଦ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଆୟୁ, ଶୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ସନ୍ତୋଷକୁ ବଢ଼ାଏ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ତେଲିଆ, ଦୃଢ଼ ଓ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକମାନେ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିତ, ଖଟା, ଲୁଣିଆ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଷ୍ଣ, ତୀବ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ଜ୍ୱଳନଶୀଳ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜସିକ ଲୋକମାନେ ଭଲପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବାସି, ରସହୀନ, ପୁତିଗନ୍ଧ, ଅପଚୟ ହୋଇଥିବା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାମସିକ ଲୋକମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଫଳ ଆଶା ଛାଡ଼ି, କେବଳ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ମନ ଲଗାଇ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣ ଥାଏ। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଆଶା କିମ୍ବା ଦେଖାଦେଖି ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ରାଜସିକ ବୋଲି ଜାଣ। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ହୁଏନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୱି ନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତାମସିକ ଗୁଣ ରହିଛି। ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ ଓ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ପୂଜା, ଶୁଦ୍ଧି, ସରଳତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅହିଂସାକୁ ଶରୀର ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅଶାନ୍ତି ଦିଏନାହିଁ, ସତ୍ୟ, ସୁମଧୁର ଓ ଉପକାରକ ଅଟୁଟ ବାଣୀ, ଏବଂ ନିୟମିତ ଅଧ୍ୟୟନ—ଏହିମାନେ ମନ୍ଦିର ତପସ୍ୟା। ମନର ଶାନ୍ତି, ସାଧୁତା, ମୌନ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଭାବ ଶୁଦ୍ଧି—ଏହିମାନେ ମାନସିକ ତପସ୍ୟା। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଫଳ ଆଶା ଛାଡି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ସହ କଲେ ଏହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ହୁଏ। ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା ମାନ, ସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଦେଖାଦେଖି ପାଇଁ କରାଯାଏ, ଏହା ରାଜସିକ ଓ ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା ଅବିବେକରୁ, ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କରାଯାଏ, ଏହା ତାମସିକ। ଦାନ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ ଦାନ ‘ଦେବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କୌଣସି ଫଳ ଆଶା ଛାଡି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ସୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଦାନ ପ୍ରତିଫଳ ଆଶା କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ମନୋଭାବରେ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ରାଜସିକ। ତଥା, ଅଯୋଗ୍ୟ, ଅସମୟରେ, ଅନାଦର କିମ୍ବା ଉପେକ୍ଷା ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ତାମସିକ। ଏଠିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “‘ଓଁ ତତ୍ ସତ୍’—ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ପରିଚୟ; ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ‘ତତ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୋକ୍ଷ ଆଶାରେ, କୌଣସି ଫଳ ଚାହିଁନାହିଁ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ। ‘ସତ୍’ ଶବ୍ଦ ଯଥାର୍ଥତା ଓ ଶୁଭତାର ପ୍ରତୀକ; ଏହି ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନର ଦୃଢ଼ତାକୁ ମଧ୍ୟ ‘ସତ୍’ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅସତ୍’ କୁହାଯାଏ; ସେମାନେ ଏଠି ଓ ପରେ କୌଣସି ଫଳ ପାଇନାହାନ୍ତି।” ଏହିପରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏ ହୃଷୀକେଶ, ମୁଁ ତ୍ୟାଗ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସର ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ତାହାର ଭେଦ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।" ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ବିଦ୍ୱାନମାନେ କାମ୍ୟ କର୍ମର ତ୍ୟାଗକୁ ‘ସନ୍ନ୍ୟାସ’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ‘ତ୍ୟାଗୀ’। କିଛି ଜଣ କହନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ତେଣୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣ, ଏହି ତ୍ୟାଗ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏମାନେ ମହାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳ ଆଶା ବିନା କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମକୁ ଭ୍ରମବଶତ: ଛାଡ଼ିଦେବା ତାମସିକ ତ୍ୟାଗ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦେହ ଦୁଃଖର ଭୟରୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେହି ତ୍ୟାଗ ରାଜସିକ, ଏହାର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି, ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳ ଆଶା ଛାଡ଼ି କରାଯାଏ, ସେହି ତ୍ୟାଗ ସାତ୍ତ୍ୱିକ। ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ଅସୁକର୍ମରେ ଦ୍ୱେଷ କରେନାହିଁ, ନା ସୁକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ—ସେ ତ୍ୟାଗରେ ନିଷ୍ଠିତ। ଦେହ ଥିଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀ। ତ୍ୟାଗ ନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାରର କାର୍ଯ୍ୟଫଳ—ଅପ୍ରିୟ, ପ୍ରିୟ ଓ ମିଶ୍ରିତ—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ତ୍ୟାଗୀଙ୍କୁ ଏହି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଏଠି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ମହାବାହୁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି କାରଣ ଅଛି—ଦେହ, କର୍ତ୍ତା, ଉପକରଣ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଦିବ୍ୟତା। ଦେହ, ମନ, କିମ୍ବା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାରଣ ଅଛି। ଯିଏ ଅବିବେକବଶତ: ନିଜକୁ କେବଳ କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ତଥ୍ୟ ଜାଣିନାହାଁତି। ଯିଏ ଅହଂକାର ରହିତ, ଜ୍ଞାନରେ ଶୁଦ୍ଧ, ସେ ଏହି ଲୋକମାନେ ମାନେ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ବଧ ନ ଲାଗେ, ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନ ହୁଏ।